Жыґімонт[2] Стары , Жыґімонт I (польск. Zygmunt I Stary; 1 студзеня 1467 — 1 красавіка 1548) — вялікі князь літоўскі і кароль польскі (1506—1548). Пяты сын Казімера і Альжбеты Аўстрыйскай, унук Ягайлы.

Жыгімонт Стары
польск. Zygmunt I Stary
Monogrammist PF Sigismund the Old.jpg
Жыгімонт. Невядомы мастак, XVI ст.
Вялікі князь літоўскі
1506 — 1548
Каранацыя 24 студзеня 1507, Кракаў
Папярэднік Аляксандар
Наступнік Жыгімонт Аўгуст
Кароль польскі
1506 — 1548
Каранацыя 24 студзеня 1507, Кракаў
Папярэднік Аляксандар
Наступнік Жыгімонт Аўгуст
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 1 студзеня 1467, Казяніцы, Польшча
Памёр 1 красавіка 1548 (81 год), Кракаў, Польшча
Пахаваны 7 ліпеня 1548, Вэвэльскі сабор, Кракаў
Нашчадкі ад 1-га шлюбу: Ганна і Ядвіга
ад 2-га шлюбу: Жыгімонт, Альбрэхт, Ізабэла, Ганна, Кацярына
Каралеўскі дом Ягелоны
Дынастыя Ягайлавічы (Гедымінавічы)
Жонкі Барбара Запольская
Бона Сфорца
Бацька Казімер Ягелончык
Маці Альжбета Аўстрыйская
Узнагароды
Knight of the Order of the Golden Fleece

Зьмест

БіяграфіяРэдагаваць

 
Ягелоны. Мастак Л. Кранах, XVI ст.

Нарадзіўся ў Казяніцах Радамскага павету Каралеўства Польскага ў 1467; да ўступленьня на пасад насіў тытул князя Апельн і Глогаў. Атрымаў добрую адукацыю, валодаў некалькімі мовамі[3]. Атрымаў ад старэйшага брата, караля Чэхіі і Вугоршчыны Уладзіслава II, Глогаўскае (з 1498) і Апольскае (з 1500) княствы ў Сылезіі, дзе набыў рэпутацыю разумнага і распарадчага кіраўніка. У 1504 годзе прызначаны каралеўскім намесьнікам Сылезіі, пазьней Лужыцы.

Мянушку Стары набыў праз тое, што зрабіў сваім саўладцам — вялікім князем літоўскім (каранаваны ў 1529) і каралём польскім (каранаваны ў 1530) сумесна з сабой свайго малога 10-гадовага сына, таксама Жыгімонта [4]

Выкліканы Аляксандрам у Вільню, адразу па ягоным пахаваньні быў абраны вялікім князем літоўскім (20 кастрычніка 1506), а потым, нягледзячы на апазыцыю сэнатараў з Малой Польшчы, на петрокаўскім сойме 8 сьнежня 1506 — каралём польскім. Каранацыя адбылася ў Кракаве 24 сьнежня 1507.

НашчадкіРэдагаваць

Двойчы браў шлюб. 18 лютага 1512 ажаніўся з Барбарай Запольскай (Барбара Заполья, дачка вугорскага князя Стэфана Заполья; 1495—1515). У гэтым шлюбе нарадзіліся дзьве дачкі:

Па сьмерці першай жонкі 18 красавіка 1518 пабраўся шлюбам з Бонай Сфорца, дачкой мілянскага гэрцага. У гэтым шлюбе нарадзіліся два сыны:

і чатыры дачкі:

Унутраная палітыкаРэдагаваць

 
Усталяваньне звона Жыгімонта на Вавэльскую катэдру. Я. Матэйка, 1874

Унутраная палітыка Жыгімонта Старога скіроўвалася на ўмацаваньне дзяржавы, але вайсковыя і фінансавыя рэформы, спробы вяртаньня каралеўскіх і вялікакняскіх маёнткаў, захопленых магнатамі, ня мелі значнага посьпеху[5]. У 1537 годзе супраць Жыгімонта Старога і магнатаў узьняўся фэўдальны мяцеж польскай сярэдняй шляхты — так званая «Курыная вайна». Баярства ВКЛ дамаглося роўных правоў для ўсяго вышэйшага стану, быў уведзены адзіны кодэкс законаў для дзяржавы — Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529 году.

Другая жонка, Жыгімонта Старога — Бона Сфорца (з 1518 году) — адыгрывала пры ім значную ролю ў палітычным жыцьці дзяржавы, намагалася забясьпечыць пасады ў Польшчы і ВКЛ свайму сыну Жыгімонту Аўгусту, ў 1522 годзе прайшло яго намінальнае абраньне другім вялікім князем літоўскім, а ў 1529 — другім каралём Польшчы.

Вонкавая палітыкаРэдагаваць

Праводзіў актыўную вонкавую палітыку. У 1531 годзе ў барацьбе за Пакуцьце атрымаў перамогу над малдаўскім гаспадаром Пятром Рарэшам. Праводзячы антыгабсбурскую палітыку, склаў у 1524 годзе хаўрус з Францыяй і ў 1533 з Турэччынай. Мусіў весьці абарончыя войны[6] з Маскоўскай дзяржавай — у 1507—1508, 1512—1522 і 1534—1537, у выніку якіх ВКЛ страціла Смаленск. Для адбіцьця нападаў крымскіх татараў ва Ўкраіне ўтварыў памежную варту зь мясцовых жыхароў — казакаў.

У час уладарства Жыгімонта Старога ў Польшчы і ВКЛ распаўсюдзілася Рэфармацыя ў розных плыняў, што спрыяла далейшаму ўздыму гуманізму і адукацыі[7].

У часе перамогі Рэфармацыі ў Прусіі згадзіўся на разцэркаўленьне маёмасьці, у прыватнасьці зямель, сэкулярызацыю Тэўтонскага ордэна і ўтварэньне на яго тэрыторыі васальнага ў адносінах да Каралеўства Польскага Прускага герцагства на чале з Альбрэхтам Гогенцолернам — сваім пляменьнікам. Пры Жыгімонце Старым, па загадкавай сьмерці апошніх мазавецкіх князёў, у 1526—1529 гадох з Польшчай узьядналася Мазавецкае княства.

ГалерэяРэдагаваць

Папярэднік
Аляксандар
Вялікі князь літоўскі
1506—1548
Наступнік
Жыгімонт Аўгуст
Кароль польскі
1506—1548

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б в г Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Бэрлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118797158 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. ^ Жыґімонт = Žygimont // Слоўнік беларускай мовы (клясычны правапіс) / Уклад. калектыў супрацоўнікаў выдавецтва «Наша Ніва». — Наша Ніва, 2001.
  3. ^ Žyhimont I Stary // Zaprudnik J. Historical dictionary of Belarus. — Lamham— London, 1998. P. 226.
  4. ^ Вялікі князь Жыгімонт I Стары // У. Арлоў "Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае", 2012
  5. ^ Грыцкевіч А. Жыгімонт I // ЭГБ. Т. 2. — Менск, 1994. С. 377.
  6. ^ Грыцкевіч А. Жыгімонт I Стары // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 627.
  7. ^ Грыцкевіч А. Жыгімонт I Стары // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 628.

ЛітаратураРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Жыгімонт Старысховішча мультымэдыйных матэрыялаў