Немянчын (лет. Nemenčinė) — места ў Летуве, пры ўтоку ракі Немянчы ў Вяльлю. Цэнтар мескага і сельскага старостваў Віленскага раёну Віленскага павету. Насельніцтва на 2009 год — 5879 чалавек. Знаходзіцца за 20 км на паўночны ўсход ад Вільні; на шашы Вільня — Сьвянцяны.

Немянчын
лет. Nemenčinė
Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла
Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла
Nemencine COA.gif Flag of Nemenčinė.jpg
Герб Немянчыну Сьцяг Немянчыну


Краіна: Летува
Павет: Віленскі
Раён: Віленскі
Плошча: 4,78 км²
Насельніцтва (2009)
колькасьць: 5879 чал.
шчыльнасьць: 1229,92 чал./км²
Часавы пас: UTC+2
летні час: UTC+3
Паштовы індэкс: LT-15168
Геаграфічныя каардынаты: 54°50′40″ пн. ш. 25°28′10″ у. д. / 54.84444° пн. ш. 25.46944° у. д. / 54.84444; 25.46944Каардынаты: 54°50′40″ пн. ш. 25°28′10″ у. д. / 54.84444° пн. ш. 25.46944° у. д. / 54.84444; 25.46944
Немянчын на мапе Летувы
Немянчын
Немянчын
Немянчын
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Немянчын — даўняе мястэчка гістарычнай Віленшчыны, на беларускай этнічнай тэрыторыі. Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла, помнік архітэктуры XIX ст.

НазваРэдагаваць

Тапонім «Немянчын» утварыўся ад назвы рэчкі Немянчынкі (Немянчы). Тым часам гідронім выводзяць зь летувіскай мовы як спалучэньне выразу «не мана», што азначае «не маё», і слова «чынай», што азначае «тут». Абапіраючыся на такую інтэрпрэтацыю, дасьледнікі мяркуюць, што рэчка была мяжою паміж старажытнымі княствамі. Іх меркаваньне падмацоўвае даўняе гарадзішча з I—IV стагодзьдзяў, якое знаходзіцца за 1,5 км на поўнач ад Немянчына[1].

ГісторыяРэдагаваць

Вялікае Княства ЛітоўскаеРэдагаваць

 
Касьцёл. Н. Орда, 1876 г.

Першы пісьмовы ўспамін пра Немянчын датуецца 1338 годам. У 1387 годзе вялікі князь літоўскі Ягайла заснаваў тут першы касьцёл.

У 1434 годзе Немянчынам валодаў Андрэй Саковіч. У 1557 годзе мясцовых жыхароў вызвалілі ад падаткаў з наданьнем абавязку ўтрымліваць масты церазь Вяльлю. Паводле зьвестак за 1569 год мястэчка знаходзілася ў валоданьні вялікіх князёў.

У 1766 годзе зь мястэчка і вёскі Немянчына, а таксама зь вёскі Геянаў ўтварылася асобнае нягродавае староства[2]. 27 красавіка 1794 году каля мястэчка адбылася бітва паміж паўстанцамі Тадэвуша Касьцюшкі і расейскімі войскамі.

Пад уладай Расейскай імпэрыіРэдагаваць

 
Руіны мястэчка, 1916 г.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Немянчын апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Віленскім павеце Віленскай губэрні.

За часамі вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у ваколіцах Немянчына адбыліся сутычкі з расейскімі войскамі. Каля 1886 году ў мястэчку было 46 будынкаў.

Найноўшы часРэдагаваць

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Немянчын абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР[3]. У 1920 годзе Немянчын апынуўся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Віленскага павету Віленскага ваяводзтва.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў верасьні 1939 году ўлады СССР перадалі Немянчын Летуве, дзе 10 кастрычніка 1955 году ён атрымаў статус места. У 2004 годзе афіцыйна зацьвердзілі герб Немянчына.

НасельніцтваРэдагаваць

ДэмаграфіяРэдагаваць

  • XIX стагодзьдзе: 1867 год — 420 чал.[4]
  • XX стагодзьдзе: 1959 год — 2081 чал.; 1970 год — 3139 чал.; 1976 год — 3700 чал.; ; 1979 год — 4075 чал.; 1989 год — 5612 чал.
  • XXI стагодзьдзе: 2001 год — 5892 чал., зь іх 56,3% палякаў, 24,2% летувісаў, 12,1% расейцаў, 7,2% беларусаў; 2009 год — 5879 чал.

ІнфраструктураРэдагаваць

У Немянчыне працуюць 2 гімназіі, меская і дзіцячая бібліятэкі, тэатар.

Турыстычная інфармацыяРэдагаваць

 
Касьцёл з боку апсыды

ІнфраструктураРэдагаваць

У Немянчыне дзейнічае Этнаграфічны музэй Віленшчыны. У першую суботу сакавіка ў месьце праходзіць кірмаш «Немянчынскі Казючык».

СлавутасьціРэдагаваць

  • Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла (1855)
  • Могілкі каталіцкія, капліца

Месты-сябрыРэдагаваць

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ Міхневіч У. Немянчын — горад на «нічыёй зямлі», Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё, 23 сакавіка 2009 г.
  2. ^ Krzywicki J. Niemenczyn // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VII: Netrebka — Perepiat. — Warszawa, 1886. S. 85.
  3. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  4. ^ Географическо-статистический словарь Российской империи. T. 3: Лаарсъ — Оятъ. — СПб, 1867. С. 415.

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Немянчынсховішча мультымэдыйных матэрыялаў