Карыбскае мора

Кары́бскае мо́ра — мора ў Атлянтычным акіяне, разьмешчанае ў тропіках Заходняга паўшар’я. Атачаецца краінамі Цэнтральнай Амэрыкі: Панамай на паўднёвым захадзе, Коста-Рыкай, Нікарагуа, Гандурасам, Гватэмалай, Бэлізам і Мэксыкай на захадзе, на поўначы — Вялікімі Антыльскімі астравамі (Куба, Ямайка, Эспаньёла і Коста-Рыка), і на ўсходзе — Малымі Антыльскімі астравамі[1][2].

Карыбскае мора
CaribbeanIslands.png
Мапа Карыбскага мора
МесцазнаходжаньнеЦэнтральная Амэрыка
Тып вадаёма Мора
Паступленьне вады Yaque del Sur River[d], Магдалена, Black River[d], Рака Сан-Хуан[d], Dunn's River Falls[d], Chagres River[d], River Coco[d], Ozama River[d], Sixaola River[d], Ravine du Sud River[d], Dulce River[d], Pedernales River[d], Rio Cobre[d], Rio Minho[d], Acul River[d], Cangrejal River[d], Río Grande de Matagalpa[d], Sarstoon River[d], Aguán River[d], Canal del Dique[d], Roseau River[d], Yaracuy River[d], Sinú River[d], Lézarde[d], Tuy River[d], Chavón River[d], Pacuare River[d], Changuinola River[d], Carare River[d], Q3458612?, Lebrija River[d], Mulatos River[d], Nare River[d], Ranchería River[d], Patuca River[d], Río Portugués[d], Plantain Garden River[d], Batán River[d], Capayo River[d], Caño de Santiago[d], Chamelecón River[d], Cuyaguateje River[d], Dry River[d], Folks River, Panama[d], Grand Rivière de Jacmel[d], Grande de Matagalpa River[d], Great River[d], Guamá River[d], Guapo River[d], Guasare River[d], Güere River[d], Rivière Roxelane[d], Holmul River[d], Maticora River[d], Monay River[d], Neverí River[d], Pagee River[d], Pedregal River[d], Plátano River[d], Rivière de Bainet[d], Rivière de Cavaillon[d], Rivière des Côtes de Fer[d], Río Bucaná[d], Río Jacaguas[d], Río Matilde[d], Sibun River[d], Soco River[d], Socuy River[d], Tamanaco River[d], Teribe River[d], Unare River[d], Wawa River[d], Hanabana River[d], Río Inabón[d], River Ocoa[d], Reventazón River[d], Galion[d], Grande Rivière des Vieux-Habitants[d], Rivière de Beaugendre[d], Rivière des Pères[d], Manatee River[d], Estrella River[d], Hueque River[d], Q17354070?, rivière du Plessis[d], Cuja River[d], Bourceau River[d], Q24875078?, El Limón River[d], Q37363066?, Q47145309? і Gingoes Ghaut[d]
Асноўныя рэкі Магдалена, Атрата, Чагрэс, Сан-Хуан, Кока, Матагуа
Марскія вытокі Атлянтычны акіян
Краіны вадазбору
Плошча паверхні 2754000 км²
Сяр. глыбіня 250 м
Найб. глыбіня 7686 м
Аб’ём вады 6860000 км³
Замярзаньне не
Астравы Вялікія і Малыя Антыльскія астравы

ГісторыяРэдагаваць

Калі гішпанцы прыбылі на Антыльскія астравы, яны былі заселеныя індзейцамі таіна, якія прыкладна ў I стагодзьдзі да н. э. мігравалі туды з Паўднёвай Амэрыкі. У 1492 годзе першая экспэдыцыя Хрыстафора Калюмба высадзілася на Багамах, знаходзячыся ў поўнай упэўненасьці, што імі быў адкрыты новы шлях у Азію. На востраве, які атрымаў назву Эспаньёла, было заснавана першае гішпанскае паселішча, якое паклала пачатак панаваньня Гішпаніі ў рэгіёне. З 1506 па 1511 гады з удзелам Эрнана Картэса й Дыега Вэляскеса дэ Куэльляру астравы Эспаньёла й Куба былі заваяваны, а мясцовае насельніцтва пераўтворана ў рабоў. У 1517 годзе Францыска Эрнандэс дэ Кордава адкрыў паўвостраў Юкатан, дзе гішпанцы ўпершыню сустрэліся з разьвітой цывілізацыяй мая. Далейшыя экспэдыцыі Хуана дэ Грыхальвы (1518) і Эрнана Картэса (1519) паклалі пачатак заваёвы й калянізацыі Мэксыкі.

Іншыя эўрапейскія імпэрыі таксама сталі пашырацца на захад, накіроўваючы караблі ў Новы Сьвет. Першыя брытанскія калёніі зьявіліся на Бэрмудзкіх астравах (1612), астравах Сэнт-Кітс (1623) і Барбадас (1627) і былі затым выкарыстаны для калянізацыі іншых астравоў рэгіёну. Француская Вэст-Індыя таксама пачалася з вострава Сэнт-Кітс (1624), затым былі заснаваныя паселішчы на астравах Гвадэлюпа й Мартыніка (1635). Брытанія й Францыя таксама пасьпяхова адваёўвалі астравы ў слабеючай Гішпанскай імпэрыі: у 1655 годзе пад кантролем ангельцаў апынулася Ямайка, а ў 1697 годзе французы захапілі заходнюю частку Эспаньёлы. У XVII стагодзьдзі на астравах Кюрасао, Сэн-Мартэн, Аруба й шэрагу іншых зьявіліся галяндзкія калёніі, якія пазьней увайшлі ў склад Нідэрляндзкіх Антыльскіх астравоў. Дацкія ўладаньні ў рэгіёне зьявіліся ў 1672 годзе на астравах Сэнт-Джон і Сэнт-Томас.

Эўрапейскія дзяржавы актыўна завозілі афрыканскіх рабоў і вывозілі прадукцыю сельскай гаспадаркі (тытунь, цукар, фарбавальнікі) і каштоўныя мэталы (золата й срэбра), выкарыстоўваючы для гэтага нават спэцыяльныя флятыліі. Рэгіён Карыбскага мора ператварыўся ў пляцоўку гандлю новымі для Эўропы таварамі, што пацягнула разьвіцьцё пірацтва.

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ The Caribbean Sea (анг.)
  2. ^ Карыбскае мора (Атлянтычны акіян). Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Менск: БелЭн, 1999. — 576 с.: іл. ISBN 985-11-0144-3

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Карыбскае морасховішча мультымэдыйных матэрыялаў