Гайла, Гайл (Гайль, Гель) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

Gailo
Паходжаньне
Мова(-ы) германскія
Іншыя формы
Варыянт(ы) Гайл, Гайль, Гель
Зьвязаныя імёны Гелейка, Гейлін / Гайлун, Гелёлд, Гальвід, Гальвірд, Гельвіх, Гайлігін, Гелігуд, Галінт, Гайліман, Гайлімін, Галімонт
Азгайла, Баргайла, Бергела, Бугайла, Бургела, Вазгайла, Відзігайла, Вігайла, Вілгайла, Вісгайла, Гудзігал, Дагела, Дангель, Даўгайла, Жагель, Зыгел, Інгела, Канігайла, Карыгайла, Кезгайла, Кляўзгайла, Мангайла, Мантыгайла, Мінігайла, Маргела, Нагела, Наргайла, Нігайла, Рагайла, Радыгайла, Рымгайла, Рыгала, Савігайла, Саргель, Скіргайла, Стангель, Сунігайла, Сьвентагал, Сьвідрыгайла, Энгель, Юнгайла, Ягайла / Эйгела
Зьвязаныя артыкулы
якія пачынаюцца з «Гайла»

Паходжаньне

рэдагаваць
Асноўны артыкул: Імёны ліцьвінаў

Гайла, Гейла, Гойла, Гала або Гела, пазьней Гайль або Кайль (Gailo, Geilo, Goyla, Galo, Gelo, Geil, Keil) — імя германскага паходжаньня[1]. Іменная аснова -гайл- (-гал-, -гел-) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'[2][a]. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Гелейка, Гейлін (Галін), Гайлун, Гелёлд, Гальвід, Гальвірд, Гельвіх, Гайлігін (Келікін), Гелігуд (Гелгод), Галінт, Гайліман (Галеман, Гельман), Гайлімін (Гальмін), Галімонт (Галімунт), Бургела, Відзігайла, Вігайла (Вігель, Вігал), Дагела, Даўгайла (Даўгала, Дагала), Дзінгайла, Жагайла (Жагель, Загель), Зыгел (Жыгель, Жыгала), Інгела, Канігайла (Кунігель), Мангайла (Мангейла, Мангель), Мантыгайла, Маргела, Мінігайла (Мінгель), Нагела (Найгайла), Нігайла (Нігал), Радыгайла, Рыгала (Рыкайла), Савігайла, Саргель, Сунігайла (Сангел), Эйгела, Энгель, Юнгайла, Ягайла (Ягела). Адзначаліся германскія імёны Gelico, Gailin (Geilin, Galinno), Gelunus, Geloldus (Geilolt), Gelvidis, Geilwird, Geilwih, Gelikin, Gelgod, Galind (Geilindis), Gailamanns (Galiman, Gelman), Geleminus (Galmin), Galmund (Geilmundus, Gelmund), Burgel (Burgala), Widigail, Wigelo (Wigal), Dagela, Dagalo, Dengel, Sagel, Sigelo (Sigala), Ingel (Ingeila), Kunigel, Manigel, Montigel, Mergell, Minigelus (Mengel), Nagal (Nagel), Negele (Niegel), Ratgeil, Ricgela (Rigail), Savigello, Sargeli, Sunigelle, Eigel, Engela, Jüngel, Egel (Agelo).

Адпаведнасьць імя Гайл германскаму імю Gailo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў[4].

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Giela, Gielin[5]. У 1628 годзе ў Рускім ваяводзтве адзначаўся шляхецкі род Геляртаў (Gielarth)[6].

У Прусіі бытавалі імёны Gayle (1400 год)[7], Gaylicke[b] (1436 год)[9][10], Gayline / Gaylenne[c] (1384 і 1387 гады)[11], Gelune[d] (1349 год)[12], Gelido[e] (1357 год)[12], Gaylemanne / Geileman[f] (1379 і 1540 гады)[11], Gaylemynne[g] (1360 год)[10], Eygayle / Eigel[h] (1331, 1419 і 1425 гады)[18], Mynnegayle / Minigal[i] (1391 год)[20], Nygayl[j] (1400 год)[22], Wigel[k] (1382 і 1394 гады)[24]. У 1617 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся Casparus Gelsch, Borussus[25].

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: чоловеки конюховъ илкговъскихъ на имя… Кгоила а Татка Римъдутевичовъ… Кгоила Римъдутевича (29 красавіка 1516 году і 12 студзеня 1520 году)[26]; Петко Кгоилевич[27], Кгоиль Ивашкович[28], Якубъ Кгаилович[29], Кгаиль Крутилович[30], Кгаиль Бутвиловичъ[31], Ян Кгаилевичъ… Кгаиль Межовичъ[32] (1528 год); земяне того ж повета Бельского… Мись Кголевичъ (25 лютага 1530 году)[33]; на мещанку жъ мерецкую Дороту Кгойлевую… тому Кгоилю (28 лютага 1531 году)[34]; село Кгойлевичи (1554 год)[35]; Bohdan Gieliewicz (1558 год)[36]; Gielewicz Jan (1682 і 1684 гады)[37]; Goylewicze (1744 год)[38][l].

Носьбіты

рэдагаваць

Гайлы — уніяты Ракавіцкай парафіі[74].

Гойлы (Gojło) — прыгонныя зь вёскі Макарычаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі[75].

Келы (Kieł, Kiełł) — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету[76].

Гайлевічы (Gojlewicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету[77].

Гайлі — літоўскі шляхецкі род[78].

На 1881—1909 гады існаваў фальварак Гелавічы ў Наваградзкім павеце Менскай губэрні[79][80], на 1903 год — засьценак Гайлаўшчына ў Новааляксандраўскім павеце Ковенскай губэрні[81].

На 1910 год існавала вёска Гойлева ў Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні[82].

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Гайлішкі, у гістарычнай ПрусііГайлёўка.

  1. ^ Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае за найбольш адэкватнае тлумачэньне іменнай асновы -гайл- зь летувіскай мовы gailė́ti 'шкадаваць, спачуваць', gáilė 'жаль, шкадаваньне, спачуваньне', gailius 'пакута, скруха', gailùs, gáilus 'востры, пякучы; церпкі, горкі; халодны; злосны, суровы, гнеўны; міласэрны; варты жалю, сумны, гаротны, жаласны, слёзны, балючы' або, увогуле, латыскае gailis 'певень', для іменнай асновы -гал- — летувіскае galė́ti 'магутнасьць', а для іменнай асновы -гел- — gė́lė, šìrdgėla 'жаль, роспач', gėlà 'вялікі боль', gélti 'вельмі балець'[3] (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведных словаў і іх значэньняў у летувіскіх слоўніках)
  2. ^ Адзначалася старажытнае германскае імя Gelico[8]
  3. ^ Адзначалася старажытнае германскае імя Gailin[8]
  4. ^ Адзначалася старажытнае германскае імя Geluni[8]
  5. ^ Адзначалася германскае імя Gelithis[13]
  6. ^ Адзначалася старажытнае германскае імя Gailamanns[14]
  7. ^ Адзначалася старажытнае германскае імя Galmin[15]
  8. ^ Адзначалася германскае імя Eigel[16][17]
  9. ^ Адзначалася германскае імя Mengel[19]
  10. ^ Адзначалася германскае імя Niegel[21]
  11. ^ Адзначалася старажытнае германскае імя Wigelo[23]
  12. ^ Таксама:
    • Згайла (параўн.: Dawid Żminigajło Jawgiel, т. б. z Minigajła[39]): у бояр нашихъ сомилишских, в Моклов Зъкгаиловичов (29 верасьня 1499 году)[40];
    • Галіль: Галілевічы (Gallilewicz) гербу Сьлепаўрон — шляхецкі род з Ашмянскага павету[41];
    • Геліта (адзначалася старажытнае германскае імя Gelithis[13]): у гістарычнай Прусіі існуюць вёскі Галітэн і Гайліты;
    • Гелута: Кгялутю, Скучеву брату, чоловекъ (22 чэрвеня 1415 году[42] паводле выпісу 9 чэрвеня 1614 году)[43], Giełuty (1744 год)[38];
    • Гойлюш: Родъ Кгойлюшовъ (1567 год)[44], Петръ Шымоновичъ Кгоилюшевича возны рукою властъною подписалъ (16 кастрычніка 1597 году)[45], Bartosz Goylusz (1667 год)[46];
    • Гельбэд: Gelbed- (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.)[47];
    • Галбут (адзначалася старажытнае германскае імя Gaubodus[48]): Юри Кголбута (1528 год)[49], Gielbut (1648 год)[50], у Польшчы адзначаецца прозьвішча Гелбуда (Giełbuda)[51].;
    • Гальвіл: а Войтеха Гольвиловича, боярина господарского (15 лютага 1549 году)[52];
    • Гайльвін (адзначалася германскае імя Galvin[53]): Gedemyn Gelwyn (1540 год)[54], Jan Pawłowicz Mowgird z Gajlwin (1690 год)[55];
    • Галвойна: купил былъ у Довка а в Мишъка Кгалвойновичовъ (сьнежань 1534 году)[56];
    • Гайлегед: Gaylegedde Newelden zoen (23 студзеня 1406 году)[57];
    • Галат: Gregor Goylath (1511—1520 гады)[58], Станиславъ Кгойлотъ (1567 год)[59], Gałaciszki (1744 год)[38];
    • Кельмут (адзначалася старажытнае германскае імя Keilmot, Gelmod[60]): у актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналася зямля Кельмутышкі ў Жамойцкім старостве[61];
    • Гелажыт: u […]ka Giełażyta (6 студзеня 1700 году)[62];
    • Гойгал: Ambrozy Goigolowicz… Bolciel Goigal (2 жніўня 1597 году)[63];
    • Люгайла (у Польшчы ў 1564 годзе адзначалася прозьвішча Lugel[64]): Петрумила Станиславовна Лукгелиная вдова[65], Родъ Люкгейловъ[66] (1567 год), з роду Люкгеиловъ (15 верасьня 1568 году)[67], Lugajło (1674 год);
    • Юргела: Józef Jurgiełowicz (1667 год)[68]
  1. ^ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 567.
  2. ^ Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. — Менск, 2019. С. 17.
  3. ^ Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 22.
  4. ^ Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.
  5. ^ Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 65.
  6. ^ Polska encyklopedja szlachecka. T. 5. — Warszawa, 1936. S. 279.
  7. ^ Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 28.
  8. ^ а б в Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 568.
  9. ^ Virtuelles Preußisches Urkundenbuch: Regesten 1436, Universität Hamburg
  10. ^ а б Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 502.
  11. ^ а б Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 28.
  12. ^ а б Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 31.
  13. ^ а б Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 98.
  14. ^ Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 3: Die Burgunder, Schlußwort. — Berlin und Leipzig, 1936. S. 119.
  15. ^ Nielsen O. Olddanske personnavne. — Kjøbenhavn, 1883. S. 28.
  16. ^ Alhaug G. 10 001 navn: norsk fornavnleksikon. — Cappelen Damm, 2011.
  17. ^ Eigel, Nordic Names
  18. ^ Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 27.
  19. ^ Knorr W. Die Familiennamen des Fürstenthums Lübeck. — Entin, 1876. S. 32.
  20. ^ Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 60.
  21. ^ Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. S. 65.
  22. ^ Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 71.
  23. ^ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 1578.
  24. ^ Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 117.
  25. ^ Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. S. 231.
  26. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 25 (1387—1546). — Vilnius, 1998. P. 208.
  27. ^ Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 159.
  28. ^ Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 164.
  29. ^ Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 167.
  30. ^ Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 165.
  31. ^ Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 168.
  32. ^ Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 171.
  33. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 224 (4) (1522—1530). — Vilnius, 1997. P. 365.
  34. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 225 (6) (1528—1547). — Vilnius, 1995. P. 117—118.
  35. ^ Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. С. 89.
  36. ^ Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. С. 245.
  37. ^ Pansevič V. Vilniaus miestiečių išsimokslinimas XVII—XVIII a. — Kaunas, 2017. P. 219.
  38. ^ а б в Diecezja Wileńska, 1744, Pawet, 20 лютага 2011 г.
  39. ^ Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 303, 443.
  40. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 6 (1494—1506). — Vilnius, 2007. P. 220.
  41. ^ Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 3. — Rzeszów, 2001. S. 28.
  42. ^ Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 495.
  43. ^ Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 383.
  44. ^ Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 733.
  45. ^ Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 474.
  46. ^ Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 2. — Warszawa, 2015. S. 222.
  47. ^ Būga K. Apie lietuvių asmens vardus. — Vilnius, 1911. P. 33.
  48. ^ Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 552.
  49. ^ Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 95.
  50. ^ Žemaičių vyskupijos vizitacijų aktai 1611—1651 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. XI, 2011. P. 293.
  51. ^ Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 120.
  52. ^ Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. С. 117.
  53. ^ Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. S. 138.
  54. ^ Kiseliūnaitė D. Klaipėdos krašto toponimai. Istorinis ir etimologinis registras. — Vilnius, 2020. P. 86.
  55. ^ Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 49.
  56. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 227 (8) (1533—1535). — Vilnius, 1999. P. 158.
  57. ^ Codex epistolaris Vitoldi. — Cracoviae, 1882. P. 123.
  58. ^ Rowell S. C. Aspects of settlement in the Klaipėda District (Memelland) in the late fifteenth and early-sixteenth centuries // Acta historica universitatis Klaipedensis. T. 11, 2005. P. 30.
  59. ^ Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1353.
  60. ^ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 569.
  61. ^ Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 325.
  62. ^ Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 268.
  63. ^ Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 467.
  64. ^ Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 2: H—Mą. — Kraków, 2009. S. 365.
  65. ^ Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 560.
  66. ^ Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 733.
  67. ^ Jablonskis K. Archyvinės smulkmenos // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 416.
  68. ^ Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 2. — Warszawa, 2015. S. 505.
  69. ^ Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. С. 4.
  70. ^ Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. С. 143.
  71. ^ Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. С. 145.
  72. ^ Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. С. 171.
  73. ^ Testamenty w księgach miejskich wileńskich z XVI i XVII wieku. Katalog. — Warszawa, 2017. S. 56.
  74. ^ Лаўрэш Л. Прыход у Ракавічах // Лідскі летапісец. № 3―4 (95―96), 2021. С. 36―41.
  75. ^ Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 107.
  76. ^ Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 102.
  77. ^ Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 275.
  78. ^ Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ґ, Згуртаваньне беларускай шляхты
  79. ^ Słownik geograficzny... T. II. — Warszawa, 1881. S. 555.
  80. ^ Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 31.
  81. ^ Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 195.
  82. ^ Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 108.