Цына

хімічны элемэнт з атамным нумарам 50

Цы́на[3][4][5] (волава[6]; лац. stannum) — серабрыста-белы мэтал.

Інд ← Цына → Антымон
Ge

Sn

Pb
Выгляд
срэбнабелы, мяккі мэтал
Агульная інфармацыя
Назва, сымбаль, атамны нумар Цына, Sn, 50
Катэгорыя элемэнту постпераходны мэтал
Група, пэрыяд, блёк IV (14), 5, p
Адносная атамная маса 118,710 г·моль−1
Канфігурацыя электронаў [Kr] 4d10 5s2 5p2
Электронаў у абалонцы 2, 8, 18, 18, 4
Electron shell 050 Tin.svg
Фізычныя ўласьцівасьці
Колер срэбны, шэры
Фаза Цьвёрдае цела
Шчыльнасьць (пры п. т.) 7,310[1] г·см−3
Тэмпэратура плаўленьня 231,93[1] °C
Тэмпэратура кіпеньня 2270[2] °C
Уласьцівасьці атама

Хімічны элемэнт IV (14) групы пэрыядычнай сыстэмы; атамны нумар 50. Хімічны знак — Sn. Цына паказвае хімічнае падабенства з абодвамі суседнімі элемэнтамі з пэрыядычнай табліцы, германам і волавам, і мае два магчымыя станы акісьленьня. Цына мае 10 стабільных ізатопаў — найбольшую колькасьць стабільных ізатопаў у пэрыядычнай табліцы. Цыну атрымліваюць галоўным чынам зь мінэральнага касытэрыту, дзе яна маецца ў выглядзе дыяксіду цыны (SnO2). Цыная вядомая са старажытнасьці і выкарыстоўвалася ў складзе бронзы ад 3 тысячагодзьдзя да н. э.[7] Цына існуе ў двух алятропных мадыфікацыях. Структура крышталічнай краты ў белай (β)-мадыфікацыі тэтраганальная.

Прыродныя крыніцыРэдагаваць

Паводле розных крыніц цына зьяўляецца 49-м або 50-м[8] самым распаўсюджаным элемэнтам (4,0×10-9 паводле масы ў сусьвеце[9]). Па распаўсюджанасьці ў зямной кары займае 47-е месца і складае 4×10-4 %[7]. У самародным стане практычна не сустракаецца, знаходзяць цыну пераважна ў выглядзе мінэралаў касытэрыта (SnO2) і станіна (Cu2FeSnS4). Галоўныя пастаўшчыкі цыны на сусьветны рынак — Балівія, Інданэзія, Малайзія, Расея, Казахстан, Нігерыя.

ПрымяненьнеРэдагаваць

Каля паловы ўсёй здабыванай цыны ідзе на выраб белай бляхі (ліставое жалеза, пакрытае цынаю), зь якой вырабляюць кансэрвавыя банкі. Чыстую цыну прымяняюць у электрычных кандэнсатарах.

Існуюць шматлікія сплавы цыны: зь медзьдзю — бронза, зь бісмутам, кадмам — шматлікія прыпоі, з медзьдзю і антымонам — бабіты (сплавы для падшыпнікаў).

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б Tin»the essentials WebElements Periodic Table
  2. ^ Изотопы: свойства, получение, применение / Под ред. В. Ю. Баранова. — Москва: ФИЗМАТЛИТ, 2005. — Т. 2. — С. 632. — ISBN 5-9221-0523-X
  3. ^ Цына // Беларуска-расійскі слоўнік / Укладальнікі: М. Байкоў, С. Некрашэвіч. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925. Факсімільнае выданьне: Менск: Народная асвета, 1993. ISBN 5-341-00918-5
  4. ^ Васіль Вяршук, Часлаў Родзевіч, Аляксандар Круталевіч, Язэп Сушчынскі. 8. олово — цына // Слоўнік хэмічнае тэрмінолёгіі. — Менск: Інбелкульт, 1927. — (Беларуская навуковая тэрміналёгія).
  5. ^ Мікола Байкоў, Андрэй Бараноўскі. 4. олово — цына // Практычны беларускі вайсковы слоўнік / старш.кам. П. Валасноў. — Менск: Вайсковая камісія пры Інбелкульце, 1927. — (Беларуская навуковая тэрміналёгія).
  6. ^ Алесь Гурло. 2. олово — волава // Тэхнічная тэрміналёгія / рэд. Пётар Бузук, Язэп Мацюкевіч, Пятро Юргялевіч. — Менск: Інстытут мовазнаўства, 1932. — (Беларуская навуковая тэрміналёгія).
  7. ^ а б Радиохимический словарь элементов(рас.)
  8. ^ Хаякава С. Распространенность элементов // Фізыка касьмічных прамянёў. = Физика космических лучей. Часть II / Перевод с англ. В. В. Гужавина. — Москва: "Мир", 1974. — С. 14.
  9. ^ Tin Universe Abundance Wolfram|Alpha

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Цынасховішча мультымэдыйных матэрыялаў