Беларуская Вікіпэдыя

разьдзел Вікіпэдыі клясычным правапісам («тарашкевіцай») беларускай мовы

Белару́ская Вікіпэ́дыя — разьдзел Вікіпэдыі на беларускай мове, заснаваны ў жніўні 2004 году.

Беларуская Вікіпэдыя
Wikipedia-logo-v2-be-tarask.svg
URL be-tarask.wikipedia.org
Слоган Вольная энцыкляпэдыя
Alexa рэйтынг ? (2019 год)
Камэрцыйны? не
Тып энцыкляпэдыя
Рэгістрацыя ёсьць, задарма, неабавязкова
Даступныя мовы беларуская
Уладальнік Фундацыя «Вікімэдыя»
Аўтар Уладзімер Каткоўскі
Пачатак працы 12 жніўня 2004 (15 гадоў таму)
Прыбытак няма
Бягучы стан дзейны

Першы запіс па-беларуску на галоўнай старонцы зьявіўся 27 студзеня 2004 году[1]. Першыя артыкулы — 12 жніўня 2004 году. На дадзены момант мае 70 411 артыкулаў. На 2019 год была 41-м паводле якасьці артыкулаў разьдзелам Вікіпэдыі.

ГісторыяРэдагаваць

 
Лягатып беларускага разьдзелу Вікіпэдыі да 30 чэрвеня 2010 году
Асноўны артыкул: Вікіпэдыя:Гісторыя

Беларуская Вікіпэдыя была заснаваная 12 жніўня 2004 году (першая праўка на галоўнай старонцы была зроблена 7 красавіка таго ж году па беларускім часе).[2] Адным зь яе стваральнікаў быў Уладзімер Каткоўскі. Да пачатку 2007 году было напісана 6 000 артыкулаў. На сакавік 2007 году ў беларускай Вікіпэдыі было каля 6700 артыкулаў.

27 сакавіка 2007 году адбыўся перанос існаваўшага разьдзелу беларускай Вікіпэдыі на іншы адрас, што выклікала скандал у беларускай суполцы.

На 27 лістапада 2008 году разьдзел займаў 60-ае месца па якасьці артыкулаў. 17 чэрвеня 2009 году ў беларускай Вікіпэдыі клясычным правапісам створаны 20-тысячны артыкул.

Беларуская Вікіпэдыя клясычным правапісам
Пачатак году Месца сярод
Вікіпэдыяў
Лік артыкулаў Створаных артыкулаў
за папярэдні год
Крыніца
2020 78-е з 307  68 579  +2947 Вікіпэдыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2020-01-01
2019  78-е з 303  65 632  +3802 Вікіпэдыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2019-01-01
2018  76-е з 298  61 830  +1908 Вікіпэдыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2018-01-01
2017  75-е з 295  59 922  +2057 Вікіпэдыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2017-01-01
2016  71-е з 291  57 865  +2672 Вікіпэдыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2016-01-01
2015  69-е з 288  55 193  +3367 Вікіпэдыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2015-01-01
2014  67-з 287  51 826  +4140 Вікіпэдыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2014-01-01
2013 61-е з 285  47 686  +6964 Вікіпэдыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2013-01-01
2012  61-е  40 904  +10 481 ru:Википедия:Основной межъязыковой рэнкинг 2012-01-01
2011  63-е  30 423  >+74231 ru:Википедия:Основной межъязыковой рэнкинг 2011-01-01
2010  65-е  23 0002  <+80002 Вікіпэдыя:Гісторыя#2010
2009  75-е  15 0003  >+60003 Вікіпэдыя:Гісторыя#2009
2008  79-е з 253  8110  +2195 en:Wikipedia:Multilingual ranking January 2008
2007  70-е з 250  5915  +3787 en:Wikipedia:Multilingual ranking January 2007
2006  65-е са 197  2128  +1364 en:Wikipedia:Multilingual ranking January 2006
2005 58-е са 162  7644 +7644 en:Wikipedia:Multilingual ranking January 2005


121 студзеня 2011 году пачынаючы з 12 студзеня 2010-га
212 студзеня 2010 году пачынаючы з 5 студзеня 2009-га
35 студзеня 2009 году пачынаючы з 5 красавіка 2008-га
4Ад 12 жніўня 2004 году

СкладРэдагаваць

Апаратнае забесьпячэньнеРэдагаваць

Беларускі разьдзел разам з астатнімі разьдзеламі Вікіпэдыі працуе на сэрвэрным клястары зь некалькіх сот сэрвэраў. Падрабязьней гл. meta:Hardware (анг.).

Праграмнае забесьпячэньнеРэдагаваць

Выкарыстоўваецца рухавік MediaWiki. Падрабязныя зьвесткі пра вэрсію MediaWiki, якая выкарыстоўваецца, і ўсталяваныя пашырэньні даступныя на старонцы вэрсіі.

Тэматыка артыкулаўРэдагаваць

Глядзіце таксама: ВП:Папулярныя артыкулы

Па стане на студзень 2009 году найболей шматлікімі зьяўляліся артыкулы, прысьвечаныя:

  • Выбітным асобам — больш за 1000
  • Населеным пунктам — больш за 1000

УдзельнікіРэдагаваць

Удзельнікам зьяўляецца любы карыстач Інтэрнэту, які зрабіў хоць бы адну праўку ў беларускай Вікіпэдыі.

Удзельнікі беларускай Вікіпэдыі могуць быць зарэгістраванымі карыстачамі або ананімамі. У першым выпадку яны могуць валодаць правамі адміністратара, бюракрата і/або чэк-юзэра.

Асноўны артыкул: Вікіпэдыя:Правы ўдзельнікаў

Ананімы не рэгіструюцца ў праекце, але робяць ананімныя праўкі. Часьцей за ўсё гэта альбо выпадкова трапіўшыя ў Вікіпэдыю, новыя будучыя ўдзельнікі, замежныя ўдзельнікі (якія прастаўляюць інтэрвікі). Ананімныя ўдзельнікі ня могуць загружаць файлы і рэдагаваць паўзаблякаваныя артыкулы. У гісторыі правак запісваецца іх IP-адрас.

Зарэгістраваныя ўдзельнікі маюць свой нік і аўтарызуюцца, уводзячы свае імя і пароль. Пасьля рэгістрацыі ўдзельнікі маюць права загружаць файлы, пераназываць артыкулы, а празь некалькі дзён рэдагаваць паўзаблякаваныя артыкулы. Сталыя актыўныя ўдзельнікі маюць права ўдзельнічаць у выбарах адміністратараў і бюракратаў.

Адміністратары маюць дадатковыя правы — блякаваньне ўдзельнікаў, выдаленьне артыкулаў, праўка цалкам заблякаваных артыкулаў (поўнае блякаваньне і здыманьне ўсіх відаў блякаваньняў).

Бюракраты могуць пераназываць уліковыя запісы ўдзельнікаў, прысвойваць статус адміністратара і бота. Усе бюракраты зьяўляюцца адначасова і адміністратарамі.

Чэк-юзэры маюць доступ да прыладаў, якія дазваляюць у выпадку неабходнасьці атрымаць доступ да дадатковых дадзеных аб карыстачах. Для выдачы дадзеных правоў ўдзельнікі абавязаныя паведаміць свае рэальныя дадзеныя. Гэтак жа яны абавязваюцца выконваць правілы, і ў выпадку іх парушэньня дадзеныя правы могуць быць адкліканыя.

Геаграфічнае разьмеркаваньне ўдзельнікаўРэдагаваць

Па стане на жнівень 2009 году ўдзельнікі беларускай Вікіпэдыі (па прадстаўленай імі інфармацыі) прадстаўляюць каля 10 краінаў. Большасьць удзельнікаў, вядома, зь Беларусі. Каля 40 удзельнікаў самаідэнтыфікуюцца як удзельнікі зь Менску.

Прагляданасьць па краінахРэдагаваць

Разьмеркаваньне праглядаў[3]
ЗША
  
39.4%
Беларусь
  
20.1%
Кітай
  
20.3%
Францыя
  
6.6%
Нямеччына
  
4.6%
Канада
  
4.5%
Іншыя
  
4.5%

ПраблемыРэдагаваць

Тарашкевіца й наркамаўкаРэдагаваць

Разьвіцьцё беларускай Вікіпэдыі абцяжарвае расейскамоўнасьць пераважнай большасьці насельніцтва Беларусі, а таксама раўналежнае выкарыстаньне розных варыянтаў беларускай мовы. Адна частка карыстальнікаў ужывае клясычны варыянт правапісу беларускае мовы (тарашкевіцу), а другая — афіцыйны (наркамаўку). Агулам дзьве беларускія Вікіпэдыі маюць толькі 1,7% ад ўсіх праглядаў моўных вэрсіяў энцыкляпэдыі ў Беларусі, значна адстаючы ад расейскамоўнай (79,2%) і ангельскамоўнай (15,2%).[4]

Суіснаваньне двух правапісаў у межах аднаго праекту не задавальняла прыхільнікаў «наркамаўкі», а таму яны вырашылі аддзяліцца і стварыць асобны праект Вікіпэдыі. Праз пэўны час — у сакавіку 2007 году — беларуская Вікіпэдыя была падзеленая на дзьве — з клясычным і з афіцыйным правапісам, а 26 сакавіка 2007 году згодна з рашэньнем моўнага падкамітэту фундацыі Wikimedia разьдзел Вікіпэдыі клясычным правапісам быў перайменаваны з паддамэна трэцяга ўзроўню «be», які стала займаць Вікіпэдыя афіцыйным правапісам, у «be-x-old», што выклікала скандал у беларускай Вікіпэдыі.

Разьвіцьцё інтэрнэтуРэдагаваць

У Беларусі кошт інтэрнэт-паслуг значна вышэй, чым у шматлікіх краінах сьвету.

Паводле праведзенага ў кастрычніку 2008 году дасьледаваньня агенцтва FactumBel (партнэр Gemius у Беларусі) сярод 1504 жыхароў Беларусі ва ўзросьце з 15 да 74 гадоў (асабістае апытаньне па месцы пражываньня) 32,8% апытаных выходзілі ў інтэрнэт не радзей, чым раз на месяц. Гэты вынік на 15% вышэйшы за зафіксаваны ў чэрвені. Кожны дзень інтэрнэтам карысталіся 14% удзельнікаў апытаньня, яшчэ 14% бывалі ў інтэрнэце штотыдзень.[5]

Аўтарскае праваРэдагаваць

Праявай вандалізму можна лічыць і масавую публікацыю інфармацыі, і загрузку выяваў, абароненых аўтарскім правам, хоць у гэтым выпадку вандалізм часам не прызнаецца. Нягледзячы на пэўнасьць (у большасьці выпадкаў) такіх артыкулаў, публікацыя падобных тэкстаў можа прывесьці да юрыдычных праблемаў Вікіпэдыі. Па гэтым чыньніку падобныя артыкулы выдаляюцца, што таксама запавольвае разьвіцьцё Вікіпэдыі.

УзнагародыРэдагаваць

  • 2011 — прэмія «Люблю Беларусь»[6]
  •   Ганаровая адзнака Improvement Awards першай ступені за значнае паляпшэньне рэйтынгу ў сьпісе Вікіпэдыяў паводле наяўнасьці і велічыні артыкулаў са сьпісу істотных (1 студзеня 2011)[7]
  •   Ганаровая адзнака Improvement Awards першай ступені за значнае паляпшэньне рэйтынгу ў сьпісе Вікіпэдыяў паводле наяўнасьці і велічыні артыкулаў са сьпісу істотных (1 сьнежня 2010)[7]

Глядзіце таксамаРэдагаваць

КрыніцыРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць