Сыманас Даўкантас

Сы́манас Да́ўкантас (па-летувіску: Simonas Daukantas, па-польску: Szymon Dowkont; 17 (28) кастрычніка 1793, Кальві, цяпер Шкудзкі раён, Летува — 24 лістапада (6 сьнежня) 1864, Папіляны, цяпер Акмянскі раён) — летувіскі гісторык, асьветнік, адзін зь першых ідэолягаў летувіскага нацыянальнага адраджэньня, аўтар першых працаў па гісторыі Летувы на летувіскай мове.

Сыманас Даўкантас
Simonas Daukantas.png
Род дзейнасьці гісторык
Дата нараджэньня 28 кастрычніка 1793
Месца нараджэньня Кальві, цяпер Шкудзкі раён, Летува
Дата сьмерці 6 сьнежня 1864 (71 год)
Месца сьмерці Папіляны, цяпер Акмянскі раён
Грамадзянства Летува
Месца вучобы Віленскі ўнівэрсытэт
Занятак гісторык, аўтар, пісьменьнік і лексыкограф

БіяграфіяРэдагаваць

 
Мэмарыяльны музэй Даўкантаса (Папіляны)

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў школах Крэтынгі й Жмудзкай Кальварыі (цяпер Вардува), у віленскай гімназіі. Паступіў ў 1816 годзе ў Віленскі ўнівэрсытэт, спачатку вучыўся на аддзяленьні літаратуры й вольных мастацтваў, затым (з 1818 году) на аддзяленьні маральных і палітычных навук вывучаў гісторыю й антычную літаратуру. Скончыў Віленскі ўнівэрсытэт са ступеньню кандыдата ў 1819 годзе. У 1822 годзе абараніў дысэртацыю на ступень магістра, але праз працэс філяматаўфілярэтаў дыплём магістра права атрымаў толькі ў 1825 годзе.

Служыў у Рызе ў канцылярыі генэрал-губэрнатара (18251834), затым у Санкт-Пецярбургу памагатым мэтрыканта Літоўскай мэтрыкі ў канцылярыі Сэнату (18351851).

У 1850 годзе вярнуўся ў Летуву. У 1851 годзе выйшаў на пэнсію. Жыў у Варні ў біскупа Мацея Валанчэўскага, затым у мэцэнатаў — у лекара Пятра Смуглевіча ў маёнтку Ной-Бэргфрыд на паўдарогі паміж Баўскай і Елгавай (цяпер Яўнсьвірлаўка ў Латвіі)[1], а апошнія гады правёў у мястэчку Папіляны (сучасная Летува).

ПрацыРэдагаваць

На працягу ўсёй сваёй дзейнасьці Сыманас Даўкантас пісаў наступныя творы: «Дзеяньні старадаўніх летувісаў і жмудзінаў»(«Darbai senųjų lietuvių ir žemaičių»), «Звычаі старадаўніх летувісаў, верхніх і ніжніх» («Būdas senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių»). Пры ягоным жыцьці быў надрукаваны толькі адзіны твор: "Būdas senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių" («Звычаі старадаўніх летувісаў, верхніх і ніжніх») (1845), дзе напісана пра асаблівасьці жыцьця летувіскага народу ў сярэднявеччы[2].

Паводле ягоная меркаваньня, летувісы да канца ХV ст. былі паганцамі, заставаліся апошнім паганскім народам Эўропы. Праз моцную палянізацыю мясцовыя звычаі й традыцыі зьнікалі, культура й мова знаходзіліся пад моцным уплывам Польшчы[2]. У 1845 годзе прапанаваў новаўтворанае слова «віціс» (výtis) (з малой літары й з націскам на першым складзе) для азначэньня вершніка-рыцара на гербе «Пагоня»[3].

Складальнік зборнікаў летувіскага фальклёру (1846, 1932), слоўнікаў летувіскай мовы. Аўтар падручнікаў, кніг па сельскай гаспадарцы.

ПрацыРэдагаваць

  • Darbai senųjų lietuvių ir žemaičių (1822).
  • Istorija žemaitiška (1838).
  • Būdas senovės lietuvių, kalnėnų ir žemaičių (Звычаі старажытных летувісаў, аўкштайтаў і жмудзінаў) (1845).
  • Pasakojimas apie veikalus lietuvių tautos senovėje (1850).

ПамяцьРэдагаваць

Партрэт Сыманаса Даўкантаса зьмешчаны на банкноце 100 літаў.

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ Egidijus Aleksandravičius. XIX amžiaus profiliai. Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 1993. ISBN 9986-413-09-5. P. 167(лет.)
  2. ^ а б А. Ханников. История Великого Княжества Литовского. 2011. С. 22.
  3. ^ 97. Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.

ЛітаратураРэдагаваць

  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Менск: БелЭн, 1998. — 576 с.: іл. ISBN 985-11-0106-0 С. 67
  • История литовской литературы. Вильнюс: Vaga, 1977. С. 76—78.
  • S. Žukas. Simonas Daukantas. Kaunas: Šviesa, 1988.
  • V. Merkys. Simonas Daukantas. Vilnius: Vyturys, 1991.
  • Lietuvių rašytojai. Biobibliografinis žodynas. I: A — J. Vilnius: Vaga, 1979. P. 392—409.

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Сыманас Даўкантассховішча мультымэдыйных матэрыялаў