Празаро́кі[1] — вёска ў Беларусі, непадалёк ад ракі Нехрысьці. Цэнтар сельсавету Глыбоцкага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 411 чалавек. Знаходзяцца за 45 км на паўночны ўсход ад Глыбокага, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Зябкі. Аўтамабільныя дарогі на Глыбокае, Полацак, Дзісну.

Празарокі
Касьцёл
Касьцёл
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Віцебская
Раён: Глыбоцкі
Сельсавет: Празароцкі
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 2156
Паштовы індэкс: 211817
Нумарны знак: 2
Геаграфічныя каардынаты: 55°17′25″ пн. ш. 28°12′58″ у. д. / 55.29028° пн. ш. 28.21611° у. д. / 55.29028; 28.21611Каардынаты: 55°17′25″ пн. ш. 28°12′58″ у. д. / 55.29028° пн. ш. 28.21611° у. д. / 55.29028; 28.21611
Празарокі на мапе Беларусі ±
Празарокі
Празарокі
Празарокі
Празарокі
Празарокі
Празарокі
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Празарокі — даўняе мястэчка гістарычнай Полаччыны, месца пахаваньня тэатральнага дзеяча Ігната Буйніцкага. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся комплекс кляштару францішканаў.

ГісторыяРэдагаваць

Вялікае Княства ЛітоўскаеРэдагаваць

Упершыню Празарокі ўпамінаюцца ў пачатку XVI ст. як маёнтак вялікіх князёў. У 1523 годзе вялікі князь Жыгімонт Стары перадаў Івану Корсаку тутэйшых панцырных сялянаў. Ад часу свайго заснаваньня паселішча ўваходзіла ў склад Полацкага ваяводзтва.

 
Школа, 1930 г.

Існуюць зьвесткі, што Празарокі знаходзіліся ў валоданьні арцыбіскупа полацкага Язафата Кунцэвіча (да 1609 году). Потым яны перайшлі да Яна Рагозы і ягонай жонкі Яўхіміі Маславай, па сьмерці якіх у 1616 годзе маёнтак падзялілі іхныя сыны Яраш і Дзьмітры. У 1629 годзе Празарокамі валодаў Базыль Туковіч, які пакінуў іх сваёй жонцы Соф’і. У 1664 годзе Стэфан Туковіч перадаў у заклад, а праз 2 гады прадаў Празарокі Юстыніяну Шчыту. У 1698 годзе (паводле іншых зьвестак, у 1677 годзе) падкаморы полацкі Юстын Шчыт запрасіў сюды манахаў-францішканаў, збудаваў драўляны касьцёл, абноўлены ў 1721 годзе Паўлам Юзэфам Корсакам, харунжым смаленскім. У 1710 годзе чашнік Крыштап Шчыт пакінуў Празарокі сваёй жонцы Ганне з Завішаў. Каля 1750 году мястэчка належала генэралу Крыштапу Шчыту, па сьмерці якога яно перайшло да Храпавіцкіх.

Пад уладай Расейскай імпэрыіРэдагаваць

 
Прадстаўнікі Празарокаў на «Дажынках» у Глыбокім, 1934 г.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Празарокі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе сталі цэнтрам воласьці Дзісенскага павету Менскай, з 1842 году Віленскай губэрні. У 1848—1885 гадох мястэчка належала барону Аркадзю Кройцу.

На 1866 год у Празароках было 14 двароў. 3 1856 году працавала школа, дзе было 48 вучняў. Ад пажару 14 жніўня 1892 году згарэла частка мястэчка, касьцёл і касьцёльныя пабудовы. Новы касьцёл Маці Божай збудавалі ў кастрычніку 1907 году, царкву Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла — у 1909 годзе, таксама існавала сынагога (не захавалася). На 1902 год працавалі валасная ўправа, пошта, земскі начальнік, судовы сьледчы, лекарскі ўчастак. Кожны панядзелак праводзіліся таргі.

Найноўшы часРэдагаваць

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Празарокі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Празарокі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва.

У 1939 годзе Празарокі ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году сталі цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1992 год тут было 255 двароў, на 2000 год — 250, на 2007 год — 225. У 2000-я гады Празарокі атрымалі афіцыйны статус аграгарадку.

НасельніцтваРэдагаваць

ДэмаграфіяРэдагаваць

  • XIX стагодзьдзе: 1866 год — 103 чал.[2]
  • XX стагодзьдзе: 1921 год — 255 чал.[3]; 1970 год — 918 чал.; 1992 год — 556 чал.; 1998 год — 545 чал.[4]; 1999 год — 549 чал.; 2000 год — 583 чал.[5]
  • XXI стагодзьдзе: 2007 год — 452 чал.[6]; 2010 год — 411 чал.

ІнфраструктураРэдагаваць

У Празароках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, лякарня, адбуляторыя, клюб, бібліятэка.

ЗабудоваРэдагаваць

Вуліцы і пляцыРэдагаваць

З урбананімічнай спадчыны Празарокаў да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Літоўская, Полацкая, Аптэчная, Вакзальная, Садовая.

Турыстычная інфармацыяРэдагаваць

 
Помнік Ігнату Буйніцкаму

СлавутасьціРэдагаваць

  • Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1899—1907)
  • Помнік Ігнату Буйніцкаму
  • Царква Святых апосталаў Пятра і Паўла (1909; мураўёўка)

Страчаная спадчынаРэдагаваць

  • Кляштар францішканаў (XVII ст.)

ГалерэяРэдагаваць

АсобыРэдагаваць

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7. (pdf) С. 231.
  2. ^ Słownik geograficzny... T. IX. — Warszawa, 1888. S. 68.
  3. ^ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część II. Ziemia Wileńska. Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.
  4. ^ Бунто Я. Празарокі // ЭГБ. Т. 5. — Менск, 1999. С. 560.
  5. ^ БЭ. Т. 12. — Менск, 2001. С. 543.
  6. ^ Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Глыбоцкага р-на. — Менск: БелЭн, 1995. С. 443.

ЛітаратураРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Празарокісховішча мультымэдыйных матэрыялаў