Ла́гас (па-ангельску: Lagos) — найвялікшы горад у Ніґерыі, трэці па колькасьці насельніцтва горад у Афрыцы пасьля Каіру й Кіншасы, і сёмы па тэмпах прыросту насельніцтва ў сьвеце[2]. Лагас зьяўляецца эканамічнай і фінансавай сталіцай Нігерыі. Лагас быў першапачаткова тэрыторыяй пражываньня падгрупы аворы народу яруба. Пад кіраўніцтвам свайго правадыра Алафіна аворы пераехалі на востраў Іда, а потым і на выспу Лагас. У XV стагодзьдзі селішча Аворы стала мэтай нападу імпэрыі Бэніна, якая заваявала востраў і назвала яго «Эка»[3][4]. Лагас зьяўляецца велізарным мэгаполісам, які ўзьнік на астравах, падзеленых ручаямі, такіх як выспа Лагас, у вусьця лягуны Лагасу, абаронены ад Атлянтычнага акіяна доўгімі пярэспамі, такіх як на пляжы Бар, якія цягнуцца да 100 км на ўсход і на захад ад вусьця. З самага пачатку Лагас распаўсюджваўся на мацерыку на захад ад лягуны й аглямэрацыі, у цяперашні час дасягае больш за 40 км на паўночны захад ад выспы Лагас.

Лагас
анг. Lagos
Лагас
Lagos Seal.png Flag of Lagos.svg
Герб Лагасу Сьцяг Лагасу


Краіна: Нігерыя
Штат: Лагас
Кіраўнік: Babajide Sanwo-Olu[d][1]
Плошча: 999,6 км²
Насельніцтва (2006)
колькасьць: 7 937 932 чал.
шчыльнасьць: 7941,11 чал./км²
Часавы пас: UTC+1
Геаграфічныя каардынаты: 6°27′11″ пн. ш. 3°23′45″ у. д. / 6.45306° пн. ш. 3.39583° у. д. / 6.45306; 3.39583Каардынаты: 6°27′11″ пн. ш. 3°23′45″ у. д. / 6.45306° пн. ш. 3.39583° у. д. / 6.45306; 3.39583
Лагас на мапе Нігерыі
Лагас
Лагас
Лагас
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://delhigovt.nic.in/

ГісторыяРэдагаваць

Лагас зьяўляўся лягерам для ваеннапалонных чальцоў Бэнінскай імпэрыі, якія называлі селішча «Эка»[5]. Яруба да гэтага часу выкарыстоўваюць імя «Эка» для абазначэньня гораду. «Лагас» было імём, якое было дадзена селішчу й на партугальскай мове азначае «азёры». На сёньняшні дзень Лагас мае высокі адсотак народнасьці аворы, якія мігравалі ў гэтую вобласьць зь Ішэры ўздоўж ракі Агун. На працягу ўсёй гісторыі, горад быў домам для цэлага шэрагу варагуючых этнічных груповак, якія пасяліліся ў гэтым рэгіёне. У першыя часы існаваньня паселішча, горад таксама бачыў пэрыяды панаваньня Бэнінскага Каралеўства[6].

Партугальскі дасьледчык Руі дэ Сэкейра наведаў гэты рэгіён у 1472 годзе, назваўшы вобласьць вакол гораду Лага-дэ-Курама, верагодна назва зьвязана з партугальскім словам, якое азначае «азёры». Іншым тлумачэньнем зьяўленьня назвы ёсьць тое, што Лагас быў ​​марскім цэнтрам, адкуль партугальцы выпраўлялі экспэдыцыі ўздоўж афрыканскага ўзьбярэжжа й чыя ўласная назва паходзіць ад лацінскага слова Lacobriga.

Лагас быў афіцыйна аб’яўлены брытанскай калёніяй у 1861 годзе. Гэта мела двайны эфэкт, то бок зьмяншэньня гандлю рабамі й устанаўленьня брытанскага кантролю над усімі сфэрамі эканамічнага жыцьця[7]. Астатняя частка сучаснай Нігерыі была захоплена ў 1887 годзе, і, калі калёнія й пратэктарат Нігерыі быў створаны ў 1914 годзе, Лагас быў аб’яўлены ў якасьці ягонай сталіцай. Яна па-ранейшаму заставалася сталіцай, калі Нігерыя здабыла незалежнасьць ад Вялікабрытаніі ў 1960 годзе. Нараўне зь мігрантамі з усёй Нігерыі й іншых заходнеафрыканскіх краінаў, у горад таксама вярнуліся былыя рабы вядомы як крэолы, якія прыязжалі з Фрытаўну, Сьера-Леонэ, Бразыліі й Вэст-Індыі. Крэольскія працоўныя мелі большую перавагу з-за наяўнасьці ў іх заходняй адукацыі, таму яны заставаліся асноўнымі афрыканскімі каляніяльнымі супрацоўнікамі брытанскай адміністрацыі. Крэолы спрыялі мадэрнізацыі Лагаса, а іхняя веданьне партугальскай архітэктуры ўсё яшчэ можна ўбачыць у архітэктуры на востраве Лагас.

У Лагасе назіраўся хуткі рост на працягу 1960-х і 1970-х гадоў у выніку эканамічнага буму ў Нігерыі да нігерыйскай грамадзянскай вайны, якую інакш называюць Біяфранскай вайной. Лагас быў сталіцай Нігерыі з 1914 да 1991 году. Горад быў пазбаўлены свайго статусу, калі фэдэральная сталічная тэрыторыя была створана ў спэцыяльна пабудаваным горадзе Абуджа. 14 лістапада 1991 году прэзыдыюм і іншыя фэдэральныя дзяржаўныя функцый былі, нарэшце, перададзены ў новы горад, новую сталіцу Абуджа. Тым ня менш, большасьць функцый урада заставалася ў Лагасе да тых часоў пакуль Абуджа знаходзілася ў стадыі будаўніцтва.

ГеаграфіяРэдагаваць

 
Мапа Лагасу

Большая частка насельніцтва жыве на мацерыку, і большасьць галінаў знаходзяцца там. Лагас славіцца сваёй музыкай і начным жыцьцём і ў апошнія гады шмат начных клюбаў зьявіліся на астравах, што робіць, у прыватнасьці, востраў Вікторыю, галоўнай славутасьцю начнога жыцьця. Раёны мацерыковага Лагаса ўключаюць Эбутэ-Мэта, Сурулэрэ, Яба, дзе знаходзіцца ўнівэрсытэт Лагаса, і Ікеджа.

Горад Лагас знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Нігерыі. Некаторыя рэкі, як то Бадагры, працякаюць паралельна берагавой лініі на некаторай адлегласьці, а потым празь пясковы бераг у мора. Двума буйнымі гарадзкімі астравамі Лагаса зьяўляюцца астравы Лагас і Вікторыя. Гэтыя выспы аддзеленыя ад мацерыка асноўным каналам лягуны ў Атлянтычны акіян, які ўтварае Лагаскую бухту. Выспы аддзеленыя адзін ад аднаго ручаямі рознай велічыні й зьвязаны з мацерыковай часткай гораду мастамі. Невялікія разьдзелы некаторых ручаёў былі запоўненыя пяском.

КліматРэдагаваць

Лагас мае трапічны клімат саваны паводле клясыфікацыі Кёпэна, які падобны на клімат усёй паўднёвай Нігерыі. Ёсьць два сэзону дажджоў, зь цяжкімі дажджамі з красавіка па ліпень і слабы сэзон дажджоў з кастрычніка па лістапад. Існуе кароткі адносна сухі пэрыяд у жніўні й верасні й больш працяглы сухі сэзон са сьнежня па сакавік. Колькасьць месячных ападкаў у траўніліпені ў сярэднім складае 400 мм, а ў жніўні й верасьні ён зьніжаецца да 200 мм, а ў сьнежні да 25 мм. Асноўны сухі сэзону суправаджаецца вятрамі харматанамі з пустэльні Сахара, якія ў пэрыяд са сьнежня на пачатак лютага могуць быць вельмі моцнымі[8].

  Кліматычныя зьвесткі для Лагаса  
Паказьнік Сту Лют Сак Кра Тра Чэр Ліп Жні Вер Кас Ліс Сьн Год
Сярэдні максымум t, °C 31 32 32 32 31 29 28 28 28 29 31 31 30,2
Сярэдні мінімум t, °C 23 25 26 25 24 23 23 23 23 23 24 24 23,8
Норма ападкаў, мм 28 46 102 150 269 460 279 64 140 206 69 25 1838
Крыніца: BBC Weather

ЭканомікаРэдагаваць

 
Рынак у Лагасе

Лагас зьяўляецца самым квітнеючым горадам у Нігерыі, вялікая частка нацыянальнага багацьця й эканамічнай дзейнасьці сканцэнтравана тут. Большасьць камэрцыйных і фінансавых кампаніяў разьмешчаюцца ў бізнэсовым рэгіёне на высьпе. Таксама большасьць камэрцыйных банкаў краіны, а таксама фінансавых установаў і буйных карпарацыяў маюць свае штаб-кватэры ў горадзе. Лагас мае адзін з самых высокіх узроўняў жыцьця ў параўнаньні зь іншымі гарадамі ў Нігерыі, а таксама ў Афрыцы.

Порт Лагаса зьяўляецца вядучым портам Нігерыі й аднім з самых буйных і ажыўленых у Афрыцы. Ён знаходзіцца ў падпарадкаваньні нігерыйскіх партовых уладаў і порт падзяляецца на тры асноўных рэгіёна: порт Лагаса, які месьціцца ў асноўным канале побач з выспай Лагас, Апапа порт, які месьціць кантэйнэрны тэрмінал, і Тын Кан порт, абодва зь якіх знаходзяцца ў бухце Бадагры, які ўпадае ў бухту Лагас з захаду[9].

Праз порт ажыцяўляецца ў асноўным экспарт нафты, які павялічыўся ў пэрыяд паміж 1997 і 2000 гадамі[10]. Нафта й нафтапрадукты забясьпечваюць 14% СУП і 90% валютных паступленьняў у Нігерыі ў цэлым[11].

ТранспартРэдагаваць

Аўтамабільныя дарогіРэдагаваць

 
Адзін з мастоў Лагасу

Лагас валодае адной з найбуйнейшых і найбольш шырокай дарожнай сеткай у Заходняй Афрыцы. Таксама ў горадзе маюцца прыгарадныя цягнікі, а таксама шэраг паромаў. Аўтамабільныя дарогі, як правіла, перагружаныя ў гадзіны пік, збольшага з-за геаграфічных асаблівасьцяў гораду, а таксама з-за свайго росту насельніцтва. Лагас таксама зьвязваюць вялікая колькасьць дарог і мастоў. Лагас-Ібаданская хуткасная дарога й Лагас-Абэокуцкая хуткасная дарога зьяўляюцца асноўным кантраляваным доступам аўтамабільных дарог у паўночнай частцы гораду й служаць у якасьці міжрэгіянальнай шашы да штатаў Ёо і Агун адпаведна.

Важнасьць Лагаса, як гандлёвага цэнтру й порту, і добрае стратэгічнае становішча прывяло да будаўніцтва праз горад некалькіх трансафрыканскіх дарог, як то трансзаходняафрыканская прыбярэжная шаша, якая злучае Лагас з Бэнінам, а далей і з Дакарам і Нуакшотам, і транссахарская шаша, якая вядзе да Альжыру. У штаце Лагас нядаўна была ўкаранёна сыстэма хуткаснага аўтобуснага транспарту (BRT), першы этап быў завершаны ў лютым 2008 году. Чакаецца, што ён будзе працаваць па восем маршрутаў з выкарыстаньнем спэцыяльна адведзеных для хуткасных аўтобусных палосаў, з мэтай пашырэньня на іншыя маршруты ў будучыні. Было падлічана, што сыстэма будзе перавозіць каля 10 000 пасажыраў у кожным напрамку ў гадзіну ў пікавыя моманты. Сыстэма хуткага транзітнага транспарту будзе ахоплівае адлегласьць каля 22 кілямэтраў у даўжыню. Сыстэма працуе пад кіраваньнем двух апэратараў: NURTW Cooperative (нігерыйскі Зьвяз дарожных працоўнікаў транспарту) і Lagbus, які належыць кампаніі ўрада штата Лагас.

ПаромыРэдагаваць

Паромная карпарацыя штату Лагас працуе на некалькіх рэгулярных маршрутах, напрыклад, паміж выспай Лагас і мацерыковай часткай гораду, у іхнім распараджэньні маюцца сучасныя паромы й прыстані. Прыватныя лодкі запускаюць нерэгулярныя пасажырскія маршруты на лягуну й на некаторых ручаёх.

АвіяперавозкіРэдагаваць

Лагас абслугоўваецца міжнародным аэрапортам Муртала Мухамэда, аднаго з найбуйнейшых аэрапортаў у Афрыцы. Ён разьмешчаны ў паўночным прыгарадзе Ікоі й мае ўнутраны й міжнародны тэрміналы. З колькасьцю ў 5,1 млн. пасажыраў за 2008 год, праз аэрапорт праходзіць амаль пяцьдзясят адсоткаў усіх паветраных перавозак у Нігерыі. Міжнародныя паездкі з аэрапорта Муртала Махамэда складаюць большасьць усіх перавозак і зь Нігерыі[12]. Аэрапорт нядаўна падвергнуўся мадэрнізацыі, нараўне з даданьнем новага тэрмінала.

КультураРэдагаваць

Музыка й кінаіндустрыяРэдагаваць

Лагас славіцца па ўсёй Афрыцы сваёй музычнай сцэнай. Лагас зьяўляецца радзімай многіх музычных стыляў, як то нігерыйскі гіп-гоп, хайлайф, джуджу й афрабіт. Лагас таксама зьяўляецца цэнтрам нігерыйскай кінаіндустрыі, горад часьцяком з гэтае прычыны называюць Наліўудам (анг. Nollywood). Аднак кінатэатры паступова губляюць сваіх прыхільнікаў кінаіндустрыі. Фільмы на мове ёруба зьяўляецца самай папулярнай у кінатэатрах, пасьля індыйскіх фільмаў. Фільмы доўгі час не прэзэндуцца ў кінатэатрах, асабліва калі яны зьняты на мове ёруба. Фільмы на ангельскай мове зьяўляюцца самымі папулярнымі й амаль адразу пасьля здымкі трапляюць на рынак. Самым вядомым тэатрам у горадзе зьяўляецца Нацыянальны мастацкі тэатар.

СпортРэдагаваць

Як і ў іншых буйных гарадах сьвету, футбол зьяўляецца самым папулярным відам спорту Лагаса. Футбольныя клюбы Лагасу ўключаюць «Юліюс Бэргэр», «Фэрст Банк» і «Стэйшэнэры Сторэс».

Нацыянальная зборная Нігерыі па футболе, таксама вядомая як «супэр арлы», гулялі амаль усе свае хатнія матчы ў Лагасе на Нацыянальным стадыёне ў Сурулэрэ, аднак гульні зараз у асноўным гуляюцца на вялікім новым Нацыянальным стадыёне ў Абуджы[13][14].

ТурызмРэдагаваць

 
Фэстываль Эё

Лагас, пасьля паўторнага праекту мадэрнізацыі дасягнутых цяперашняй адміністрацыяй губэрнатара Раджы Бабатундэ Фэшалы, паступова становіцца буйным турыстычным цэнтрам, зьяўляючыся адным з найбуйнейшых гарадоў у Афрыцы й у сьвеце. Лагас у цяперашні час прадпрымае крокі, каб стаць глябальным горадам. У 2009 быў праведзены штогадовы фэстываль Эё, які прайшоў 25 красавіка. Гэта быў адзін з крокаў да наданьня статусу сусьветнага гораду. У цяперашні час Лагас вядомы перш за ўсё як бізнэс-арыентаваны горад і горад зь вялікімі тэмпамі разьвіцьця. Лагас мае шэраг пясковых пляжаў на Атлянтычным акіяне. Два з папулярных пляжаў ўключаюць пляж Бар і Лекі. Акрамя таго ў студзені 2009 году быў адчынены ў горадзе прыватны заапарк, ён служыць домам для шматлікіх жывёлаў Афрыкі. Гэты праект быў цалкам адобраны ўрадам штата. Лагас мае мноства гатэляў ад трох зорак да пяці-зоркавых. Наведвальнікаў у асноўным прываблівае багатая культура Нігерыі, забаўляльныя цэнтры й іншыя паслугі, якія прапануе горад. Турыстычныя славутасьці ўключаюць у сябе палац Аба, нігерыйскі нацыянальны музэй, Храм Фэла й шматлікія марскія курорты[15].

АдукацыяРэдагаваць

Урад штату Лагасу падтрымлівае дзяржаўныя школы[16]. Сыстэма адукацыі, практыкуецца па ўсёй краіне. Існуюць наступныя ўрзроўні атрыманьня адукацыі: пачатковая школа, малодшыя клясы сярэдняй школы (JSS), старэйшыя клясы сярэдняй школы (SSS) й унівэрсытэты. Усе дзеці атрымоўваюць базавую адукацыю, зараз на ейнае атрыманьне трэба навучацца дзевяць гадоў.

Гарады-сябрыРэдагаваць

АсобыРэдагаваць

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б https://governor.lagosstate.gov.ng/
  2. ^ The world’s fastest growing cities and urban areas from 2006 to 2020(анг.)
  3. ^ Williams, Lizzie (2008). «Nigeria: The Bradt Travel Guide». Bradt Travel Guides. p. 110. ISBN 1-84162-239-7.
  4. ^ Smith, Robert Sydney (1988). «Kingdoms of the Yoruba» (3 ed.). University of Wisconsin Press. p. 73. ISBN 0-299-11604-2.
  5. ^ Olupọna, Jacob Obafẹmi Kẹhinde; Rey, Terry (2008). «Òrìşà devotion as world religion: the globalization of Yorùbá religious culture». University of Wisconsin Press. p. 132. ISBN 0-299-22460-0.
  6. ^ «The Origin of Eko (Lagos)». Edo Nation.
  7. ^ «Lagos, Nigeria - Atlanta Sister City Committee». Atlanta, Georgia, USA: Official Website for the City of Atlanta.
  8. ^ «Weather BBC Weather Lagos Nigeria». BBC.
  9. ^ «OT Africa Line - Nigeria Page». Otal.com.
  10. ^ «OT Africa Line - Lagos Port Statistics» (PDF).
  11. ^ CIA World Factbook - Nigeria
  12. ^ Federal Airports Authority of Nigeria. «Data & Statistics».
  13. ^ «Nigeria». World Stadiums
  14. ^ Nigeria International Matches 1955-2007. rsssf.com
  15. ^ Offiong, Adie Vanessa (2010-02-26). «Tourism Has Spiritual Face Too». Weekly Trust.
  16. ^ «Education». lagosstate.gov.ng

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Лагассховішча мультымэдыйных матэрыялаў