Апостраф

надрадковы знак у выглядзе коскі
(Перанакіравана з «»)

Апо́страф () (ад стар.-грэц. ἀπόστροφος — «зьвернуты ўбок, назад») — надрадковы знак у выглядзе коскі[1], нялітарны артаграфічны сымбаль.

Апостраф
Выява
  ~ ⹀⸗ . , .... :  
Беларускі альфабэт:
 Ь Э Ю Я А Б В Г 
У лацінцы j
Зьвесткі
Тып друкарскі знак;
Кадаваньне
Назва ў Юнікодзе right single quotation mark
Юнікод U+2019
HTML &#8217, &#x2019
UTF-16 0x2019
URL-код E2%80%99
Мнэмоніка &rsquo
Гісторыя
Варыяцыі ' ‘
усе сымбалі · лацінка · кірыліца · грэцкія · дыякрытыкі · валюты · дапамога

У беларускай мове

рэдагаваць

У клясычным правапісе беларускае мовы апостраф пішацца паводле збору правілаў «Беларускі клясычны правапіс. Збор правілаў. Сучасная нармалізацыя»[2]:

§ 16. ПРАВАПІС РАЗЬДЗЯЛЯЛЬНЫХ ЗНАКАЎ.


44. Апостраф пішацца перад е, ё, ю, я, і:

  • пасьля зычных (апроч с, з, л, н, в, ў): б’е, п’е, вераб’іны;
    • у тым ліку пасьля прыставак і фармантаў не на зь- (сь-): аб’ява, ад’езд;
  • калі зь іх пачынаецца няпершая частка складаных і складанаскарочаных словаў: двух’юаневы (ад два юані), Мін’юст;
  • у пазычаньнях і ў іншамоўных уласных імёнах пасьля д і т, якія перад гукам [j] не зьмякчаюцца: парт’ера, парт’е;
  • у іншамоўных уласных назвах накшталт О’Конар, О’Ніл, Жанна д’Арк, д’Артаньян, д’Алямбэр, М’Боў і пад.; а таксама Кур’ан.

45. Разьдзяляльныя знакі ня пішуцца:

  • пасьля ў, в: аліўе, міжрадкоўе, паўімбрыка, віетнамец, Віетнам, інтэрвію;
  • у асабовых формах дзеяслова ліць: лію й льлю, ліеш і льлеш, ліе й льле, ліем і льлем, ліяце й льляце, ліюць і льлюць;
  • у даўно асвоеных пазычаньнях, дзе л, м, д і т, асымілюючы (паглынаючы) наступны [j], зьмякчаюцца: базылянін, булён, мадзяр, Наталя, Тацяна;
  • у прыналежных прыметніках, у прозьвішчах ды імёнах па бацьку, утвораных ад уласных імёнаў з асноваю на мяккі зычны, перад суфіксальным -еў- / -ев- (-ёў- / -ёв-), у тым ліку на -іч (-евіч, ‑ёвіч);
  • у дзеясловах закончанага трываньня з прыстаўкаю з- і коранем на пачатковы галосны ды ў вытворных ад іх: загітаваць, зараць.

У іншых мовах

рэдагаваць

Азэрбайджанская мова

рэдагаваць

У азэрбайджанскай мове да 2004 году апостраф выкарыстоўваўся для дзьвюх мэтаў[3]:

  1. у становішчы пасьля галоснага й перад зычным падаўжаў галосны гук;
  2. у словах, якія перайшлі з арабскай мовы, у становішчы пасьля зычнага й да галоснага падзяляў гэтыя гукі для больш дакладнага вымаўленьня.

23 верасьня 2003 году, паводле новага Артаграфічнага слоўніка азэрбайджанскае мовы, апостраф быў адменены.

Ангельская мова

рэдагаваць

У ангельскай мове апостраф выкарыстоўваецца для дзьвюх асноўных мэтаў[4]:

  • маркіроўка пропуску адной або некалькіх літар, напрыклад скарачэньне «do not» на «donʼt»;
  • адзначэньне прыналежнага склону назоўнікаў, напрыклад, «the eagleʼs feathers», «in one monthʼs time», «the twinsʼ‌ coats», (па-беларуску: «арліныя пёры», «празь месяц», «паліто блізьнятаў»).

Апостраф таксама выкарыстоўваецца ў некалькіх адметных выпадках для абазначэньня множнага ліку, напрыклад: «pʼs and qʼs» ці «Oakland Aʼs».

Нідэрляндзкая мова

рэдагаваць

У нідэрляндзкай мове часам выкарыстоўваецца скарачэньне ’t, якое пазначае артыкль het. Множны лік назоўнікаў, якія сканчаюцца на галосныя, утворыцца даданьнем ʼs да слова ў адзіночным ліку[a]: opaʼs, babyʼs, autoʼs.

Прыналежны склон назоўнікаў утворыцца таксама даданьнем ʼs.

Нямецкая мова

рэдагаваць

Афіцыйны збор правілаў нямецкай мовы рэглямэнтуе абавязковае выкарыстаньне апострафа ў § 96, неабавязковае выкарыстаньне ў якасьці пропуску ў § 97 і (§ 97 E) для ўдакладненьня асноўнай формы асабістага імя. § 62 рэглямэнтуе ўжываньне апострафа ў вытворных прыметніках уласных імёнаў, а § 54 (6) рэгулюе ўплыў апострафа ў пачатку сказа на вялікія і малыя літары.

Eisenberg-Wahrig 2013 рэгулюе выкарыстаньне апострафаў у R61 і за выключэньнем R55. Рэзюмэ ў канцы кнігі на старонцы 94 абвяшчае[5]:

Апостраф пішацца:

  • для абазначэньня Роднага склону назоўнікаў з канчаткам s, ß, z, x: Delacroix’ Gemälde, Peter Weiss’ Familie;
  • калі прапушчаны часткі слова: musst’ es eben leiden; das war ’ne Katastrophe;
  • для вытворных назваў, якія ўтвараюцца з -sch: Schubert’sche Lieder таксама: schubertsche Lieder;

Апостраф нельга выкарыстоўваць для разьдзяленьня «s» Роднага склону. Дазваляецца толькі ўдакладняць асабістыя імёны: Christina’s Blumenshop.

Расейская мова

рэдагаваць

Паводле правілаў маскоўскае артаграфіі й пунктуацыі, апостраф выкарыстоўваецца[6]:

  • на месцы іншамоўнага апострафа ў замежных уласных імёнах, часьцей за ўсё пасьля пачатковых элемэнтаў д’, О’ і л’;
  • для аддзяленьня расейскіх канчаткаў і суфіксаў ад пачатковай часткі слова, запісанай лацінскімі літарамі (E‑mail’ом, перевод A. Préchac’а). Некаторыя аўтары паказваюць на нязручнасьць запісу спалучэньня іншаальфабэтнага слова з расейскім «наращением»[7].

У 1920—1930-я гады (у ґазэтах — да 1950-х гадоў) у расейскай артаграфіі (у межах Савецкае Расеі й СССР) апостраф вельмі часта ўжываўся таксама замест літары «Ъ» («об’явление» замест «объявление»). Пэрыядычна такое ўжываньне сустракалася (хоць ужо па-за кнігамі й прэсай) і пазьней, на працягу ўсяго XX стагодзьдзя. Выкарыстаньне апострафа было сьледзтвам распаўсюджанай у першыя гады савецкай улады практыкі поўнага вынятку з друкарскага набору літары «Ъ», а таксама тым, што ў некаторых танных мадэлях пішучых машын літара «Ъ» наогул адсутнічала (яе, апостраф і ўсе выгляды двукосьсяў замяняў адзіны знак «"»).

Старажытнагрэцкая мова

рэдагаваць

У старажытнагрэцкай мове апострафам можа пазначацца элізія, гэта значыць нявымаўленьне кароткага канчатковага галоснага перад пачатковым галосным наступнага слова. Такі апостраф не адрозьніваецца ад знака тонкага прыдыханьня (псылі), аднак, у адрозьненьне ад апошняга, ставіцца замест элідаванага галоснага, а ня над літарай. (Апострафам таксама называецца злучэньне знакаў тонкага прыдыханьня й цяжкага націску; гэты знак ужываецца й у царкоўнаславянскай).

Украінская мова

рэдагаваць

Напісаньне апострафа ва ўкраінскай мове рэгулюецца правіламі сучаснага ўкраінскага правапісу[8]:

Ва ўкраінскай мове перад я, ю, є, ї: пішацца апостраф:

  • пасьля губных зычных (б, п, в, м, ф). Апостраф ня пішацца, калі перад губным гукам, які адносіцца да кораня, стаіць зычны (акрамя р);
  • пасьля р: бур’ян, міжгір’я, пір’я, матір’ю, кур’єр, на подвір’ї;
  • пасьля прыставак і першай часткі складаных словаў, якія заканчваюцца на цьвёрды зычны (я, ю, є, ї): без’язикий, від’їзд, з’єднаний, з’їхати. Апостраф ня пішацца пасьля прыставак з канцавым зычным перад наступнымі і, е, а, о, у;
  • пасьля першай часткі складаных словаў: дит’ясла, транс’європейський;
  • для словаў іншамоўнага паходжаньня з гэтых правіл ёсьць і іншыя выключэньні з правапісу.

Француская мова

рэдагаваць

У францускай мове апостраф служыць друкарскім знакам, які адзначае вылучэньне канцавых галосных a і e некаторых словаў, а таксама i для злучэньня si, за якім ідзе il. Вымаўленьне адбываецца, калі за гэтымі словамі ідзе слова, якое пачынаецца з галоснай або ціхай h[9]. Такім чынам: la + apostrophe → l’apostrophe, le + oiseau → l’oiseau, si + il → s’il, que + elle/il → qu’elle/qu’il, presque + île → presqu’île, le + homme → l’homme, le + hôtel → l’hôtel, le + hôpital → l’hôpital.

Эспэранта

рэдагаваць

У мове эспэранта апостраф выкарыстоўваецца паводле агульнага правіла №16[10]:

§ C) АГУЛЬНЫЯ ПРАВІЛЫ.


16. A у артыклі й канчатковае o у субстантывах часам могуць быць апушчаны euphoniae gratia, напрыклад: de l’ mondʼo для de la mondʼo; Ŝiller’ для Ŝillerʼo; у такіх выпадках адкінутую галосную варта замяніць апострафам.

Кадаваньне апострафа

рэдагаваць
Сымбаль Код Назва ў Юнікодзе HTML-код
' U+0027 apostrophe '
U+2019 right single quotation mark ’
ʼ U+02BC modifier letter apostrophe ʼ
  1. ^ З гэтага правіла ёсьць выключэньні.
  1. ^ Тлумачэньне слова «Апостраф». — Тлумачальны слоўнік беларускай мовы. // Слоўнік «Скарнік» (skarnik.by), 2012—2024.
  2. ^ Бушлякоў Ю., Вячорка В., Санько З., Саўка З. Беларускі клясычны правапіс. Збор правілаў. Сучасная нармалізацыя. — Вільня—Менск, 2005. — 160 с.
  3. ^ A. Axundov Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğətiБаку: «Lider», 2004 — Рэспубліка Азэрбайджан — Döv. Dil Komissiyası, AMEA, Nəsimi ad. Dilçilik İn-tu (азэрб.)
  4. ^ Rodney Huddleston, Geoffrey Pullum The Cambridge Grammar of the English Language. — Кэмбрыдж, Нью-Ёрк: Cambridge University Press, 2002. — С. 1330—1332. — ISBN 0-521-43146-8 (анг.)
  5. ^ Wahrig: Grundregeln der deutschen Rechtschreibung. Die deutsche Orthografie auf einen Blick. Wissen-Media-Verlag, Gütersloh/ München 2007. (2. Auflage unter dem Titel Wahrig: Rechtschreibung auf einen Blick. Grundregeln der deutschen Orthografie. 2013) (ням.)
  6. ^ Правила русской орфографии и пунктуации. Полный академический справочник / Под ред. В. В. Лопатина. М.: Эксмо, 2006. С. 114—115. ISBN 5-699-18553-4(рас.)
  7. ^ Р. С. Гиляревский, Б. А. Старостин. Иностранные имена и названия в русском тексте. Справочник. М.: Международные отношения, 1969. С. 3: «теперь этот способ [включение иностранного имени в русский текст с сохранением исходной графики, но с добавлением, при необходимости, русских окончаний] признан неудобным и применяется мало». Интересно, что в 3-м издании этого же справочника (М.: Высшая школа, 1985, с. 11) пишут уже так: «этот способ и сейчас применяется некоторыми издательствами („Медицина“), хотя окончания уже не добавляются»(рас.)
  8. ^ Апостраф // Украінскі правапіс. — К.: Наук. думка, 2012. — С. 9, С. 123. (укр.)
  9. ^ Maurice Grevisse et André Goosse
  10. ^ Gramatiko // FUNDAMENTO DE ESPERANTO (анг.)

Літаратура

рэдагаваць
  • Maurice Grevisse et André Goosse, Le Bon Usage, de Boeck Duculot, 1986, 12e éd. (фр.)
  • Maurice Grevisse et André Goosse, Le Bon Usage : grammaire française, Bruxelles, de Boeck Duculot, 2011, 15e éd., 1666 p. (ISBN 978-2-8011-1642-5, BNF 42532492). (фр.)
  • Maurice Grevisse et André Goosse, «Le Bon Usage». (фр.)

Вонкавыя спасылкі

рэдагаваць