Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка
Лідзкі павет
Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720).jpg
Герб
Агульныя зьвесткі
Краіна Вялікае Княства Літоўскае
Адміністрацыйны цэнтар Ліда
Старосты Старосты лідзкія
Насельніцтва гл. Дэмаграфія
Плошча 5,5 тыс.[1] км²
Час існаваньня 1565/661795
Месцазнаходжаньне Лідзкага павету
Лідзкі павет на мапе

Лі́дзкі паве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віленскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Плошча каля 5,5 тыс. км². Сталіца — места Ліда.

Зьмест

СымболікаРэдагаваць

Павятовая харугва была чырвонага колеру з выяваю Пагоні ў цэнтры[1].

Мескія гербы атрымалі Ліда, Радунь, Шчучын і Эйшышкі.

ГісторыяРэдагаваць

Пад 1382 ўпершыню ўпамінаецца Лідзкае намесьцнітва, калі ім кіраваў фаварыт вялікага князя Ягайлы Вайдзіла[2]. У 1413 намесьніцтва ўвайшло ў склад Віленскага ваяводзтва і часам выступала пад назвай «павет»[3]. У склад намесьніцтва ўваходзілі дзяржаўныя сёлы, што належалі беспасярэдне да Лідзкага замка і ўладаньні мясцовых баяраў-шляхты, якія выходзілі на вайну ў складзе Лідзкай харугвы. У 1528, паводле попісу войска Вялікага Княства Літоўскага, на Лідчыне было каля 80 дробных землеўладальнікаў[2].

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (15651566) на базе Лідзкага намесьніцтва ўтварыўся павет, у склад якога ўвайшлі землі суседніх Астрынскага, Васілішкаўскага, Радунскага і Эйшыскага намесьніцтваў. У 1568 Віленскі Вальным сойм прыняў пастанову аб далучэньні да прысуду Лідзкага павету Эйшыскага, Радунскага, Каняўскага, Дубіцкага, Васілішкаўскага і Астрынскага харустваў Троцкага павету Троцкага ваяводзтва[4].

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) павет спыніў сваё існаваньне разам зь Віленскім ваяводзтвам.

НасельніцтваРэдагаваць

У сярэдзіне XVII ст. налічваў 11 860 дымоў. Паводле сучасных падлікаў, да вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (16541667) колькасьць насельніцтва складала каля 83 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 63 тыс. чал.[5] (9,6 тыс. дымоў[1]).

На 1775 павет налічваў 11 723 дымоў[6]. У 1790 колькасьць насельніцтва павету дасягнула 102 375 чал.

ГеаграфіяРэдагаваць

 
Панарама Ліды, каля 1800

На поўначы межаваў з Троцкім паветам Троцкага ваяводзтва і Віленскім паветам Віленскага ваяводзтва, на ўсходзе — з Ашмянскім паветам Віленскага ваяводзтва, на поўдні — з Наваградзкім і Слонімскім паветамі Наваградзкага ваяводзтва, на захадзе — з Гарадзенскім паветам Троцкага ваяводзтва.

У склад Лідзкага павету ўваходзіла тэрыторыя Лідзкага гродавава, Бярштанскага, Васілішкаўскага, Дубскага, Каняўскага, Навадворскага, Радунскага і Стокліскага старостваў і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі.

На 1790 у складзе павету было 16 местаў і мястэчак. У розныя часы на тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі: Астрына, Балотна / Вярэнаў, Беліца, Беняконі, Васілішкі, Дакудава, Дэмбрава, Жалудок, Жырмуны, Забалаць, Ішчална, Ліда, Нача, Новы Двор, Орля, Радунь, Ражанка, Сабакінцы, Шчучын, Эйшышкі. Магдэбурскае права мелі Астрына (1641), Жырмуны (1724), Ліда (17.9.1590), Новы Двор (XVII ст.), Радунь (1649), Сабакінцы (1676), Шчучын (23.05.1761), Эйшышкі (XVII ст.).

УраднікіРэдагаваць

Асноўны артыкул: Старосты лідзскія

Павятовы соймік праходзіў у Лідзе, тамака ж месьціліся падкаморскі, земскі (паседжаньні праводзіліся ў адной зь вежаў Лідзкага замка[4]) і гродзкі суды, склікалася паспалітае рушаньне. Лідзкая шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

На Гарадзенскім сойме 12 студзеня 1793 дзеля павелічэньня колькасьці сэнатараў ад Вялікага Княства Літоўскага намінавалі кашталяна лідзкага шляхам павышэньня да кашталянскай годнасьці мясцовага павятовага маршалка, якім на той момант быў Францішак Александровіч. Ён атрымаў прывілей 26.10.1793, але ўжо ў сьнежні таго ж году новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа Рэчы Паспалітай скасавала лідзкую кашталянію. У выніку, кашталян лідзкі захаваў свой тытул, але ўжо ня меў сэнатарскіх паўнамоцтваў.

АрхітэктураРэдагаваць

На тэрыторыі Лідчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва. У XVII ст. у тутэйшую мураваную архітэктуру прыйшла стылістыка барока, у XVIII ст.віленскага барока і клясыцызму.

Глядзіце таксамаРэдагаваць

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б в Насевіч В. Лідскі павет // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 199.
  2. ^ а б Насевіч В. Лідскі павет // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 198.
  3. ^ Насевіч В. Лідскі павет // ЭГБ. Т. 4. — Менск, 1997. С. 365.
  4. ^ а б Сліўкін В. Прывілей Караля Польскага і вялікага князя Літоўскага Жыгімонта ІІІ аб наданні гораду Лідзе Магдэбурскага права // «Лідскі Летапісец» № 8.
  5. ^ Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Менск, 1995.
  6. ^ Jelski A. Powiat lidzki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 338.

ЛітаратураРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць