Азот, N (па-грэцку: ázōos — «безжыцьцёвы»; па-лацінску: Nitrogenium, па-грэцку: nitron — «натуральная сода, салетра») — хімічны элемэнт V групы пэрыядычнай сыстэмы з атамным нумарам 7 і атамнай масай 14,0067. Быў упершыню выяўлены і вылучаны шатляндзкім лекарам Дэніелам Рэзэрфордам у 1772 годзе, незважаючы на тое, што Карл Вільгэльм Шээле і Гэнры Кавэндыш незалежна адзін ад аднаго таксама выявілі яго прыкладна ў той жа час. Рэзэрфорд, як правіла, лічыцца першаадкрывальнікам таму што ягоная праца была апублікаваная першай. Назва «азот» была прапанаваная францускім хімікам Антуанам Лявуазье.

C ← Азот → O


N

P
Выгляд
газа бяз колеру
Агульная інфармацыя
Назва, сымбаль, атамны нумар Азот, N, 7
Група, пэрыяд, блёк немэталы, 2, p
Адносная атамная маса 14,0067 г·моль−1
Канфігурацыя электронаў 2s²2p³
Электронаў у абалонцы 5
Electron shell 007 Nitrogen.svg
Фізычныя ўласьцівасьці
Колер бяз колеру
Фаза газа
Шчыльнасьць (пры п. т.) г·см−3
Тэмпэратура плаўленьня -209.86 °C
Тэмпэратура кіпеньня -195.8 °C
Структура крышталічнай краты hexagonal close-packed
Цеплаправоднасьць (300 K)  Вт·м−1·K−1
Уласьцівасьці атама
Ступені затляненьня -3,3,5

Азот зьяўляецца самым лёгкім чальцом групы 15 пэрыядычнай табліцы элемэнтаў і зьяўляецца адным з самых распаўсюджаных элемэнтаў у Сусьвеце. Пры стандартнай тэмпэратуры і ціску, два атамы элемэнту зьвязваюцца адзін з адным, утвараючы дыазот, то бок свадобны азот — двухатамны газ бяз колеру і паху з формулай N2. Дыазот складае каля 78% атмасфэры Зямлі, што робіць яго найбольш распаўсюджаным нязьвязаным элемэнтам. Азот зьмяшчацца ва ўсіх арганізмах, у асноўным у амінакісьлях, нуклійных кісьлях (ДНК і РНК), а таксама ў малекулах адэназынатрыфасфату. Чалавечае цела зьмяшчае каля 3% азоту паводле масы, і зьяўляецца чацьвёртым самым распаўсюджаным элемэнтам у арганізме пасьля кіслароду, вугляроду і вадароду. Азотны цыкль апісвае рух элемэнту азоту з паветра, у біясфэру і арганічныя злучэньні, а затым назад у атмасфэру.

Прыродныя крыніцыРэдагаваць

Прамысловае значэньне з прыродных крыніцаў мае толькі атмасфэрны азот і радовішчы двух яго мінэралаў — чылійская (NaNO3) і індыйская (KNO3) салетры.

ВыкарыстаньнеРэдагаваць

Звыш 3/4 прамысловага азоту выкарыстоўваецца для сынтэзу аміяку, які служыць зыходным рэчывам у вытворчасьці азотавага квасу, угнаеньняў, фарбаў, лекавых прэпаратаў, выбуховых рэчываў.

Свабодны газападобны азот выкарыстоўваецца і ў якасьці інэртнага асяродзьдзя пры атрыманьні сынтэтычных валокнаў, чыстых мэталаў і сплаваў.

Вадкі азот патрэбны для стварэньня нізкіх тэмпэратураў у крыягеннай тэхніцы.

ІзатопыРэдагаваць

Ізатоп NH t1/2 ZM ZE MeV ZP
13N {сын.} 9,96 хв.   1.19 13C
14N 99,64 % N зьяўляецца стабільным пры 7 нэўтронах
15N 0,36 % N зьяўляецца стабільным пры 8 нэўтронах
16N {сын.} 7,13 сек.  
 
4.27
6.129
16O

КрыніцыРэдагаваць

  • Изотопы: свойства, получение, применение / Под ред. В. Ю. Баранова. — Москва: ФИЗМАТЛИТ, 2005. — Т. 2. — С. 626. — ISBN 5-9221-0523-X

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Азотсховішча мультымэдыйных матэрыялаў