Мядзельскі замак

Каардынаты: 54°52′16.45″ пн. ш. 26°54′54.66″ у. д. / 54.8712361° пн. ш. 26.9151833° у. д. / 54.8712361; 26.9151833

Мядзельскі замак — помнік абарончай архітэктуры, у якім увасобілася імкненьне прыстасаваць замак для абароны ад вагняпальнай зброі. У выніку ён атрымаў ажно дзьве лініі абароны з бастэямі і бастыёнамі. Замак існаваў у 15 — пачатку 18 стагодзьдзя і разьмяшчаўся на востраве Замак возера Мястра, займаў пляцоўку гарадзішча.

Замак на востраве возера Мястра
Выява Мядзельскага замку са старажытнай мапы

Рэшткі замку знаходзяцца каля заходняй ускраіны гораду Мядзел на сучасным паўвостраве Замак, пры ўпадзеньні ў возера Мястра рачулкі Дробня, якая злучае яго з возерам Баторына.

ГісторыяРэдагаваць

  • 2-я пал. 16 — пачатак 17 стагодзьдзя — будаўніцтва на востраве Мястра мураванага каралеўскага замка.
  • 2-я пал. 16 стагодзьдзя — узьвядзеньне мураванага палацу на тэрыторыі замку.
  • 17 стагодзьдзе — замак абведзены бастыённымі умацаваньнямі.
  • 1700—1721 — разбураны пад час Паўночнай вайны.

АрхітэктураРэдагаваць

Мядзельскі замак быў збудаваны на тэрыторыі старажытнага гарадзішча. У комплексе ўмацаваньняў сярод мураваных вежаў і сьценаў меў масіўную вежу-данжон дыямэтрам да 17,5 мэтру. У першай палове XVI ст. да вежы быў прыбудаваны мураваны палац, які відавочна і пераняў ад яе функцыі жытла. Асноўны упор пры абаронезамку рабіўся на пяць паўкруглых мураваных бастэй. У далейшым замак быў умацаваны дадаткова валам з бастыёнамі.

Замак зьяўляецца прыкладам спалучэньня асаблівасьцяў заходнеэўрапейскай фартыфікацыі зь мясцовымі элемэнтамі абароны. Замак зьяўляўся надзейным сховішчам для жыхароў Мядзела і прылеглых паселішчаў падчас ваеннай небясьпекі.

МурыРэдагаваць

Пляцоўка замка была ўмацаваная мурам з валуноў на вапнавай рошчыне, што зьяўлялася традыцыйным для сярэднявечнай Беларусі. У аснове ніжняй часткі падмурку знаходзілася гліна, а самы ніжны шэраг валуноў ляжаў на дубовых плахах.

Таўшчыня замкавых муроў з бакоў, прыкрытых возерам складала 1,5—1,7 м. З усходняга боку, які зьяўляўся неабароненым, таўшчыня сьценяў дасягала 2 м. Па пэрымэтры ўсёй пляцоўкі разьмяшчаліся 5 паўкруглых мураваных бастэй, таўшчыня сьценаў якіх складала 2,5 м. У бастэях мусілі разьмяшчацца гарматы для магчымасьці стральбы ўздоўж сьценаў. Бастэі Мядзельскага замку лічацца самымі раньнімі на тэрыторыі Беларусі і папярэднічаюць бастыёнам.

Замкавая вежаРэдагаваць

У склад замку ўваходзілі мураваныя вежа і палац. Вежа мела форму кола і яе зьнешні дыямэтар складаў 17,5 м, а ўнутраны — 10 м. Таўшчыня сьценаў была роўная каля 3,5 мэтраў. Падмурак вежы быў паглыблены ў зямлю на глыбіню 3,5 мэтры і выконваў ролю цокальнага паверху. Падмурак быў складзены з шэрагаў валуноў і цэглы буйнога памеру, якія мацаваліся вапнавым растворам.

Паводле малюнку з мапы Вялікага княства Літоўскага 1613 году Т. Макоўскага, вежа мела некалькі ярусаў. Найболь імаверна, што іхная колькасьць складала 5. Мяркуецца, што вышыня вежы дасягала 30 м, а па памерах яна была блізкая да Камянецкай вежы. Паводле Т. Макоўскага, у Мядзельскім замку былі 3 вежы.

ПалацРэдагаваць

Палац Мядзельскага замку быў пабудаваны ў першай палове 16 стагодзьдзя і быў дабудаваны да заходняга боку замкавай вежы. У пляне палац меў прамавугольную форму. Сьцены палацу мелі таўшчыню каля 2 м, шырыню — каля 10 м. У палацы таксама знаходзіліся сутарэньні глыбінёй у 3 м, якія былі перакрытыя скляпеньнем.

На сёньняшні дзень даўжыня палацу дакладна ня вызачаная. Але вядома, што на замкавым дзядзінцы разьмяшчаліся гаспадарчыя пабудовы, а таксама жылыя дамы служак. Адметна, што ў дамы мелі кафляныя печы.

Бастыённыя ўмацаваньні замкуРэдагаваць

Вядома, што ў 17 стагодзьдзі замак быў дастаткова ўмацаваны ніжнім поясам абароны, які складаў земляны вал з бастыёнамі і ровам. Роў запаўняўся вадой з возера. Умацаваньні адсутнічалі толькі з усходняга боку, дзе да замку блізка падступала вада возера. Сувязь зь бегарам ажыцьцяўлялася праз драўляны мост, даўжыня якога складала 400 м. Паводле легенды, замак быў злучаны з Старым Мядзелам тунэлем, пракапаным пад дном возера Мястра.

Арсэнал замкуРэдагаваць

Паводле гістарычных крыніцаў, у 1564 годзе ў арсэнале Мядзельскага замку знаходзіліся 2 сярэднія фальканэты і 2 серпянціны. Апроч гэтага ў арсэнале таксама прысутнічага ручная агнястрэльная зброя.

Археалягічныя дасьледаваньніРэдагаваць

Падчас археалягічных дасьледаваньняў у сутарэньнях замку была знойдзеная кераміка 1517 стагодзьдзяў. Таксама была выяўленая прывазная белагліняная паліхромная кафля з разнастайнымі малюнкамі. Сярод іншых скарбаў — грош 1535 году, трохшыповыя салдацкія падковы пад абцасы, фрагмэнт жалезнай завесы ад аканіцы, цьвікі, шылы, дзьвярныя кручкі і іншыя рэчы. На поўдзень ад вежы Мядзельскага замку былі знойдзеныя матэрыялы часоў Кіеўскай Русі 1113 стагодзьдзяў. Сярод іх — ганчарная кераміка, нажы, косткі дізкай і свойскай жывёлы і іншыя. Таксамы былі выяўленыя рэчы пэрыяду Вялікага княства Літоўскага 1417 стагодзьдзяў, сярод якіх — кераміка, у тым ліку белагліняная, паліваная і паліхромная кафля з расьліннымі, геамэтрычнымі і сюжэтнымі малюнкамі, а таксама жалезныя вырабы, манэты 1617 стагодзьдзяў і іншыя.

ЛітаратураРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, шыфр  613В000415

  Мядзельскі замаксховішча мультымэдыйных матэрыялаў