Таль, Тала — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

Talo
Паходжаньне
Мова(-ы) германскія
Іншыя формы
Варыянт(ы) Тала
Зьвязаныя імёны Талейка, Дальна, Талівойша, Дальман, Талімонт, Талмут, Таліят
Зьвязаныя артыкулы
якія пачынаюцца з «Таль»

Паходжаньне

рэдагаваць
Асноўны артыкул: Імёны ліцьвінаў

Тала або Таль, пазьней Даль (Talo, Tallo, Thal, Dahl) — імя германскага паходжаньня[1][2]. Іменная аснова тал- (дал-) паходзіць ад гоцкага tals 'дасьціпны, руплівы'[3] або ад германскага і стараангельскага deall 'славуты, ганарлівы'[4][a]. Такім парадкам, імя Таль азначае «дасьціпны»[2]. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Талейка (Талка), Дальна, Дальман, Талімонт (Талімунт), Талмут. Адзначаліся германскія імёны Taleke (Talke), Dalina, Dalman, Talamundus, Talamot.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Tal, Talk (Talka), Talijan[6], Dalbert (Dolbert), Dalwin[7]. Апроч таго, у Польшчы гістарычна бытавалі імёны Даліка і Далюш: Dalico (1448 год), Dalusch (1349—1360 гады)[8].

У Прусіі бытавала імя Dalite[b][10].

У Латгаліі гістарычна бытавала імя Talibaldus (Thalibaldus)[c][12].

Германскія імёны Tale і Talke гістарычна бытавалі ў Рызе[13].

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: в людеи наших Бряславского повета, Уколское волости на имя у Михна, а в Юнча Талевичов (29 траўня 1514 году)[14]; а в Станка Талевича чоловека его отьчизного (9 чэрвеня 1517 году)[15]; пан Юрьи Мацькович Талевич (да 1525 году)[16]; Товтько Талевичъ[17], Матеи Талевичъ[18] (1528 году); Pilip Taliewicz (1558 год)[19][d].

Носьбіты

рэдагаваць

Талі (Tal) — прыгонныя зь вёсак Куцькаў і Патрэбічаў (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі[32].

Талевічы і фон Талі — літоўскія шляхецкія роды[33].

На гістарычнай Случчыне існуе вёска Таль, на гістарычнай СлонімшчынеТалявічы, на гістарычнай КовеншчынеТалішкі, у гістарычнай ПрусііДальгайм.

  1. ^ Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы -дал- зь летувіскай мовы, а для іменнай асновы -тал- за найбольш адэкватнае тлумачэньне прызнае tolì 'далёка'[5] (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведнага слова з такім значэньнем у летувіскіх слоўніках)
  2. ^ Адзначалася старажытнае германскае імя Talto[9]
  3. ^ Адзначалася старажытнае германскае імя Dalbaldus[11]
  4. ^ Таксама:
    • Таліла: светки… Микита Толиловичъ (29 лютага 1499 году)[20];
    • Талут: Taluttendorfe (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах)[21];
    • Таланд: Борисъ Толаньдинич, дьякъ городьскии (7 студзеня 1487 году)[22];
    • Талюш: homines… Thalyvsch (13 ліпеня 1503 году)[23], Родъ Толюшевичовъ (1567 год)[24];
    • Тальвід: у 1614 годзе ва Ўпіцкім павеце ўпамінаўся возны Мікалай Габрыялавіч Талвід (Толлвид)[25];
    • Дальгед: Parafia Daugieliska… Dalgiedy (1784 год)[26]
    • Талянг: у 1594 годзе ўпамінаўся расенскі зямянін Урбан Пятровіч Талянг (Таллянг)[27];
    • Тальмін: Albertus Talmynovycz (30 ліпеня 1501 году)[28], Albertus Talminowicz (20 траўня 1503 году)[29], выменила передъ нами Сенька Толминовича (31 сакавіка 1517 году)[30]
  1. ^ Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 399—400.
  2. ^ а б Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. — Менск, 2019. С. 26.
  3. ^ Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. — Менск, 2019. С. 19.
  4. ^ Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.
  5. ^ Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 22—23.
  6. ^ Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 582.
  7. ^ Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30, 264.
  8. ^ Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 1. — Wrocław, 1965—1967. S. 453.
  9. ^ Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 64.
  10. ^ Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 22.
  11. ^ Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 64.
  12. ^ Siliņa-Piņķe R. Die vorchristlichen Rufnamen in Lettland (9.—13. Jahrhundert) und ihre Spuren in der heutigen Namengebung // Els noms en la vida quotidiana. Actes del XXIV Congrés Internacional d’ICOS sobre Ciències Onomàstiques / Names in Daily life. Proceedings of the XXIV ICOS International Congress of Onomastic Sciences. S. 908.
  13. ^ Hildebrand H. Das Rigische Schuldbuch (1286—1352). — St. Petersburg, 1872. S. XL.
  14. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 9 (1511—1518). — Vilnius, 2002. P. 148.
  15. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 9 (1511—1518). — Vilnius, 2002. P. 339.
  16. ^ Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. С. 69.
  17. ^ Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 101.
  18. ^ Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага. Кн. 523. — Менск, 2003. С. 159.
  19. ^ Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. С. 25.
  20. ^ Lietuvos Metrika. Knyga 5 (1427—1506). — Vilnius, 2014. P. 119.
  21. ^ Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. S. 700.
  22. ^ Полоцкие грамоты XIII — начала XVI в. Т. 1. — М., 2015. С. 415.
  23. ^ Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji Wilenskiej. T. 1, z. 3: 1501—1507. — Kraków, 1948. S. 658.
  24. ^ Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. S. 725.
  25. ^ Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 8. ― Вильна, 1912. С. 380.
  26. ^ Jodczyk K. Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku. T. 1: Dekanat Brasław. — Białystok, 2009. S. 44, 46.
  27. ^ Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 93.
  28. ^ Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji Wilenskiej. T. 1, z. 3: 1501—1507. — Kraków, 1948. S. 609—610.
  29. ^ Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji Wilenskiej. T. 1, z. 3: 1501—1507. — Kraków, 1948. S. 644—645.
  30. ^ Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. С. 453.
  31. ^ Яўген Анішчанка, Кубличи инвентарь 1791 г. в Полоцком воеводстве, Архіў гісторыка Анішчанкі, 30 студзеня 2017 г.
  32. ^ Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 64, 65.
  33. ^ Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Т, Згуртаваньне беларускай шляхты