Энры́ка Фэ́рмі (па-італьянску: Enrico Fermi; 29 верасьня 1901, Рым — 28 лістапада 1954, Чыкага) — выбітны італьянскі фізык, адзін з заснавальнікаў квантавае фізыкі. Аўтар шэрагу адкрыцьцяў ядзернай фізыкі, распрацаваў тэорыю β-распаду[22]. Ляўрэат Нобэлеўскае прэміі па фізыцы 1938 году. Вядомы сваімі працамі па распрацоўцы першага ядзернага рэактару й унёскам у разьвіцьцё квантавай тэорыі, фізыкі ядра й часьцінак і статыстычнай мэханікі. Ён зьяўляецца адным з тых, каго называюць «бацькам атамнай бомбы»[23]. Ён шырока вядомы як адзін зь вельмі нямногіх фізыкаў, які атрымалі посьпехі як у тэарэтычнай фізыцы, гэтак і ў экспэрымэнтальнай.

Энрыка Фэрмі
Enrico Fermi
Enrico Fermi 1943-49.jpg
Дата нараджэньня 29 верасьня 1901(1901-09-29)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14]
Месца нараджэньня Рым, Італія
Дата сьмерці 28 лістапада 1954(1954-11-28)[15][1][2][3][4][5][7][8][9][10][11][14] (53 гады)
Месца сьмерці Чыкага, Іліной, ЗША
Прычына сьмерці Рак страўніка[7]
Месца пахаваньня Oak Woods Cemetery[d][7]
Грамадзянства Італія[16][17][18][7]
Італія[19][20][7]
Італія[d]
Месца вучобы Унівэрсытэт Пізы
Занятак фізык, вынаходнік, фізык-тэарэтык, ядзерны фізык і прафэсар
Навуковая сфэра фізыка
Месца працы Вышэйшая нармальная школа Пізы[7], Гётынгенскі ўнівэрсытэт[7], Лейдэнскі ўнівэрсытэт[7], Флярэнтыйскі ўнівэрсытэт[7], Рымскі ўнівэрсытэт Ля-Сапіенца[7], Калюмбійскі ўнівэрсытэт[7] і Чыкагаўскі ўнівэрсытэт[7]
Навуковы кіраўнік Люіджы Пуч’янці[21], Макс Борн і Паўль Эрэнфэст
Вучні Янг Чжэнь-нін, Мюрэй Гел-Ман, Лі Цзун-дао, Эміліё Джына Сэгрэ і Оўэн Чэмбэрлен
Узнагароды Нобэлеўская прэмія ў галіне фізыкі (1938)
Подпіс Enrico Fermi signature.svg

Першы буйны ўнёсак Фэрмі зрабіў у статыстычную мэханіку. Пасьля таго, як аўстрыйскі навуковец Вольфганг Паўлі сфармуляваў прынцып забароны квантавых станаў у 1925 годзе, Фэрмі ўжыў гэты прынцып да ідэальнага газу, выкарыстоўваючы статыстычныя фармулёўкі, які цяпер вядомыя як статыстыка Фэрмі—Дырака. Сёньня часьцінкі, якія падпарадкоўваюцца гэтаму прынцыпу забароны, называюць «фэрміёнамі».

Атрымаўшы Нобэлеўскую прэмію, Фэрмі з жонкай і дзецьмі эміграваў у Злучаныя Штаты. Прычынай эміграцыі была палітыка фашысцкага ўрада Італіі ў дачыненьні да габрэяў. Жонка Фэрмі спавядала юдэйскую веру. Энрыка быў вядучым удзельнікам Мангэтанскага праекту. Фэрмі ачоліў каманду, якая спраектавала і пабудавала «Чыкагаўскі касьцёр-1», экспэрымэнтальные выпрабаваньне якога адбылося 2 сьнежня 1942 году, прадэманстраваўшы першую створаную чалавекам самастойную ядзерную ланцуговую рэакцыю. Ён таксама ўдзельнічаў у распрацоўцы Графітавага рэактару X-10 у Ок-Рыдж, штат Тэнэсі, запуск якога адбыўся ў лістападзе 1943 году. Дзякуючы гэтым рэактарм сталася магчымым пабудаваць і ўвесьці ў эксплюатацыю Рэактар B у Гэнфардзкім комплексе. У лябараторыі Лос-Аламас, вядомой як Праект Y, ён узначальваў аддзел F, частка якога працавала над тэрмаядзернай бомбай «Супэр» Эдўарда Тэлера. Ён прысутнічаў на выпрабаваньні «Трыніці» 16 ліпеня 1945 году, дзе ён выкарыстаў свой мэтад Фэрмі дзеля ацэнкі магчымай сілы выбуху бомбы.

Пасьля вайны Фэрмі працаваў пад кіраўніцтвам Робэрта Апэнгаймэра ў Генэральным кансультатыўным камітэце, які даваў парады Камісіі па атамнай энэргіі па ядзерных пытаньнях. Пасьля дэтанацыі першай савецкай бомбы ў жніўні 1949 году ён рашуча выступіў супраць распрацоўкі вадароднай бомбы як з маральных, гэтак і тэхнічных прынцыпаў. У ягоны гонар названы хімічны элемэнт фэрм.

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б Person Profile // IMDb — 1990.
  2. ^ а б Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: плятформа адкрытых зьвестак — 2011.
  3. ^ а б MacTutor History of Mathematics archive
  4. ^ а б SNAC — 2010.
  5. ^ а б Nationalencyklopedin — 1999.
  6. ^ Find a Grave — 1995.
  7. ^ а б в г д е ё ж з і к л м https://www.biography.com/people/enrico-fermi-9293405
  8. ^ а б Архіў Мунцынгера — 1913.
  9. ^ а б Энцыкляпэдыя Бракгаўза
  10. ^ а б Store norske leksikon — 1978.
  11. ^ а б Gran Enciclopèdia CatalanaGrup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  12. ^ Proleksis enciklopedija — 2009.
  13. ^ Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedijaLeksikografski zavod Miroslav Krleža, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8
  14. ^ а б Архіў гістарычных запісаў — 1808.
  15. ^ Понтекорво Б. М. Ферми Энрико // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1977. — Т. 27 : Ульяновск — Франкфорт. — С. 306.
  16. ^ http://www.tv.com/shows/the-adventures-of-jimmy-neutron-boy-genius/broadcast-blues-professor-calamitous-i-presume-236760/
  17. ^ http://www.nytimes.com/1999/11/16/science/scientist-at-work-richard-l-garwin-physicist-and-rebel-is-bruised-not-beaten.html
  18. ^ https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0929.html
  19. ^ http://www.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7584915.stm
  20. ^ http://www.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/7584915.stm
  21. ^ Матэматычная генеалогія — 1997.
  22. ^ Голин Г. М. Клясыкі фізычнай навукі: Кароткія творчыя партрэты = Классики физической науки: Краткие творческие портреты. — Мн.: Выш. школа, 1981. — С. 137.
  23. ^ Enrico Fermi Dead at 53; Architect of Atomic Bomb. New York Times.

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Энрыка Фэрмісховішча мультымэдыйных матэрыялаў