Цю Цзынь (кіт. 秋瑾; 8 лістапада 1875, Сямэнь, правінцыя Фуцзянь, Імпэрыя Цын ― 15 ліпеня 1907, Шаасін, правінцыя Чжэцзян, Імпэрыя Цын) ― кітайская паэтка, настаўніца, фэміністка, рэвалюцыянэрка, журналістка дынастыі Цын.

Цю Цзынь
кіт. 秋瑾
Qiu jin.jpg
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Цю Цзынь
Псэўданімы Варагіня мужчынаў
Нарадзілася 8 лістапада 1875
Сямэнь, правінцыя Фуцзянь, Імпэрыя Цын
Памерла 15 ліпеня 1907
Шаасін, правінцыя Чжэцзян, Імпэрыя Цын
Пахаваная Шаасін, правінцыя Чжэцзян, Імпэрыя Цын
Сужэнец Wang Tingjun[d][1]
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці Паэтка, пісьменьніца, настаўніца, журналістка, фэміністка, рэвалюцыянэрка
Мова Кітайская
Значныя творы Камень Цзіньвэй

ЖыцьцяпісРэдагаваць

Нарадзілася 8 лістапада 1875 году ў месьце Сямэнь (правінцыя Фуцзянь). Бацька Цю Сінхоў, мясцовы судзьдзя, заахвочваў дзяўчынку да вучобы, у прыватнасьці да вывучэння клясычнай кітайскай літаратуры. Адначасова яна знаёмілася з заходняй культурай. Рана пачала насіць мужчынскае адзеньне, авалодала баявым майстэрствам. У 1886 годзе сям'я пераехала ў Тайбэй (Тайвань)[2].

У 1896 годзе выйшла замуж і пераехала з мужам у места Сянтан (правінцыя Хунань)[3].

У 1902 годзе пераехалі ў Пэкін, дзе муж атрымаў дзяржаўную пасаду[4].

У 1904 годзе Цю Цзынь адправілася вучыцца ў Японію. Там яна зьбліжаецца з рэвалюцыйнымі групамі сярод кітайскіх студэнтаў. Акрамя таго, наладжвае сяброўскія адносіны з Сунь Ятсэнам. Цю Цзынь вырашае ўступіць у барацьбу за зьвяржэнне дынастыі Цын[5].

Пасьля вяртаньня ў Кітай у 1905 годзе Цю Цзынь пасялілася ў Шанхаі. Заснавала школу Датун для дзяўчынак. Адначасова вядзе антыманьчжурскую прапаганду[6].

6 ліпеня 1907 году ейны стрыечны брат Сюй Сілінь забіў губэрнатара правінцыі Аньхой. Праз некалькі дзён Цю была арыштаваная, абвінавачаная ва ўдзеле ў падрыхтоўцы антыўрадавага паўстаньня і публічна абезгалоўленая ў цэнтры Шаасін. Пасьля сьмерці яна стала адным з сымбаляў рэспубліканскага руху[7].

Пахаваная ля возера Сіху ў Ханчжоў[8].

ДзейнасьцьРэдагаваць

Яна стварала вершы рознага характару: ад тонкіх твораў на традыцыйныя матывы да простых, якія заклікаюць да барацьбы і дзеяньня. Яна рэдагавала «Часопіс кітайскіх жанчынаў» (中國 女 報, Zhongguo Nübao), першае кітайскае пэрыядычнае выданьне фэмінісцкага характару[9].

Выступала супраць бінтаваньня ног і раньніх дамоўных шлюбаў для жанчынаў. Падчас навучаньня ў Японіі ўзяла сабе мянушку «варагіня мужчынаў». Яна была вядомая як красамоўная прамоўца, якая выступала за правы жанчынаў (свабода ўступленьня ў шлюб, свабода адукацыі і адмена ганебнай практыкі бінтаваньня ног)[10].

Паколькі Цю Цзынь у асноўным памятаюць на Захадзе як рэвалюцыянэрку і фэміністку, ейныя вершы і эсэ часта забываюць (хоць з-за ейнай раньняй сьмерці іх мала). Ейныя творы адлюстроўваюць выключную адукацыю ў галіне клясычнай літаратуры, і яна піша традыцыйную паэзію (шы і цы). Цю піша вершы з шырокім спэктрам метафараў і алюзіяў, якія зьмешваюць клясычную міталёгію з рэвалюцыйнай рыторыкай[11].

Пры жыцьці друкаваўся ейны раман «Камень Цзінвэй», асновай якога стала кітайская легенда пра Нюй-ва, дачку імпэратара Янь-дзі[12].

ПамяцьРэдагаваць

Цю была пасьмяротна ўвекавечаная ў народнай сьвядомасці і літаратуры Кітайскай Рэспублікі. У Шаасіне, дзе яны жыла і былая экзэкутаваная, знаходзіцца Музэй Цю Цзынь (紹興秋瑾故居)[13].

Кітаязнаўца Ху Ін, прафэсар катэдры ўсходнеазіяцкіх моваў і літаратуры Каліфарнійскага ўнівэрсытэту ў Ірвіне, апублікаваў у 2016 годзе манаграфію пра Цю Цзынь «Пахаваньне восені», у якой дасьледуецца сяброўства Цю Цзынь зь ейнымі сёстрамі па прысязе Ў Чжыін і Сюй Цзыхуа і, у якой зьмешчаная ейная творчасьць у больш шырокім грамадзка-палітычным і літаратурным кантэксьце таго часу[14].

 
Помнік пакутніцы Цю Цзынь, Ханчжоў

У 2011 годзе быў зьняты фільм, які распавядае пра ейнае жыцьцё ― «Рыцарка Люстранага возера» (The Woman Knight of Mirror Lake), 2011[15].

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ China Biographical Database (анг.)
  2. ^ Françoise d'Eaubonne (1920-2005) L'Éventail de fer ou la Vie de Qiu Jin éditeur J.-C. Simoën, 1977.
  3. ^ Lily Xiao Hong Lee, A. D. Stefanowska: Biographical Dictionary of Chinese Women. T. 1. Armonk, New York: M. E. Sharpe, 1998, p. 175.
  4. ^ Lily Xiao Hong Lee, A. D. Stefanowska: Biographical Dictionary of Chinese Women. T. 1. Armonk, New York: M. E. Sharpe, 1998, p. 175.
  5. ^ Erika A. Kuhlman: A to Z of Women in World History. New York: Infobase Publishing, 2002, p. 51.
  6. ^ Erika A. Kuhlman: A to Z of Women in World History. New York: Infobase Publishing, 2002, p. 51.
  7. ^ Laure de Shazer, Marie (17 August 2016). Qiu Jin, Chinese Joan of Arc.
  8. ^ Qin, Amy (8 March 2018). "Qiu Jin, Beheaded by Imperial Forces, Was 'China's Joan of Arc'". The New York Times.
  9. ^ Anne Kerlan, «Qiu Jin, la révolutionnaire «ennemie des hommes»», Libération.fr, 11 octobre 2018, https://www.liberation.fr/debats/2018/10/10/qiu-jin-la-revolutionnaire-ennemie-des-hommes_1684547/
  10. ^ Françoise d'Eaubonne (1920-2005) L'Éventail de fer ou la Vie de Qiu Jin éditeur J.-C. Simoën, 1977.
  11. ^ Suzanne Bernard, Qiu Jin, féministe, poète et révolutionnaire, Pantin, le Temps des cerises, 2006, https://www.letempsdescerises.net/?product=qiu-jin
  12. ^ Yan Haiping: Chinese Women Writers and the Feminist Imagination, 1905-1948. New York: Routledge, 2006, p. 33.
  13. ^ Kang-i Sun Chang, Haun Saussy: Women Writers of Traditional China: An Anthology of Poetry and Criticism. Stanford, California: Stanford University Press, 1999, p. 658.
  14. ^ Ying, Hu (2016). Burying Autumn: Poetry, Friendship, and Loss.
  15. ^ IMDb.com, https://www.imdb.com/title/tt1993428/