Слуцкае княства

Слуцкае княства (Слуцка-Капыльскае княства) — адміністрацыйна-тэратарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім. Уваходзіла ў склад Наваградзкага павету Наваградзкага ваяводзтва (у 1791 стала асобным паветам). Ад сярэдзіны XV ст. сталіца — места Слуцак.

Слуцкае княства
Navahradak. Наваградак (1720).jpg
Агульныя зьвесткі
Краіна Вялікае Княства Літоўскае
Статус княства[d]
Адміністрацыйны цэнтар Слуцак
Князі Князі слуцкія
Час існаваньня 1395—1793
Месцазнаходжаньне Слуцкага княства
Слуцкае княства на мапе
Commons-logo.svg   Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы

СымболікаРэдагаваць

Мескія гербы мелі Капыль і Слуцак.

ГісторыяРэдагаваць

 
Царква ў Слуцку

Узьнікла ў 1395 годзе, калі вялікі князь Вітаўт адабраў у князя кіеўскага Ўладзімера Альгердавіча Кіеўскае княства і перадаў яму як кампэнсацыю Слуцак і Капыль з навакольнымі землямі ў якасьці ўдзельнага княства[1]. Ягоныя нашчадкі, князі Алелькавічы (Слуцкія) валодалі княствам да 1612 году.

У 1507 годзе ўвайшло ў склад Наваградзкага павету, але адначасна захоўвала ў адміністрацыйнай, судовай і вайсковай структурах свае асобныя ўстановы, якія падпарадкоўваліся князю слуцкаму.

У 1582 годзе тры сыны Юрыя Алелькавіча падзялілі паміж сабою места і княства на 3 часткі (з сваёй адміністрацыяй у кожнай). Князямі слуцкімі ў гэты час былі Юры (1578—1586), Ян Сямён (1578—1592) і Аляксандар (1578—1591); два апошнія не пакінулі нашчадкаў. Частку Юрыя атрымала ягоная дачка Соф’я (1586—1612). Па сьмерці Аляксандра ягоную частку атрымаў брат Ян Сямён, па сьмерці якога ўсё княства зноў аб’ядналася як уладаньне Соф’і.

 
Слуцак. Царква Сьвятога Сімяона

Па сьмерці князёўны Соф’і Случчына перайшла да яе мужа Януша Радзівіла і заставалася ў родзе Радзівілаў, зь перапынкам у 1695—1744 гадох, калі знаходзілася ў жаночых нашчадкаў Радзівілаў слуцка-біржанскай лініі. У 1744 годзе княства вярнулася да Радзівілаў нясьвіскай лініі.

Да канца XVIII стагодзьдзя заставалася ўнікальнай адміністрацыйна-тэратарыяльнай адзінкай Вялікага Княства Літоўскага[2]. У 1791 годзе на аснове княства ўтварыўся Случарэцкі павет.

ГеаграфіяРэдагаваць

 
Замак і касьцёл у Глуску

На поўначы межавала зь Менскім паветам Менскага ваяводзтва, на ўсходзе — з Рэчыцкім паветам Менскага ваяводзтва, на поўдні — з Мазырскім паветам Менскага ваяводзтва, на захадзе — з Наваградзкім паветам Наваградзкага ваяводзтва. Займала тэрыторыю да Нёмана на поўначы, Лані на захадзе, Пцічы на ўсходзе і Прыпяці на поўдні.

На тэрыторыі княства знаходзіліся месты і мястэчкі: Вызна, Глуск Дубровіцкі, Глуск Пагарэлы, Грозаў, Грэск, Дарогі, Капыль, Ленін, Любань, Пагост, Пясочнае, Раманаў, Старобін, Семежаў, Урэчча, Цімкавічы, у XVI стагодзьдзі — Петрыкаў. Магдэбурскае права атрымалі Капыль (27.08.1652) і Слуцак (1441).

УраднікіРэдагаваць

Асноўны артыкул: Князі слуцкія

Да XVI ст. знаходзілася ў васальнай залежнасьці ад улады вялікіх князёў. Кіраваньне ажыцьцяўляў удзельны князь з дапамогай баярскай рады. У князя слуцкага былі свае васалы — князі, баяры і путныя слугі, якія атрымлівалі за службу (вайсковую і адміністрацыйную) невялікія маёнткі. У валасьцях кіравалі намесьнікі князя.

У XVI ст. паступова пераўтварылася ў вялікую фэадальную вотчыну, але захавала рысы ўдзельнага княства[3].

АрхітэктураРэдагаваць

ДраўлянаяРэдагаваць

На Случчыне сфармавалася самабытная лякальная школа дойлідзтва. Яе адметасьцю было выкарыстаньне складаных ярусных аб’ёмаў[4].

МураванаяРэдагаваць

У XVII ст. у мураваную архітэктуру Случчыны прыйшла стылістыка барока.

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ Грыцкевіч А. Слуцкае княства // БЭ. Т. 15. — Менск, 2002. С. 27.
  2. ^ Грыцкевіч А. Слуцкае княства // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 347.
  3. ^ Грыцкевіч А. Слуцкае княства // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 591.
  4. ^ Лакотка А. Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі. — Менск: Беларусь, 2003.

ЛітаратураРэдагаваць