Адкрыць галоўнае мэню

Валеры Антоні Ўрублеўскі (15 сьнежня 1836 — 5 жніўня 1908) — дзяяч польскага, беларускага і міжнароднага рэвалюцыйнага руху.

Валеры Антоні Ўрублеўскі
Walery Antoni Wróblewski.png
Slepowron.svg
Герб Сьлепаворан
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 15 сьнежня 1836
Жалудок, Лідзкі павет, Гарадзенская губэрня, Расейская імпэрыя
Памёр 5 жніўня 1908
Уарвіль, Францыя
Пахаваны Пэр-Ляшэз
Род Урублеўскія
Бацькі Антон Урублеўскі
Разалія зь Юроўскіх
Рэлігія рыма-каталік
Дзейнасьць рэвалюцыянэр, палітык, вайсковец, камунар, ліхтарнік і друкар

БіяграфіяРэдагаваць

Нарадзіўся ў мястэчку Жалудок Лідзкага павету (цяпер гарадзкі пасёлак у Шчучынскім раёне Беларусі) у сям’і польскага па паходжаньні безмаянтковага шляхціца Антона Ўрублеўскага і Разаліі з роду Юроўскіх. Бацька яго працаваў лесьніком, потым скарбнікам у графа Тызэнгаўза.

Скончыўшы ў 1853 годзе Віленскую гімназію, паступіў у Пецярбурскі лясны інстытут. У час вучобы ўдзельнічаў у студэнцкім руху, быў чальцом нелегальнага рэвалюцыйнага гуртка, якім кіравалі польскія рэвалюцыянэры-дэмакраты Зыгмунт Серакоўскі і Яраслаў Дамброўскі. У 1861 годзе Ўрублеўскі накіраваны інспэктарам лясной школы ў вёску Саколка Гарадзенскай губэрні (цяпер Польшча). У 18611862 гадах ён актыўна ўдзельнічаў у стварэньні нелегальнай рэвалюцыйнай арганізацыі на Гарадзеншчыне, вёў прапаганду сярод навучэнцаў школы. Разам з Кастусём Каліноўскім рэдагаваў, друкаваў і распаўсюджваў нелегальную рэвалюцыйна-дэмакратычную газэту «Мужыцкая праўда».

У час паўстаньня 1863—1864 гадоў Урублеўскі кіраваў паўстанцкімі атрадамі. Ён быў прыхільнікам левага крыла «чырвоных» — найбольш актыўных барацьбітоў, якія прытрымліваліся рэвалюцыйных поглядаў, — апоры на сялянскія масы, ліквідацыі памешчыцкага землеўладаньня, роўных правоў усіх народаў краю. У час бою з казакамі 7 жніўня 1864 году Ўрублеўскі быў пасечаны шаблямі.

Крыху падлячыўшыся, ён эмігрыраваў у Францыю. У Парыжы кіраваў дэмакратычнымі арганізацыямі беларуска-польскіх эмігрантаў. Калі 18 сакавіка 1871 у Францыі адбылася рэвалюцыя і быў створаны першы ў гісторыі чалавецтва рабочы ўрад Парыская камуна, Урублеўскі, як і многія іншыя яго суайчыньнікі, актыўна падтрымаў рэвалюцыйныя памкненьні парыжан. У гэтым выступленьні ён бачыў «сацыяльную рэвалюцыю, якая пры посьпеху можа перавярнуць увесь парадак, што існуе цяпер у Эўропе...». У званьні палкоўніка (атрымаў напярэдадні паўстаньня) Урублеўскі прапанаваў камунарам свае паслугі і плян ваенных дзеяў. Неўзабаве яму было прысвоена званьне генэрала і ён узначаліў адну з трох рэвалюцыйных армій, якая абараняла паўднёвую частку Парыжа. У баях Урублеўскі паказаў сябе ўмелым, разважлівым і прадбачлівым палкаводцам і змагаўся на чале арміі да апошняга дня існаваньня Парыскай камуны. Вэрсальцы завочна прыгаварылі яго да пакараньня сьмерцю. З фальшывым пашпартам Урублеўскі пераехаў у Вялікую Брытанію, дзе блізка пазнаёміўся з Карлам Марксам і Фрыдрыхам Энгельсам. У гэты ж час здароўе яго ў выніку шматлікіх раненьняў моцна пахіснулася, яму зь цяжкасьцю ўдалося пазьбегнуць ампутацыі рукі.

Падлячыўшыся ў бальніцы Лёнданскага ўнівэрсытэту, Урублеўскі ўступіў у I Інтэрнацыянал. У кастрычніку 1871 году яго абралі чальцом Генэральнай рады I Інтэрнацыянала, сакратаром-карэспандэнтам для Польшчы. Ідэі Інтэрнацыянала Ўрублеўскі прапаведаваў у эмігранцкай арганізацыі «Люд польскі», створанай у Лёндане па яго ініцыятыве. У 18711872 гадах Урублеўскі быў старшынём судовай («трацейскай») камісіі, якая разьбірала канфлікты паміж чальцамі I Інтэрнацыянала. Пасьля распаду I Інтэрнацыянала і арганізацыі «Люд польскі» (1876) Урублеўскі перабраўся ў Жэнэву. У 1878 годзе ён нелегальна прыяжджаў у Расею (Адэса, Пецярбург), сустракаўся з народнікамі-землявольцамі. Калі францускі ўрад абвясьціў амністыю ўдзельнікам Парыскай камуны, у 1885 годзе Ўрублеўскі пераехаў у Францыю і пасяліўся ў горадзе Ніцца. У 1901 годзе францускі ўрад нават прызначыў яму пэнсію. Апошнія гады жыцьця ён правёў ва Ўарвілі (каля Парыжу) у хаце былога камунара земляка Г. Геншынскага. Пахаваны ў Парыжы на могілках Пэр-Ляшэз, ля сьцяны Камунараў.

Памяць ў БеларусіРэдагаваць

У Горадні імем Урублеўскага названа вуліца.

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

ЛітаратураРэдагаваць

  • Чырвінскі В., Генерал Урублеўскі: каліновец, камунар, інтэрнацыяналіст // Наша гісторыя, №2, 2018, с. 16-17. ISBN 2617-2305
  • ^ Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000