Міжнародны турнір юных фізыкаў

Міжнародны турнір юных фізыкаў — каманднае спаборніцтва школьнікаў ва ўменьні вырашаць складаныя навуковыя задачы, уяўляць рашэньні гэтых задачаў у пераканаўчай форме і абараняць свае рашэньні ў навуковых дыскусіях, якія завуцца «фізбаямі».

Значок удзельніка II Міжнароднага ТЮФ (2nd IYPT) — 1989

ЗаданьніРэдагаваць

 
Дыплём удзельніка II Міжнароднага ТЮФ (2nd IYPT) — 1989

Міжнародны арганізацыйны камітэт (IOC) адбірае 17 задачаў. Гэтыя задачы закранаюць розныя галіны фізыкі, а часта зьяўляюцца міждысцыплінарнымі. Задачы Турніру нельга вырашыць за кароткі час вядомымі мэтадамі, як, напрыклад, на іспыце. Яны сфармуляваныя ў вольным стылі, могуць разглядацца з розных бакоў і дапушчаюць розныя падыходы да рашэньня. Мэта ўдзельніка (і ягонага навуковага кіраўніка) — дасьледаваць праблемы як мага глыбей і сабраць за час падрыхтоўкі як мага больш інфармацыі аб прапанаваных фізычных зьявах.

Спосабы збору такіх ведаў не абмяжоўваюцца і, такім чынам, ставяць удзельніка ў тыя жа ўмовы, у якіх знаходзіцца звычайны дасьледнік. Рашэньні задачаў і нават спосаб рашэньня цалкам невядомыя. Вось чаму задачы Турніру публікуюцца амаль за год да самога спаборніцтва. Гэта дае ўдзельнікам магчымасьць правесьці ўсе неабходныя экспэрымэнты, распрацаваць тэорыю, вырабіць пошук літаратуры (у тым ліку і ў Інтэрнэце), магчыма, пракансультавацца ў экспэртаў, і г. д. Не апошнюю ролю адыгрываюць уменьне арганізаваць свой час і навыкі працы ў камандзе.

ПадрыхтоўкаРэдагаваць

Адзін з найболей важных аспэктаў, калі не найважнейшы аспэкт у Турніры — гэта падрыхтоўчая фаза. У падрыхтоўкі ёсьць дзьве асноўныя мэты. Па-першае, важна як мага глыбей разабрацца ў прапанаваных фізычных праблемах. Гэта трэба для таго, каб упэўнена прааналізаваць рашэньне іншай каманды, і, пры неабходнасьці, знайсьці памылкі ці заганы ў гэтым рашэньні. Зь іншага боку, варта самім падрыхтаваць структураваны даклад, у якім выказаць усе зьвесткі, якія атрымалася знайсьці аб пэўнай фізычнай праблеме.

Ход турніруРэдагаваць

Падчас Турніру праводзіцца шэраг дыскусійных навуковых сустрэч, якія завуцца «фізычнымі баямі» або проста «фізбаямі». Першыя з гэтых баёў завуцца «адборачнымі», і ў іх удзельнічаюць усе каманды. Тры каманды, якія набралі ў выніку адборачных баёў лепшыя балы, праходзяць ў фінальны фізбой, у якім і вызначаецца пераможца турніру.

Адборачныя баіРэдагаваць

У пачатку турніру праводзіцца лёсаваньне, паводле якога каманды разьмяркоўваюцца ў групы па тры каманды. Калі агульны лік каманд ня дзеліцца на тры, утвараюцца адна або дзьве чатырохкамандныя групы. Пасьля гэтага ўсе групы (раўналежна і ў розных памяшканьнях) праводзяць першы адборачны фізбой. Потым каманды пераразьмяркоўваюцца па іншых групах (зьмешваюцца) паводле лёсаваньня. Гэта неабходна таму, што інакш адны і тыя жа каманды ўдзельнічалі б у адным і тым жа фізбоі. Працэдура паўтараецца да канчатку адборачных баёў.

Структура фізбоюРэдагаваць

Падчас фізбою кожная з камандаў па чарзе займае адну з трох або чатырох роляў:

  • дакладчыка
  • апанэнта
  • рэцэнзэнта
  • назіральніка (толькі ў выпадку чатырохкаманднага бою).

Каманда-дакладчык уяўляе сваё рашэньне вызначанай задачы. Пры гэтым выбірае задачу не яна сама, а іншая каманда, каманда-апанэнт. Рашэньне абмяркоўваецца падчас дыскусіяў, а каманда-апанэнт выказвае свае думкі аб прапанаваным рашэньні (абмяркоўвае яго моцныя і слабыя бакі, пры неабходнасьці растлумачвае памылковасьць поглядаў дакладчыка). Каманда-рэцэнзэнт падводзіць вынік фізбоя і агучвае сваю незалежную адзнаку выступаў дакладчыка і апанэнта.

КамандыРэдагаваць

Кожная краіна адпраўляе на IYPT адзіную каманду. Каманда складаецца зь пяці вучняў (старэйшых клясаў). Удзел студэнтаў не дазваляецца. Капітан узначальвае каманду і зьяўляецца афіцыйным прадстаўніком каманды на працягу фізбою.

Каманду суправаджаюць два навуковыя кіраўнікі (выкладчыкі).

У шматлікіх краінах існуюць адукацыйныя цэнтры, звычайна пры ўнівэрсытэтах, якія рыхтуюць і адбіраюць каманды. Напрыклад, у Аўстрыі існуе афіцыйна прызнаная асацыяцыя, якая праводзіць Austrian Young Physicists' Tournament.

У Расеі адзінай актыўнай арганізацыяй такога тыпу зьяўляецца Цэнтар ПОИСК, у НямеччынеSchülerforschungszentrum (Школьны навукова-дасьледчы цэнтар).

Акрамя таго, у шматлікіх краінах праводзяцца нацыянальныя падрыхтоўчыя і адборачныя турніры для таго, каб вызначыць склад нацыянальнай каманды.

Турнір на БеларусіРэдагаваць

Першы задакумэнтаваны ўдзел беларускіх камандаў у Турніры адбыўся ў 1989 годзе, калі каманда менскай школы № 16 удзельнічала ў 2-м Усесаюзным турніры юных фізыкаў у Маскве, які быў сумешчаны з 2nd IYPT[1].

Натальля Анішчук была першай беларускай пераможцай у асабістым заліку і атрымала права паступленьня ў ВНУ фізыка-матэматычнага профіля без іспытаў[2].

Сыстэматычны ўдзел у турнірным руху Рэспубліка Беларусь пачала прымаць з 1991 г.[3] Пасьля стварэньня ў 1990 годзе Ліцэя Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту ягоныя каманды штогод прымалі ўдзел у расейскіх і міжнародных турнірах. Так, увесну 1992 г. каманда Беларусі заваявала дыплём III ступені на Расейскім першынстве. Улетку таго жа году, дзякуючы напружанай працы, беларуская каманда атрымала перамогу на 5th IYPT.[4]

У сувязі з ростам прыхільнікаў новага спаборніцтва зьявілася неабходнасьць правядзеньня сваіх Турніраў на Беларусі. На базе Ліцэя БДУ пры падтрымцы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь 27 лютага 1993 году ў Менску ўрачыста адкрыўся I Рэспубліканскі Турнір юных фізыкаў, які сабраў пяць камандаў (больш за 30 школьнікаў) зь Берасьця, Менску, Магілёва[5].

На пачатку 2000-х гадоў турнірны рух на Беларусі стаў інтэлектуальным спаборніцтвам з устоянымі правіламі і шырокім ахопам удзельнікаў па ўсей Беларусі.

Як і раней, нацыянальныя турніры арганізуюцца на Беларусі фізычным факультэтам Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту.

Беларуская нацыянальная каманда ўпэўнена дабіваецца посьпехаў на турніры. У 1997 годзе на 10-м турніры (Хэб, Чэхія), на 15-м (Адэса, Украіна), у 2005 годзе на 18-м (Вінтэртур, Швайцарыя) і на 24-м у 2011 г. (Тэгеран, Іран)[6] беларуская каманда выйгравала срэбра.

Дасягненьні беларускіх камандаўРэдагаваць

Год № IYPT Месца на IYPT Узнагарода Склад беларускае каманды
1992 5th IYPT 1-е паміж 12[7][8] Дыплём I ступ. Ліцэй БДУ
1993 6th IYPT 10-е паміж 19 Няма Ліцэй БДУ
1994 7th IYPT 4-е паміж 12 Дыплём III ступ.[7] Ліцэй БДУ[7]
1995 8th IYPT 4-е паміж 15[7] Дыплём III ступ.[7] Ліцэй БДУ
1996 9th IYPT 11-е паміж 13 Няма Ліцэй БДУ; Ліцэй №1 (Гомель)[7]
1997 10th IYPT 3-е паміж 15[9] Дыплём II ступ. Ліцэй БДУ[7]
1998 11th IYPT 4-е паміж 18[10] Дыплём III ступ. Ліцэй БДУ[7]
1999 12th IYPT 4-е паміж 19[11] Дыплём III ступ. Ліцэй БДУ[7]
2000 13th IYPT 6-е паміж 18[12] Дыплём III ступ. Ліцэй БДУ; СШ №51 (Менск)[7]
2001 14th IYPT 8-е паміж 18[13] Дыплём III ступ. СШ №51 (Менск)[7]
2002 15th IYPT 2-е паміж 20[14] Дыплём II ступ. СШ №51 (Менск); Ліцэй БДУ[7]
2003 16th IYPT 8-е паміж 23[15] Дыплём III ступ. Ліцэй БДУ[7]
2004 17th IYPT 18-е паміж 26[16] Няма СШ №51 (Менск); Ліцэй БДУ[7]
2005 18th IYPT 2-е паміж 25[17] Дыплём II ступ. Ліцэй БДУ; СШ №51 (Менск)[7]
2006 19th IYPT 8-е паміж 25[18] Дыплём III ступ. СШ №51 (Менск)
2007 20th IYPT Ня ўдзельнічала[19]
2008 21st IYPT 7-е з 21[20] Дыплём III ступ.[21] СШ №51 (Менск)
2009 22nd IYPT 16-е з 27[22] Дыплём III ступ.[23] Ліцэй БДУ

Пераможцы, задачы і месцы правядзеньняРэдагаваць

Год Месца правядзеньня Краіна Лік
камандаў
Лік
краінаў
Пераможца(ы) Срэбра(ы) Задачы Сайт Вынікі, Рэлізы,
Прэса
1988 1-ы Масква   Савецкі Саюз 4 3   Польшча,
  Савецкі Саюз
? pdf Няма
1989 2-і Масква   Савецкі Саюз 8 7 Нямеччына,
Баўгарыя
? pdf Няма
1990 3-і Масква   Савецкі Саюз 6 5   Савецкі Саюз ? ? Няма
1991 4-ы Масква   Савецкі Саюз 8 7   Вугоршчына ? ? Няма
1992 5-ы Процьвіна   Расея 12 10   Беларусь   Чэхаславаччына ? Няма
1993 6-ы Процьвіна   Расея 19 11   Грузія   Украіна,
  Вугоршчына
? Няма
1994 7-ы Гронінген   Нідэрлянды 12 11   Чэхія,
  Расея
  Грузія, ? ? Няма
1995 8-ы Спала   Польшча 15 12   Нямеччына   Чэхія,
  Вугоршчына
? Няма па-польску
1996 9-ы Цхалтуб   Грузія 13 10   Чэхія   Нямеччына,
  Грузія-2
? Няма
1997 10-ы Хэб   Чэхія 15 11   Вугоршчына,
  Чэхія
  Беларусь [1] [2],
спасылка зламаная
па-чэскупа-анг.
1998 11-ы Дунаўшынген   Нямеччына 18 16   Чэхія   Нямеччына-1,
  Польшча
[3] [4]
1999 12-ы Вена   Аўстрыя 19 17   Нямеччына   Грузія,
  Аўстрыя-1
[5] [6]
2000 13-ы Будапэшт   Вугоршчына 17 16   Польшча-2   Нямеччына,
  Расея
[7] [8]
2001 14-ы Эспа   Фінляндыя 18 16   Славаччына   Аўстралія,
  Нямеччына
[9] [10],
спасылка зламаная
2002 15-ы Адэса   Украіна 20 18   Польшча   Беларусь,
  Нямеччына
[11] [12]
2003 16-ы Упсала   Швэцыя 23 22   Нямеччына   Паўднёвая Карэя,
  Польшча
pdf [13]
2004 17-ы Брысбэйн   Аўстралія 26 24   Польшча   Нямеччына,
  Славаччына
[14] [15]
2005 18-ы Вінтэртур   Швайцарыя 25 23   Нямеччына   Беларусь,
  ЗША
[16] [17]
2006 19-ы Браціслава   Славаччына 25 23   Харватыя   Паўднёвая Карэя,
  Нямеччына
[18] [19]
2007 20-ы Сэул   Паўднёвая Карэя 22 21   Аўстралія   Паўднёвая Карэя-2,
  Новая Зэляндыя
pdf [20]
2008 21-ы Трогір   Харватыя 21 21   Нямеччына   Харватыя,
  Новая Зэляндыя
[21] [22]
2009 22-і Цяньцзынь   КНР 27 27   Паўднёвая Карэя   Аўстрыя,
  Новая Зэляндыя
pdf [23]
2010 23-і Вена   Аўстрыя pdf

Каманды-ўдзельніцыРэдагаваць

Краіна 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009
  Армэнія ? 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
  Аўстралія 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1 1 H, 2 1 1 1 1 1
  Аўстрыя 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 H, 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
  Баўгарыя 0 1 ? ? ? 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
    Беларусь 1 1, 2? 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 1
  Бразылія 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 0 0
  Вугоршчына 0 1 ? 1 ? 1, 2? 1 1 1 1 1 1 H, 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
  Вялікабрытанія 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1 1 0 1
    Грузія ? 1, 2? 1 1 H, 2 1 1 1 1 1 1 1 0 1 0 0 1 1
  ЗША 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 Назір 0 1 1 1 1 0 0
  Інданэзія 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 0 1 1
  Іран 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1
  Кенія 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 0 1
  Кіпр 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 0
  Кітай 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1
  Малдова ? 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
  Мэксыка 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 0 1 1 1 0 1 0 0 0
  Нігерыя 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 0 1
  Нідэрлянды 0 1 ? ? ? 1, 2? H, 1 1 0 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 0
  Новая Зэляндыя 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1 1 1
  Нямеччына 0 1 ? ? ? 0 0 2 1 1 H, 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
  Паўднёвая Карэя 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Назір Назір 1 1 1 1 1 H, 2 1 1
  Польшча 1 1 ? ? ? 1, 2? 1 H, 2 1 1 1 1 2 2 2 1 1 1 2 1 1 1
  Расея H, 2? H, 2? 2 2 2 3 2 2 1 2 1 1 2 2 1 0 0 1
  Савецкі Саюз H, 2 H, 2 H, 2? H, 2?
  Славаччына 1, 2? 1 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 1 H, 2 1 1 1
  Сынгапур 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1
  Тайлянд 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1
  Узбэкістан ? 1, 2? 1 1 1 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
  Украіна ? 1, 2? 1 1 2 2 1 1 1 1 H, 2 1 1 1 1 1 1 1
  Фінляндыя 0 0 ? ? ? 0 0 1 0 Назір 1 1 1 H, 1 1 1 1 0 0 0 1 1
  Францыя 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1
  Харватыя 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Назір 1 1 1 1 1 1 1 1
  Чэхаславаччына 1 1 ? ? 1, 2?
  Чэхія 1, 2? 1 1 1 H, 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
  Швайцарыя 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Назір 0 0 Назір Назір 1 1 1 H, 2 1 1 1 1
  Швэцыя 0 0 0 0 0 0 1 Назір 0 1 1 1 1 1 Назір H, 2 1 1 1 1 1 1

H (host) — гэта краіна, ў якой спаборніцтва была праведзена, Назір — краіна прысутнічала як назіральнік.

Глядзіце таксамаРэдагаваць

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ Eugene Zelenko (Jaŭhen Zialonka), Belarusian participant of the selective Soviet rounds at the 2nd IYPT (1989), shares his memories, impressions and photographs of the event. POISK Centre. November 30, 2007.
  2. ^ Е.Н. Юносов. Об итогах ТЮФ 1988/89 года. Квант, 10, 1989. - стр. 42.
  3. ^ Л.Г. Маркович, А.И. Слободянюк. Турниры Юных Физиков. — Мн.: Мн. обл. ИПКиПРРиСО, 1999. — 56 с.
  4. ^ Л. Марковіч. У фізбой гуляюць сапраўдныя мужчыны //Настаўніцкая газета. 1992, № 88.
  5. ^ Л. Марковіч. 3 днём нараджэння, фізбой //Фокус. 1993, №1.
  6. ^ Серабро заваявала каманда Беларусі на 24-м Міжнародным турніры юных фізыкаў Тэгеране Грамадзтва. Беларускае тэлеграфнае агенцтва (27 ліпеня 2011). Праверана 6 сакавіка 2012 г.
  7. ^ а б в г д е ё ж з і к л м н о А.И. Слободянюк, Л.Г. Маркович. Турниры Юных Физиков в Беларуси. (2006).
  8. ^ Zsuzsanna Rajkovits. International Physics Competitions for Secondary School Students. (2000). - p. 6. (doc)
  9. ^ Výsledky TMF'1997. Archív Turnaja Mladých Fyzikov (Slovensko)
  10. ^ Official results of 11th IYPT'1998 (Germany)
  11. ^ Official results of 12th IYPT'1999 (Vienna, Austria)
  12. ^ Official results of 13th IYPT'2000 (Budapest, Hungary)
  13. ^ Wyniki Międzynarodowego Turnieju Młodych Fizyków. Espoo, 2001. TMF w LO im. Stanisława Staszica w Warszawie
  14. ^ Wyniki XV Międzynarodowego Turnieju Młodych Fizyków. Odessa, 2002. TMF w LO im. Stanisława Staszica w Warszawie
  15. ^ Official results of 16th IYPT'2003 (Uppsala, Sweden)
  16. ^ Official Results of IYPT’2004 in Brisbane, Australia
  17. ^ Official Results of the Final Fight at IYPT'2005 in Winterthur, Switzerland.
  18. ^ Натальля Аблажэй (22 ліпеня 2006) Беларусы — бронзавыя прызёры міжнароднага турніру юных фізыкаў Розгалас. Зьвязда, № 162 (25751). Праверана 6 сакавіка 2012 г.
  19. ^ Надзея Нікалаева (23 сакавіка 2007) Аляксандар Радзькоў: «Рухавіком прагрэсу зьяўляюцца людзі зь нестандартным мысьленьнем» Моладзь. Зьвязда, № 55 (25920). Праверана 6 сакавіка 2012 г.
  20. ^ Official result of the 21st IYPT 2008(анг.)
  21. ^ IYPT 2008 - Croatia. Final ranking(анг.)
  22. ^ Total ranking of all teams after round 5(анг.)
  23. ^ IYPY 2009 -final ranking(анг.)

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць