Усевалад Якімюк

(Перанакіравана з «Усевалад Ян Якімюк»)

Усе́валад Ян Якімю́к (па-польску: Wsiewołod Jan Jakimiuk; 5 студзеня 1902, Кожына — верасень 1991, Парыж, Францыя) — польскі авіяцыйны інжынэр, канструктар самалётаў у PZL, De Havilland і Sud Aviation.

Усевалад Якімюк
Wsiewołod Jan Jakimiuk
Дата нараджэньня 5 студзеня 1902(1902-01-05)
Месца нараджэньня Кожына
Дата сьмерці верасень 1991 (89 гадоў)
Месца сьмерці Парыж
Месца пахаваньня
Грамадзянства
Месца вучобы Унівэрсытэт Стэфана Баторыя
Занятак інжынэр
Навуковая сфэра авіяцыя
Узнагароды
Залаты крыж Заслугі

МаладосьцьРэдагаваць

Усевалад Якімюк нарадзіўся ў сям’і праваслаўнага сьвятара. У 1920 скончыў сярэднюю школу ў Вільні, у 1925 скончыў магістарскую праграму па матэматыцы ва ўнівэрсытэце імя Стэфана Баторыя, працаваў настаўнікам матэматыкі ў віленскіх гімназіях.

У 1927—1929 навучаўся ў Вышэйшай школе аэранаўтыкі ў Парыжы, атрымаў дыплём інжынэра авіяцыі, а пасьля атрымаў ліцэнцыят па аэранаўтыцы ў Сарбоне.

Пачатак кар’еры ў ПольшчыРэдагаваць

Па сканчэньні навучаньня вярнуўся ў Польшчу і ў 1930 уладкаваўся на працу ў Дзяржаўнае авіяцыйнае аб’яднаньне ў Варшаве ў калектыў інжынэра Зыгмунта Пулаўскага. Сьпярша ўдзельнічаў у праектаваньні зьнішчальніка PZL P.11, а па сьмерці Пулаўскага пераняў кіраўніцтва над праектамі сэрыйных зьнішчальнікаў PZL P.7 і PZL P.11. У 1933 року на базе ранейшых канструкцыяў спраектаваў зьнішчальнік PZL P.24 у вэрсіях P.24A, P.24B, P.24C (1936), P.24E (1937), P.24F, P.24G, P.24H (1937) і P.24J (1939), якія пастаўляліся ў Баўгарыю, Турэччыну, Румынію і Грэцыю.

У 1931—1932 кіраваў удасканаленьнем зьнішчальнікаў PZL P.8/1 і P.8/11, на базе якіх стварыў PZL P.28. У 1935 разам з інжынэрам Тадэвушам Бадуэнам дэ Куртэнэ запатэнтаваў мэханізм кіраваньня кулямётам пілёта.

Праца над пасажырскім самалётамРэдагаваць

У 1936 атрымаў заданьне спраектаваць польскі пасажырскі самалёт для Польскіх авіялініяў LOT, які б адпавядаў характарыстыкам амэрыканскіх летакоў Douglas DC-2 і Lockheed L-10 Electra. Сканструяваны PZL.44 Wicher падняўся ў паветра ўжо 13 лістапада 1938, але, нягледзячы на станоўчыя вынікі выпрабаваньня ў PLL LOT не паступіў у масавую вытворчасьць[a]. У 1937 року новы праект Якімюка PZL P.50 Jastrząb перамог ва ўнутраным конкурсе на самалёт-зьнішчальнік. Прататып быў пратэставаны ў лютым 1939 і накіраваны ў сэрыйную вытворчасьць, аднак да пачатку II сусьветнай вайны ніводны асобнік ня быў сабраны. Былі створаныя таксама іншыя аналягі Jastrzębia з рознымі рухавікамі (замест даволі слабога рухавіку Bristol Mercury VIII), а вэрсія з шараговым рухавіком Hispano Suiza 12 атрымала назву PZL P.56 Kania.

Ваенны пэрыядРэдагаваць

1 верасьня 1939 быў лёгка паранены нямецкім асколкам падчас бамбаваньня Варшавы. Эвакуяваны з тэхнічнымі кадрамі PZL у Румынію, пазьней у Францыю, дзе быў адным зь першых эвакуяваных палякаў. Ужо ў лістападзе 1939 стаў кіраўніком калектыву польскіх інжынэраў у майстэрні SNCA-SE (Société Nationale des Constructions Aéronautiques — Sud Est) пад Парыжам. Сабраў у канструктарскае бюро па працы над мадыфікацыямі зьнішчальніка SE-100 і бамбавальніка LeO-45 купку выбітных польскіх канструктараў.

У траўні 1940 наладзіў кантакт з брытанскім вытворцам De Havilland, ад якога атрымаў запрашэньне на працу ў канадзкую філію ў Таронта. Улетку выехаў у Канаду, дзе здабыў візы і пазыкі на праезд для 200 польскіх адмыслоўцаў. У сакавіку 1941 сабраў вакол сябе пляяду выбітных інжынэраў.

У De Havilland of Canada увёў у вытворчасьць двухматорны навучальны самалёт Avro Anson (сабраныя 352 асобнікі) з улікам мясцовых асаблівасьцяў, пасьля сканструяваў драўляныя крылы[b] для навучальнага NA-66 Harvard II і канструкцыю рухавіка Menasco для школьнага летаку DH.82 Tiger Moth. У 1942 распачаў вытворчасьць зьнішчальніка-бамбавіка DH.98 Mosquito.

Паваенная Канада і ВялікабрытаніяРэдагаваць

У 1945 на замову RAF разам з інжынэрам Стампнёўскім сканструяваў школьны самалёт DHC-1 Chipmunk, першы палёт якога адбыўся 22 траўня 1946 року. Гэта быў першы самалёт вытворчасьці De Havilland з практычна цалкам мэталічнае канструкцыі. У 1946—1947 зьявіўся лятак для лякальных палётаў DHC-2 Beaver, апрабаваны 18 жніўня 1947 і праект шматмэтавага і лякальнага самалёту DHC-3 Otter, апрабаванага 21 сьнежня 1951.

У 1948 пераехаў у Ангельшчыну, дзе пачаў працаваць у канструктарскім бюро Havilland ў Гэтфілдзе, дзе працаваў над рэактыўным зьнішчальнікам DH-112 Sea Venom, апрабаваным 27 сакавіка 1953.

Праца ў ФранцыіРэдагаваць

У 1951 ізноў пераехаў у Францыю ў майстэрні SNCA-SE (Sud Est), дзе запраектаваў рэактыўны зьнішчальнік SE-5000 Baroudeur (апрабаваны 1 чэрвеня 1953, ня трапіў у вытворчасьць). Быў кансультантам пры праектаваньні рэактыўнага пасажырскага летаку SE-210 Caravelle (апрабаваны 27 траўня 1955).

Пасьля аб’яднаньня францускіх вытворцаў у канцэрн Aérospatiale у 1962—1966 стаў адным зь пяці камэрцыйных дырэктараў пры будове звышгукавога француска-брытанскага самалёту Concorde (пратэставаны 2 лістапада 1969).

Апошнія гады жыцьцяРэдагаваць

У 1966—1972 быў старшынём French Aerospace Corporation — прадстаўніцтва Aerospatiale ў Паўночнай і Цэнтральнай Амэрыцы. У 1972 выйшаў на пэнсію, працягваў працаваць тэхнічна-эканамічным кансультантам у Aerospatiale.

Памёр у верасьні 1991 року ў Парыжы, дзе і пахаваны.

ЗаўвагіРэдагаваць

  1. ^ Малая сэрыя самалётаў азначала б вышэйшую за канкурэнтаў цану, а набліжэньне вайны аддавала перавагу замовам з войску, таму замова на 10 пасажырскіх PZL.44 Wicher было скасаванае.
  2. ^ Драўляныя крылы замест алюмінавых дазвалялі зэканоміць дэфіцытны мэтал на вайсковыя патрэбы

КрыніцыРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць