Адкрыць галоўнае мэню

Лаўрэнці Сямёнавіч Абэцэдарскі (Абецадарскі; 13 ліпеня 1916, Горкі — 6 ліпеня 1975) — савецкі гісторык. Сябар КПСС (з 1944)[1]. Сябар-карэспандэнт Акадэміі Пэдагагічных навук СССР (1968). Доктар гістарычных навук, прафэсар (1966). Прадстаўнік вульгарна-сацыялістычнага кірунку ў гістарычнай навуцы Беларусі савецкага пэрыяду[1], вядомага пад назвай «абэцэдаршчына»[2][3].

Лаўрэнці Сямёнавіч Абэцэдарскі
Abecedarskij L.jpg
Нарадзіўся 12 ліпеня 1916(1916-07-12)
Горкі, Горацкі павет, Магілёўская губэрня, Расейская імпэрыя
Памёр 6 ліпеня 1975(1975-07-06) (58 гадоў)
Менск, БССР, СССР
Навуковая сфэра гісторыя
Месца працы Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт
Альма-матэр Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт
Навуковая ступень доктар гістарычных навук[d]
Вучні Якаў Трашчанок, Міхась Ткачоў, Аляксандра Гесь
Вядомы як дасьледнік беларускага ўплыву на разьвіцьцё расейскай культуры другой паловы XVII ст.

БіяграфіяРэдагаваць

У 1946 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт, дзе потым працаваў выкладнікам, загаднікам катэдры гісторыі СССР (1950—1958), потым гісторыі БССР (з 1958).

У 1950 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Барацьба ўкраінскага і беларускага народаў за ўз’еднанне з Расіяй у сярэдзіне XVII века». У 1966 годзе — доктарскую дысэртацыю на тэму «Борьба белорусского народа за соединение с Россией (Вторая половина XVI—XVII в.)».

Быў навуковым кіраўніком беларускай архівісткі і гісторыка Аляксандры Гесь, іншыя вядомыя вучні — Якаў Трашчанок і Міхась Ткачоў.

БібліяграфіяРэдагаваць

  • Абэцэдарскі Л. С. Барацьба ўкраінскага і беларускага народаў за ўз’еднанне з Расіяй у сярэдзіне XVII века. — Мінск: Дзяржаўнае выдавецтва БССР, 1954. — 67 с.
  • Абецедарский Л. С. Белорусы в Москве XVII в. Из истории русско-белорусских связей. — Минск: Издательство БГУ, 1957. — 62 с.
  • Русско-белорусские связи : сборник документов : (1570—1667 гг.) / отв. ред. Л. С. Абецедарский, М. Я. Волков. — Минск: Высшая школа, 1963. — 534 с.
  • Абэцэдарскі Л. С. У святле неабвержных фактаў. — Мінск: Звязда, 1969. — 111 с.
  • Абецедарский Л. С. Белоруссия и Россия : Очерки русско-белорусских связей второй половины XVI—XVII вв. — Минск: Вышэйшая школа, 1978. — 255 с.

Адзін з аўтараў 2-томнай гісторыі БССР, школьнага падручніка гісторыі БССР (Мн., пособие : 1960—1974; учебник : 1975—1987); двухтомнай (1954—1961) і пяцітомнай (1972—1975) «Гісторыі Беларускай ССР», «Гісторыі Мінска» (1957), «Беларускай Савецкай Энцыклапедыі» (1969―1975. Пад рэдакцыяй Абецэдарскага выйшлі дапаможнікі для школ «Старонкі нашай гісторыі : кніга для чытання па гісторыі БССР у пачатковай школе» (Вольски, В. Ф.; 1969) і «Тэрміны, імёны, даты : школьны гістарычны слоўнік» (Сувораў, Ю. М.; 1971).

Погляды і дзейнасьцьРэдагаваць

Быў прыхільнікам унітарнай канцэпцыі аб’яднаньня ўсходнеславянскіх народаў вакол Масквы і Маскоўскай дзяржавы[1]. Разглядаў Маскоўскую дзяржаву як простую папярэдніцу СССР[1].

Разглядаў гісторыю Беларусі як частку гісторыі Расеі[1]. Праводзіў думку, што Расейская імпэрыя мела гістарычныя правы на беларускія землі[1]. Разглядаў Вялікае Княства Літоўскае выняткова як дзяржаву летувіскіх фэўдалаў[4]. Адмаўляў прагрэсіўную ролю Магдэбурскага права і станоўчы для свайго часу характар Статутаў ВКЛ[1]. Пачаткам беларускай дзяржаўнасьці лічыў кастрычніцкі пераварот, не ўпамінаў пра Беларускую Народную Рэспубліку[4].

У некаторых пытаньнях фактычна салідараваўся з нацыяналістычнымі гісторыкамі Польшчы і Летувы[5].

Вывучаў канфлікты сялянаў з фэўдаламі, прычынай якіх называў імкненьне сялянаў перайсьці пад уладу маскоўскіх гаспадароў[6]. Перасяленьне беларусаў у Маскву называў добраахвотным, не зьвяртаючы ўвагі на шматлікія крыніцы, якія сьведчылі пра гвалтоўны характар гэтага працэсу[1]. У сваіх працах адмаўляў нацыянальны пачатак у разьвіцьці гісторыі Беларусі[1]. Перавышаў значэньне гандлю беларускіх местаў з расейскімі[6], прыніжаў узровень культуры Беларусі ў XVI ст.[6] Улучэньне Беларусі ў склад Расейскай імпэрыі называў «узьяднаньнем»[6]. Дэмакратычныя газэты «Наша Доля» і «Наша Ніва», паводле сьцьвярджэньня Абэцадарскага, — нацыяналістычныя выданьні[6].

Сваіх апанэнтаў называў «наймітамі амэрыканскіх і заходненямецкіх імпэрыялістаў»[7], «гітлераўскімі паслугачамі»[4], «буржуазнымі фальсыфікатарамі» і «ворагамі міру і прагрэсу»[8], а іхныя працы — «вымысламі беларускіх буржуазных нацыяналістаў»[7]. Паводле ўспамінаў Анатоля Грыцкевіча, любіў паўтараць, што «гісторык павінен умець знаходзіць факты для сваёй канцэпцыі»[9].

КрытыкаРэдагаваць

Абэцэдарскага крытыкуюць за сьвядомую аднабаковасьць[1], неабмежаванае маніпуляваньне гістарычнай сьвядомасьцю грамадзтва, падмену гістарычных ведаў ідэалёгіяй расейскага імпэрыялізму[10][11]. Свае вэрсіі ён найчасьцей падмацоўваў крыніцамі, што зыходзілі ад зацікаўленых менавіта ў такіх поглядах маскоўскіх афіцыйных установаў, не праводзячы крыніцазнаўчага аналізу[1]. Спасылаўся амаль выняткова на працы савецкіх гісторыкаў і асобных прадстаўнікоў расейскай дарэвалюцыйнай гістарыяграфіі[12]. Дзеля пацьверджаньня ўласных думак выкарыстоўваў цытаты іншых навукоўцаў, якія аднак супярэчылі кантэксту працаў, акуль яны паходзілі[12]. Ігнараваў усе працы, якія ставілі пад сумнеў ягоныя высновы[12].

Паводле гісторыка Алеся Смалянчука, мэтай Абэцэдарскага пры рэдагаваньні школьных падручнікаў была фальсыфікацыя гістарычных ведаў і дэфармацыя сьвядомасьці беларусаў[13], а сваёй антыбеларускай пазыцыяй ён супярэчыў многім тэзам нават савецкай гістарыяграфіі[5]. Паводле гісторыка Валянціна Грыцкевіча, брашура «У святле неабвержных фактаў» мусіла быць зброяй у змаганьні супраць руху за незалежнасьць і чалавечую годнасьць[10], паводле гісторыка Алега Дзярновіча[14] яна выконвала партыйны заказ[5]. Гісторык Павал Урбан[7] пераканаўча давёў сумнеўнасьць сьцьвярджэньняў Абэцэдарскага[5] і здолеў паказаць, што брашура мае вымоўны шавіністычна-расейскі характар і ўяўляе сьвядомае абкраданьне гісторыі беларускага народу[5].

У наш час дзейнасьць Абэцэдаскага атрымала адмоўную ацэнку з прычыны сьвядомай аднабаковасьці[15] і фальсыфікацыяў[13][16][17].

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б в г д е ё ж з і к Грыцкевіч В. Абэцэдарскі Лаўрэнцій Сямёнавіч // ЭГБ. Т. 1. — Менск, 1993. С. 24.
  2. ^ Падокшын С. Абэцэдаршчына // Літаратура і мастацтва. 8 чэрвеня 1990 г.
  3. ^ Грыцкевіч В. «Абэцэдаршчына» і Абэцэдарскі // Літаратура і мастацтва. 5 ліпеня 1991 г.
  4. ^ а б в Смалянчук А. Феномен беларускай савецкай гістарыяграфіі // «Гістарычны Альманах». Том 10, 2004. С. 12. [1]
  5. ^ а б в г д Смалянчук А. Феномен беларускай савецкай гістарыяграфіі // «Гістарычны Альманах». Том 10, 2004. С. 14. [2]
  6. ^ а б в г д Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. Кн. 1. — Менск, 2001. С. 484
  7. ^ а б в Урбан П. У сьвятле гістарычных фактаў. — Мюнхэн, Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972. [3]
  8. ^ Смалянчук А. Феномен беларускай савецкай гістарыяграфіі // «Гістарычны Альманах». Том 10, 2004. С. 17. [4]
  9. ^ Арлоў У. Адзін у трох іпастасях // Літаратура і мастацтва. 16 лістапада 1990 г.
  10. ^ а б Грыцкевіч В. Гісторыя і міфы. — Менск: «БелФранс», 1998. [5]
  11. ^ Шарэцкі С. Яшчэ раз аб нацыянальнай ідэі беларускага народа. — Вільня: ULA, 2000.
  12. ^ а б в Смалянчук А. Феномен беларускай савецкай гістарыяграфіі // «Гістарычны Альманах». Том 10, 2004. С. 18. [6]
  13. ^ а б Смалянчук А. Феномен беларускай савецкай гістарыяграфіі // «Гістарычны Альманах». Том 10, 2004. С. 16. [7]
  14. ^ Дзярновіч А. Акадэмічная дыскусія сярэдзіны 1960-х гадоў у Беларусі: паміж свабодай творчасці і палітычным даносам // Бунт у імя свабоды: забыты ген беларусаў? / Рэдактары: Пётр Рудкоўскі, Кацярына Колб. Варшава: Універсітэт Лазарскага, 2013. [8]
  15. ^ Чаропка В. …І робіцца трывожна // З гісторыяй на «ВЫ». Выпуск 1. — Менск, 1991.
  16. ^ Арлоў У. Еўфрасіння Полацкая. — Менск: «Мастацкая літаратура», 1992. С. 6.
  17. ^ Весялкоўскі Ю. Беларуска-польская канфэрэнцыя гісторыкаў // «Голас Часу» № 14 (5), 15 (6). — Лёндан 1991.

ЛітаратураРэдагаваць

  • Белазаровіч В. А. Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я.Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006.— 345 с. ISBN 985-417-858-7.
  • Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Менск: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
  • Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 1: А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Менск: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-074-2.