Арнольд Зомэрфэльд

Арно́льд Яга́нэс Вільге́льм Зо́мэрфэльд (па-нямецку: Arnold Johannes Wilhelm Sommerfeld; 5 сьнежня 1868, Каралявец — 26 красавіка 1951, Мюнхэн) — нямецкі фізык-тэарэтык і матэматык.

Арнольд Зомэрфэльд
Arnold Sommerfeld
A. Sommerfeld LCCN2014715010.jpg
Дата нараджэньня 5 сьнежня 1868(1868-12-05)[1][2][3][…]
Месца нараджэньня Каралявец, Прусія, Нямецкая імпэрыя
Дата сьмерці 26 красавіка 1951(1951-04-26)[4][1][2][…] (82 гады)
Месца сьмерці Мюнхэн, Баварыя, ФРН
Прычына сьмерці дарожна-транспартнае здарэньне
Месца пахаваньня
Месца вучобы Каралявецкі ўнівэрсытэт
Занятак фізык-тэарэтык, матэматык, прафэсар унівэрсытэту
Навуковая сфэра тэарэтычная фізыка
матэматычная фізыка
Месца працы Гётынгенскі ўнівэрсытэт,
Горная акадэмія ў Кляўсталі,
Найвышэйшая тэхнічная школа ў Ахене,
Мюнхэнскі ўнівэрсытэт
Вядомы як адзін з закладальнікаў квантавай тэорыі
Навуковы кіраўнік Фэрдынанд фон Ліндэман
Фэлікс Кляйн
Вучні Вольфганг Паўлі
Вэрнэр Гайзэнбэрг
Пэтэр Дэбай
Ганс Бэтэ
Альфрэд Ляндэ
Ляйнус Полінг
Войцех Рубіновіч
Узнагароды мэдаль Матэуччы (1924)
мэдаль Макса Плянка (1931)
мэдаль Лёрэнца (1939)

Разам з Максам Плянкам, Альбэртам Айнштайнам ды Нільсам Борам належыць да кола так званых «бацькоў-заснавальнікаў» квантавай фізыкі, якія на пачатку XX стагодзьдзя стварылі новы падмурак сучаснай фізыкі ў выглядзе сучаснай тэарэтычнай фізыкі зь яе галоўным напрамкам — квантаваю мэханікаю і тэорыяю адноснасьці. Зомэрфэльд абагульніў тэорыю Бора на выпадак эліптычных арбіт з улікам рэлятывісцкіх паправак і растлумачыў тонкую структуру спэктраў вадароднага атаму, пабудаваў квантавую тэорыю нармальнага эфэкта Зэемана, усталяваў шэраг спэктраскапічных заканамернасьцяў, увёў галоўны, азімутальны, магнітны, унутраныя квантавыя лікі й адпаведныя правілы адбору.

Акрамя таго, Зомэрфэльд разьвіў паўклясычную тэорыю мэталаў, займаўся праблемамі клясычнай электрадынамікі (дыфракцыя і распраўсюджваньне электрамагнітных хваляў), электроннай тэорыі, спэцыяльнай тэорыі адноснасьці, гідрадынамікі і інжынэрнай фізыкі, матэматычнай фізыкі.

Зомэрфэльд быў ня толькі выдатным навукоўцам, а й таленавітым выкладчыкам. Ён заклаў буйную мюнхэнскую школу тэарэтычнай фізыкі, стварыў шэраг падручнікаў па гэтай дысцыпліне. Мноства ягоных асыстэнтаў, асьпірантаў і вучняў сталі выдатнымі фізыкамі і нобэлеўскімі ляўрэатамі.

Нягледзячы на велізарны аўтарытэт і дасягненьні ў галіне квантавай тэорыі атаму, сам Зомэрфэльд так я ня быў уганараваны Нобэлеўскай прэміяй, хоць вылучаўся на яе 84 разы ў 1917—1951 роках[6].

Памёр празь некалькі тыдняў пасьля зьбіцьця аўтамабілем на вуліцы. Ягоным імем названы Цэнтар тэарэтычнай фізыкі пры Мюнхэнскім унівэрсытэце[7].

Прэміі і ўзнагародыРэдагаваць

Ушанаваньне памяціРэдагаваць

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б MacTutor History of Mathematics archive
  2. ^ а б Arnold Sommerfeld // Энцыкляпэдыя Бракгаўза (ням.)
  3. ^ Bibliothèque nationale de France Arnold Sommerfeld // data.bnf.fr (фр.): плятформа адкрытых зьвестак — 2011.
  4. ^ Зоммерфельд Арнольд // Большая советская энциклопедия (рас.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  5. ^ Find a Grave (анг.) — 1995.
  6. ^ Arnold Sommerfeld(анг.) Nomination Database. The Official Web Site of the Nobel Prize. Праверана 25 студзеня 2016 г.
  7. ^ About ASC(анг.). Arnold Sommerfeld Center For Theoretical Physics. Праверана 25 студзеня 2016 г.

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Арнольд Зомэрфэльдсховішча мультымэдыйных матэрыялаў