Ула (замак)

(Перанакіравана з «Замак Ула»)

Замак Улаабарончае збудаваньне ў мястэчку Ўла Вялікага Княства Літоўскага (цяпер у Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласьці), пры ўпадзеньні рэчкі Ўлы ў Дзьвіну.

Ульскі замак, гравюра 1568 году

Інфлянцкая вайнаРэдагаваць

Будаўніцтва замку было пачата ў 1563 годзе пасьля падзеньня Полацку. Для ўмацаваньня Ўлы быў накіраваны нейкі вэнэцыянскі інжынэр. Аднак маскоўцы раптоўным нападам у тым жа годзе зьнішчылі будаўнікоў.

На 1566 год прыпала абвастрэньне адносінаў між Жыгімонтам Аўгустам і Іванам Жахлівым, абодва бакі пачалі рыхтавацца да ўзнаўленьня ваенных дзеяньняў. Таму ў 1567 годзе Іван Жахлівы загадаў закласьці на захопленых землях некалькі абарончых умацаваньняў, у іх ліку зьявілася і драўляная крэпасьць у мястэчку Ула.

У сакавіку 1568 году Ўлу спрабаваў узяць Ян Караль Хадкевіч зь вялікім войскам. Доўгі час вайсковыя дзеяньні Хадкевіча былі беспасьпяховымі, Масква перапраўляла з Полацку па Дзьвіне вайсковую дапамогу, чым стала ўзмацняла абарону. Марцін Бельскі паведамляў: «Калі прыйшла абкладзеным у замку дапамога з Полацку, маскалі мацней бараніліся». Шмат нашых людзей пры штурме забілі, рыць акопы было вельмі цяжка, бо зямля была замёрзлай, таму штурм мусілі спыніць.

Хадкевіч, адкліканы каралём у сталіцу па дзяржаўных справах, перадаў камандаваньне войскам князю Раману Сангушку, які пайшоў на новы прыступ. Падрабязнасьці авалодваньня замкам засталіся ў гісторыі: «Таго ж году месяца верасьня, апавядае далей Бельскі, князь Раман гетман польны Улу, замак абарончы маскоўскі ўзяў і спаліў у такі спосаб: наперад казакоў у чоўнах пад замак выправіў, а сам выступіўшы з аддзеламі з-пад Полацку і Туроўлі, уначы ротмістраў пяхоты Рачкоўскага і Тарноўскага да сьценаў з драбінамі накіраваў. Казакі ж зь Бірулям, Мінкам ды Аскеркам пачалі падсякаць брамы і фарты. Тады ротмістар Мікалай Салагуб, не марудзячы, уброд перайшоў Улу з усёй сваёй ротай, узмацніўшы пяхоту, якая па драбінах лезла на сьцены і секлася з масквой на брамах. Тады, калі ўжо сам замак гарэў, сам князь Раман паслаў сваю роту, а таксама ротмістраў Войну і Тышкевіча ды князя Лукомскага, якія канчаткова даціснулі маскву, што адчайна баранілася пасярод агню, і ўзялі замак, захапіўшы двух ваяводаў братоў Вельямінавых, важных баяраў 300, а стральцоў з рушніцамі 800. Але ніякай іншай карысьці ад таго не было, бо ўсё ў замку згарэла, і мусілі нашы яго нанава будаваць».

Шанец БаторыяРэдагаваць

У 1580 годзе Стэфан Баторы рыхтаваўся да паходу на Вялікія Лукі. У Чашніках ён зьбіраў войскі, а пасьля прыняцьця там маскоўскага пасла асабіста выехаў да замку ў Уле з мэтай яго ўзмацненьня, каб абараніць край, які заставаўся без абароны войска, што вырушыла на Вялікія Лукі. Агледзеўшы ўмацаваньні ў 1580 годзе Баторы загадаў узьвесьці вал вышынёй 6 сажняў з усходняга боку, між Улай і Дзьвіною. У 1654 годзе замак быў канчаткова спалены маскоўцамі.

На гэтым заканчваюцца гістарычныя згадкі пра замак у Ўле. Праз колькі часу замак быў разбураны, а мястэчка страціла сваю знакамітасьць. Пэўных датаў у гісторыі не захавалася. Дасёньня існуюць шанцы па берагах рэк вакол міжрэчнага мысу. Захаваўся таксама і вал, які сьцярог замак ад поўдня і ўсходу, званы шанцам Баторыя, за якім знаходзіцца парафіяльны касьцёл і плябанскія пабудовы. Катлавіна замку засеяная пробашчаўскімі агародамі.

ЛітаратураРэдагаваць

  • Брэжго Б. Замкі Віцебшчыны. — Вільня: Друкарня Я. Левіна, 1933. — 38 с.: іл.