Ян Пац (каля 1550 — верасень або кастрычнік 1610) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Чашнік вялікі літоўскі (15801589), ваявода менскі1600).

Ян Пац
POL COA Gozdawa.svg
Герб «Газдава»
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся каля 1550
Памёр 1610
Род Пацы
Бацькі Дамінік Пац
Ганна з Лозкаў
Жонка Крыстына з Нарушэвічаў
Соф’я зь Вішнявецкіх
Дзеці Крыштап, Аляксандар, Аўрэліян, Ян Казімер, Павал, Фэлікс, Ганна

Трымаў Камянецкае і Даўгяліцкае староствы.

БіяграфіяРэдагаваць

Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Дамініка, кашталяна смаленскага, і Ганны з Лозкаў. Меў брата Мікалая і браценіка Іпація Пацея.

У 1582 атрымаў прывілей на вёску Дымнікі ў Камянецкай дзяржаве. У 1584 атрымаў падобныя прывілеі на сёлы Ківіле і Кліколе на Жамойці, якія яму саступіў кашталян смаленскі ягоны стрый Мікалай Пац. У 1585 прызначаны каралем камісарам дзеля разьмежаваньня каралеўскіх земляў з маёнткамі, што належалі Пацам. На сойме 1587 прапанаваў абраць на сталец Рэчы Паспалітай цара маскоўскага Фёдара Іванавіча[1]. У 1588 кароль і вялікі князь дазволіў яму выкупіць Камянецкае староства ў нашчадкаў ваяводы берасьцейскага Гаўрылы Гарнастая. У тым жа годзе прадаў князю Мікалаю Крыштапу Радзівілу мястэчка Кунаса недалёка ад Нясьвіжа за 12000 коп грошаў.

29 красавіка 1589 атрымаў урад віленскага цівуна, а 9 сакавіка 1600 — ваяводы менскага «па Андрэю Завішы».

У 1592 абраны маршалкам інквізыцыйнага сойму. У 1594 быў мадэратарам дыспута езуіта ксяндза Сьміглецкага з арыянамі. У 1595 канцлер Леў Сапега са згоды караля саступіў яму Даўгяліцкую дзяржаву. На Варшаўскім сойме 1596 прызначаны камісарам дзеля разьмежаваньня Падляскага, Берасьцейскага ваяводзтваў і Гарадзенскага павету. Вызнаваў кальвінізм, з 1600 каталік.

Купіў мястэчка Чартарыйск на Валыні ў князя Юрыя Чартарыйскага, які абумовіў сябе права на пражываньне ў замку Чартарыйскім на працягу сямі год. Але Ян Пац быў з гэтым нязгодзен і сам там пасяліўся. У адказ 5 сьнежня 1602 князь Ю. Чартарыйскі са сваімі людзьмі і сябрамі Бэнэдыктам Гулевічам і кашталянам брацлаўскім Мікалаем Сямашкай напалі на Чартарыйск і пабілі людзей Паца, а яго самога паранілі. Я. Пац паклікаў грабежнікаў на каралеўскі суд, але ў 1603 абодвы бакі дасягнулі замірэньня з дапамогай ваяводы віленскага князя Крыштапа Радзівіла і ваяводы валынскага князя Аляксандра Астроскага. Юры Чартарыйскі адмовіўся ад вольнага пражываньня ў замку Чартарыйскім і прадаў яго за 400000 злотых, а Ян Пац у сваю чаргу запісаў Чартарыйскаму замак і мястэчка Муравіца(pl) ў Валынскім ваяводзтве.

Першы шлюб з Крыстынай Нарушэвіч, дачкой кашталяна смаленскага Станіслава Камаеўскага, быў бязьдзетным. У другім шлюбе з Соф’яй Вішнявецкай (1569 — 4 лютага 1619), дачкой ваяводы валынскага Андрэя і Яўфіміі Вяржбіцкай, нарадзіліся сямёра дзяцей:

Па сьмерці Яна Паца ягоная жонка выйшла за расенскага і скерстымонскага старосту Крыштапа Вацлава Шэмета. Памерла 4 лютага 1619 у Бярэзані, пахавана ў катэдры Сьвятога Станіслава ў Вільні.

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ Анатоль Грыцкевіч. Пацы // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 422.

ЛітаратураРэдагаваць

  • Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.
  • Niesiecki K. Herbarz Polski / wyd. J.N. Bobrowicz. — Lipsk, 1839—1846.
  • Wolff J. Pacowie: materyjały historyczno-genealogiczne. — Petersburg, 1885.
  • Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.