Жыґімонт[1] Стары , Жыґімонт I (польск. Zygmunt I Stary; 1 студзеня 1467 — 1 красавіка 1548) — вялікі князь літоўскі і кароль польскі (1506—1548). Пяты сын Казімера і Альжбеты Аўстрыйскай, унук Ягайлы.

Жыгімонт Стары
польск. Zygmunt I Stary
Monogrammist PF Sigismund the Old.jpg
Жыгімонт. Невядомы мастак, XVI ст.
Вялікі князь літоўскі
1506 — 1548
Каранацыя 24 студзеня 1507, Кракаў
Папярэднік Аляксандар
Наступнік Жыгімонт Аўгуст
Кароль польскі
1506 — 1548
Каранацыя 24 студзеня 1507, Кракаў
Папярэднік Аляксандар
Наступнік Жыгімонт Аўгуст
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 1 студзеня 1467, Казяніцы, Польшча
Памёр 1 красавіка 1548 (81 год), Кракаў, Польшча
Пахаваны 7 ліпеня 1548, Вэвэльскі сабор, Кракаў
Нашчадкі ад 1-га шлюбу: Ганна і Ядвіга
ад 2-га шлюбу: Жыгімонт, Альбрэхт, Ізабэла, Ганна, Кацярына
Каралеўскі дом Ягелоны
Дынастыя Ягайлавічы (Гедымінавічы)
Жонкі Барбара Запольская
Бона Сфорца
Бацька Казімер Ягелончык
Маці Альжбета Аўстрыйская

Зьмест

БіяграфіяРэдагаваць

 
Ягелоны. Мастак Л. Кранах, XVI ст.

Нарадзіўся ў Казяніцах Радамскага павету Каралеўства Польскага ў 1467; да ўступленьня на пасад насіў тытул князя Апельн і Глогаў. Атрымаў добрую адукацыю, валодаў некалькімі мовамі[2]. Атрымаў ад старэйшага брата, караля Чэхіі і Вугоршчыны Уладзіслава II, Глогаўскае (з 1498) і Апольскае (з 1500) княствы ў Сылезіі, дзе набыў рэпутацыю разумнага і распарадчага кіраўніка. У 1504 годзе прызначаны каралеўскім намесьнікам Сылезіі, пазьней Лужыцы.

Мянушку Стары набыў праз тое, што зрабіў сваім саўладцам — вялікім князем літоўскім (каранаваны ў 1529) і каралём польскім (каранаваны ў 1530) сумесна з сабой свайго малога 10-гадовага сына, таксама Жыгімонта [3]

Выкліканы Аляксандрам у Вільню, адразу па ягоным пахаваньні быў абраны вялікім князем літоўскім (20 кастрычніка 1506), а потым, нягледзячы на апазыцыю сэнатараў з Малой Польшчы, на петрокаўскім сойме 8 сьнежня 1506 — каралём польскім. Каранацыя адбылася ў Кракаве 24 сьнежня 1507.

НашчадкіРэдагаваць

Двойчы браў шлюб. 18 лютага 1512 ажаніўся з Барбарай Запольскай (Барбара Заполья, дачка вугорскага князя Стэфана Заполья; 1495—1515). У гэтым шлюбе нарадзіліся дзьве дачкі:

Па сьмерці першай жонкі 18 красавіка 1518 пабраўся шлюбам з Бонай Сфорца, дачкой мілянскага гэрцага. У гэтым шлюбе нарадзіліся два сыны:

і чатыры дачкі:

Унутраная палітыкаРэдагаваць

 
Усталяваньне звона Жыгімонта на Вавэльскую катэдру. Я. Матэйка, 1874

Унутраная палітыка Жыгімонта Старога скіроўвалася на ўмацаваньне дзяржавы, але вайсковыя і фінансавыя рэформы, спробы вяртаньня каралеўскіх і вялікакняскіх маёнткаў, захопленых магнатамі, ня мелі значнага посьпеху[4]. У 1537 годзе супраць Жыгімонта Старога і магнатаў узьняўся фэўдальны мяцеж польскай сярэдняй шляхты — так званая «Курыная вайна». Баярства ВКЛ дамаглося роўных правоў для ўсяго вышэйшага стану, быў уведзены адзіны кодэкс законаў для дзяржавы — Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529 году.

Другая жонка, Жыгімонта Старога — Бона Сфорца (з 1518 году) — адыгрывала пры ім значную ролю ў палітычным жыцьці дзяржавы, намагалася забясьпечыць пасады ў Польшчы і ВКЛ свайму сыну Жыгімонту Аўгусту, ў 1522 годзе прайшло яго намінальнае абраньне другім вялікім князем літоўскім, а ў 1529 — другім каралём Польшчы.

Вонкавая палітыкаРэдагаваць

Праводзіў актыўную вонкавую палітыку. У 1531 годзе ў барацьбе за Пакуцьце атрымаў перамогу над малдаўскім гаспадаром Пятром Рарэшам. Праводзячы антыгабсбурскую палітыку, склаў у 1524 годзе хаўрус з Францыяй і ў 1533 з Турэччынай. Мусіў весьці абарончыя войны[5] з Маскоўскай дзяржавай — у 1507—1508, 1512—1522 і 1534—1537, у выніку якіх ВКЛ страціла Смаленск. Для адбіцьця нападаў крымскіх татараў ва Ўкраіне ўтварыў памежную варту зь мясцовых жыхароў — казакаў.

У час уладарства Жыгімонта Старога ў Польшчы і ВКЛ распаўсюдзілася Рэфармацыя ў розных плыняў, што спрыяла далейшаму ўздыму гуманізму і адукацыі[6].

У часе перамогі Рэфармацыі ў Прусіі згадзіўся на разцэркаўленьне маёмасьці, у прыватнасьці зямель, сэкулярызацыю Тэўтонскага ордэна і ўтварэньне на яго тэрыторыі васальнага ў адносінах да Каралеўства Польскага Прускага герцагства на чале з Альбрэхтам Гогенцолернам — сваім пляменьнікам. Пры Жыгімонце Старым, па загадкавай сьмерці апошніх мазавецкіх князёў, у 1526—1529 гадох з Польшчай узьядналася Мазавецкае княства.

ГалерэяРэдагаваць

Папярэднік
Аляксандар
Вялікі князь літоўскі
1506—1548
Наступнік
Жыгімонт Аўгуст
Кароль польскі
1506—1548

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ Жыґімонт = Žygimont // Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс) / Уклад. калектыў супрацоўнікаў выдавецтва «Наша Ніва». — Наша Ніва, 2001.
  2. ^ Žyhimont I Stary // Zaprudnik J. Historical dictionary of Belarus. — Lamham— London, 1998. P. 226.
  3. ^ Вялікі князь Жыгімонт I Стары // У. Арлоў "Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае", 2012
  4. ^ Грыцкевіч А. Жыгімонт I // ЭГБ. Т. 2. — Менск, 1994. С. 377.
  5. ^ Грыцкевіч А. Жыгімонт I Стары // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 627.
  6. ^ Грыцкевіч А. Жыгімонт I Стары // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 628.

ЛітаратураРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Жыгімонт Старысховішча мультымэдыйных матэрыялаў