Адкрыць галоўнае мэню

Белая, Белая Падляска[1][2], Белая Падляская, Бяла Падляска (па-старабеларуску: Белая, па-польску: Biała Podlaska Аўдыё Pl-Biała_Podlaska.ogg , па-ўкраінску: Біла) — горад на правах павету ва паўночнай частцы Люблінскага ваяводзтва, сталіца Белападляскага ваяводзтва ў 1975—1998 гадах.

Белая
польск. Biała Podlaska
Белая
POL Biała Podlaska COA.svg POL Biała Podlaska flag.svg
Герб Белай Сьцяг Белай
Першыя згадкі: 1481
Краіна: Польшча
Прэзыдэнт места: Дарыюш Стэфанюк
Плошча: 49,46 км²
Насельніцтва
колькасьць: 59 047 чал.
шчыльнасьць: 1193,83 чал./км²
Часавы пас: UTC+1
летні час: UTC+2
Тэлефонны код: +48 83
Паштовы індэкс: 21-500
Нумарны знак: LB
Геаграфічныя каардынаты: 52°2′ пн. ш. 23°7′ у. д. / 52.033° пн. ш. 23.117° у. д. / 52.033; 23.117Каардынаты: 52°2′ пн. ш. 23°7′ у. д. / 52.033° пн. ш. 23.117° у. д. / 52.033; 23.117
Белая на мапе Польшчы
Белая
Белая
Белая
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://www.bialapodlaska.pl

Горад ляжыць на Паўднёвым Падляшшы ў даліне ракі Кшны (па-польску: Krzna) — левага прытока Бугу, на адлегласьці 36 км ад мяжы зь Беларусьсю. Іграе вялікую ролю ў сувязях з усходнімі краінамі з-за блізкага знаходжаньня буйных памежных пераходаў у Тэрэспалі і Карошчыне, а таксама наяўнасьці консульства Беларусі.

Зьмест

ГісторыяРэдагаваць

У гістарычных дакумэнтах Белая ўпершыню згадваецца ў 1481 годзе. Яе першымі ўладальнікамі былі Ільлінічы, а заснавальнікам лічыцца Пётар Янавіч Белы — ваявода троцкі, гетман Вялікага Княства Літоўскага. У гэты час Белая ўваходзіла ў склад Берасьцейскага ваяводзтва ВКЛ. У другой палове XVI ст. горад пераходзіць ва ўладаньне роду Радзівілаў, гэта адбылося ў 1569 годзе, калі памёр апошні прадстаўнік роду Ільлінічаў Юры, які завяшчаў асноўныя свае маёнткі свайму стрыечнаму брату Мікалаю Крыштофу Радзівілу Сіротке. Пад уладай Радзівілаў Белая дасягнула вялікага росквіту. У 1622 годзе сын Сіроткі Аляксандар Людвік Радзівіл пабудаваў тут крэпасьць і замак. З фундацыі Крыштафа Цыбаровіча Вільскага (Krzysztofa Ciborowicza Wilskiego) была закладзена ў 1628 годзе Бельская Акадэмія, якая ад 1633 году існавала як філія Кракаўскай Акадэміі.

У 1655—1660 гадах горад быў значна зруйнаваны швэдамі і казакамі. Аднак дзякуючы наступнаму ўладальніку Міхалу Радзівілу і ягонай жонцы Кацярыне Сабескай (сястра Яна ІІІ Сабескага) Белая хутка аднавілася. У 1670 годзе Міхал Радзівіл надаў гораду магдэбурскае права, а таксама гербМіхаіл Арханёл, які стаіць на драконе.

У XVII стагодзьдзі горад шырока вядомы з-за вытворчасьці сукна і фаянсу, пазьней таксама з-за дрэваперапрацоўкі.

У 1720 годзе Ганна Кацярына Радзівіл распачала будаўніцтва вежы і ўязной брамы (сёньня гэта найцікавейшыя рэшткі замку), а таксама перабудавала палац у стылі ракако.

Горад і палацавы ансамбль шматразова нішчоны ў XVIIІXIX стст. (між іншым у часе Паўночнай вайны, а таксама падчас ганеньняў на падляскіх вуніятаў). Апошні спадкаемца Дамінік Радзівіл, палкоўнік польскага войска Варшаўскага княства, памёр у Францыі 11 лістапада 1813 году. Палац разабралі як руіны ў 1883 годзе.

У Белай навучаўся польскі пісьменьнік і публіцыст Юзэф Ігнацы Крашэўскі. Мужчынская гімназія, якую ён наведваў, сёньня носіць яго імя.

Наступнае хуткае разьвіцьцё гораду прыпадае на міжваенны час: тут паўстала фабрыка Raabego, гарадзкая электрастанцыя, а ў 1923—1939 гадах існавала Падляская фабрыка самалётаў (па-польску: Podlaska Wytwórnia Samolotów — PWS), якая была разбурана савецкімі войскамі пасьля 17 верасьня 1939 году.

У 1975 годзе Белая стала сталіцай ваяводзтва, што прывяло да ўзросту колькасьці яе жыхароў у два разы за 20 гадоў. Згодна адміністрацыйнай рэформе 1999 году мае статус гарадзкога павету, а таксама зьяўляецца важным цэнтрам цэлага рэгіёну.

НасельніцтваРэдагаваць

  • 1841 — 3,5 тыс. чал.
  • 1897 — 13,1 тыс. чал.
  • 1921 — 13,0 тыс. чал.
  • 1931 — 10,7 тыс. чал.
  • 1939 — 19,3 тыс. чал.
  • 1946 — 15,0 тыс. чал.
  • 1950 — 13,3 тыс. чал.
  • 1955 — 15,7 тыс. чал.
  • 1960 — 20,1 тыс. чал.
  • 1965 — 22,6 тыс. чал.
  • 1970 — 26,5 тыс. чал.
  • 1975 — 31,8 тыс. чал.
  • 1985 — 47,0 тыс. чал.
  • 1995 — 56,5 тыс. чал.
  • 2001 — 59,3 тыс. чал.
  • 2007 — 57,8 тыс. чал.
  • 2009 — 57,9 тыс. чал.

АрхітэктураРэдагаваць

Гарады-сябрыРэдагаваць

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ Атлас Рэспублікі Беларусь. Вучэбны дапаможнік для 9 класа агульнаадукацыйнай школы. Дапушчаны Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь. Дзяржаўны камітэт па зямельных рэсурсах, геадэзіі і картаграфіі Рэспублікі Беларусь, 2000. ISBN 985-6494-03-6. С. 4, 42
  2. ^ Рэспубліка Беларусь. Палітыка-адміністрацыйная карта. Маштаб 1 : 400 000. 1999 г.

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Белая (горад)сховішча мультымэдыйных матэрыялаў