Павал Орсаг Гвездаслаў

Славацкі літаратар, перакладнік, юрыст

Павал Орсаг Гвездаслаў (па-славацку: Pavol Országh Hviezdoslav), сапраўднае імя Павал Орсаг (псэўданімы: Hviezdoslav, Jozef Zbranský, Syn ľudu[1][2]; 2 лютага 1849, Вышні Кубін — 8 лістапада 1921, Долны Кубін) — славацкі паэт, драматург, пісьменьнік, перакладнік, юрыст, сябра Рэвалюцыйнага народнага сходу ЧСР (1918) і ганаровы старшыня Маціцы славацкай (1919)[3].

Павал Орсаг Гвездаслаў
Pavol Országh Hviezdoslav
славацкі пісьменьнік, паэт, драматург, перакладнік, юрыст
славацкі пісьменьнік, паэт, драматург, перакладнік, юрыст
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Павал Орсаг
Нарадзіўся 2 лютага 1849
Вышні Кубін (цяпер Долны Кубін)
Памёр 8 лістапада 1921 (72 гады)
Долны Кубін
Пахаваны Дольны Кубін
Бацькі Мікулаш Орсаг (1816—1888)
Тэрэзія Мэдзыградзкая (1819—1887)
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці мовазнаўца, паэт, пісьменьнік, перакладнік, драматург, адвакат, палітык і юрыст
Мова славацкая

Гвездаслаў — адна з найвыбітнейшых зьяваў у культуры канца XIX — пачатку XX стагодзьдзя і славацкай літаратуры ў цэлым[4]

ЖыцьцяпісРэдагаваць

Быў трэцім дзіцём у зьбяднелай сялянскай сям’і, меў брата і сястру. Першапачатковую адукацыю атрымаў у роднай Ораве (1854—1859) і ў суседніх вёсках Ясэнава і Лэшціны (1860). Вялікі ўплыў на ягоны сьветапогляд аказаў у гэты час лэшцінскі настаўнік Адольф Мэдзіградзкі, які вучыў іх славацкай мове. Ён жа пераканаў бацькоў накіраваць сына ў вугорскую гімназію ў Мішкальцы, зважаючы на яркі талент хлапца. Адзін рок Павал дапамагаў на фэрме свайму стрыю Яну[5], аднак урэшце сям’я вырашыла адаслаць яго ў Мішкальц да іншага стрыя, адносна заможнага і бязьдзетнага краўца Паўла[2]. Так у 1862 року Павал Орсаг пачаў навучаньне ў тамтэйшай гімназіі, дзе займеў веды вугорскай мовы, а ў дзядзькі прачытаў усю бібліятэку, захапіўшыся паэзіяй і творамі вугорскіх паэтаў. Па сьмерці стрыя ў 1865 року вярнуўся дадому ў Славаччыну і паступіў у эвангельскі ліцэй у Кежмарку, які скончыў у 1870. Пасьля пераехаў у Прэшаў, дзе навучаўся ў Юрыдычнай акадэміі (1870—1872).

Адвакацкую практыку праходзіў у Долным Кубіне, Марціне, Сэніцы. Іспыты на адваката здаў у 1875 року ў Будапэшце[1], адкрыў у Намэставе ўласную адвакацкую кантору. Усё сваё творчае жыцьцё правёў на Ораве, дзе быў таксама чальцом суду і загадчыкам філіі «Татрабанку».

У 1876 року пераехаў у Долны Кубін, дзе стаў судзьдзём, у траўні ажаніўся зь Ілонаю Новакаваю, дачкою мясцовага эвангельскага сэньёра(sk). Іхні шлюб быў бязьдзетны, аднак па сьмерці ягонай маці ў 1887, бацькі ў 1888, а праз год і брата Мікулаша яны з жонкай вырашылі ўсынавіць Мікулашавых дзяцей Яраслава і Сідоню.

У траўні 1918 ўзначальваў славацкую дэлегацыю на сьвяткаваньні 50-рочча заснаваньня Нацыянальнага тэатру ў Празе. У сваім выступе выказаўся за магчымасьць славацкага-чэскага адзінства. І ўжо напрыканцы таго ж году з энтузіязмам вітаў стварэньне Чэхаславаччыны, і зь ім і зьяўленьне рэальных пэрспэктываў для свабоднага разьвіцьця славацкай нацыі.

У 1919 атрымаў званьне ганаровага доктара філязофіі Карлавага ўнівэрсытэту ў Празе[6].

У 1921 стан здароўя рэзка згоршыўся, прайшоў курс лячэньня ў Празе і Лугачавіцах, сканаў у Долным Кубіне, дзе й пахаваны.

ТворчасьцьРэдагаваць

Пісаць вершы пачаў падчас навучаньня па-вугорску і нямецку. Публікавацца пачаз у 60-х роках XIX стагодзьдзя пад псэўданімам Jozef Zbranský. У 1871 разам з Коламанам Баншэлам рэдагаваў альманах «Napred», але гэты зборнік выклікаў у старэйшага пакаленьня (Ёзэф Міласлаў Гурбан, Андрэй Сытнянскі і інш.) такі моцны адпор, што малады паэта ня меў магчымасьці друкавацца ў адзіным славацкім літаратурным месячніку «Orol». Сытуацыя зьмянілася толькі пасьля сыходу Сытнянскага з рэдакцыі «Арла». Публікаваўся, акрамя гэтага, і ў часопісе «Slovenské pohľady».

Псэўданімам Hviezdoslav упершыню скарыстаўся ў 1877 у вершаваным нэкралёгу па Вільяме Паўліні-Тоце, пасьля чаго выкарыстаў яго да канца жыцьця.

Перакладаў творы расейскіх (Аляксандар Пушкін — «Цыганы», «Барыс Гадуноў», «Каўкаскі палонны» і іншыя, Міхаіл Лермантаў — «Дэман»), нямецкіх паэтаў (Ёган Вольфганг Гётэ — «Фаўст», Фрыдрых Шылер — «Песьня пра звон»), польскія творы (Адам Міцкевіч, Юльюш Славацкі). Перакладаў і п’есы з ангельскай (Ўільям Шэксьпір — «Гамлет», «Макбэт», «Сон у летнюю ноч»), з вугорскай пераклаў вершы Шандара Пэтэфі і п’есу Імрэ Мадач «Трагедыя чалавека».

ТворыРэдагаваць

Лірычныя нізкіРэдагаваць

  • 1882 / 1886 — Sonety
  • 1885 / 1896 — Letorosty I., Letorosty II. a Letorosty III.
  • 1885 / 1896 — Žalmy a hymny
  • 1898 — Prechádzky jarom
  • 1898 — Prechádzky letom
  • 1903 — Stesky
  • 1914—1918 — Krvavé sonety

Паэтычныя зборнікі ды іншаеРэдагаваць

  • 1868 — Básnické prviesenky Jozefa Zbranského
  • 1879 — Ilona Žltovlas
  • 1880 — Krb a vatra (толькі рукапіс, нявыдадзены)
  • 1888 — Čierny tok
  • 1888 — Mlyn v Tatrách
  • 1889 — Na obchôdzke
  • 1890 — V žatvu
  • 1891 — Poludienok
  • 1892 — Obed a večera
  • 1909 / 1911 — Stužková a Dozvuky

Эпічныя творыРэдагаваць

  • 1882 — Agar
  • 1884 / 1886 — Hájnikova žena
  • 1888 — Bútora a Čútora
  • 1890 — Ežo Vlkolinský
  • 1884 / 1886 — Gábor Vlkolinský
  • 1892 — Ráchel
  • 1897 — Vianoce
  • 1900 — Kain (táto zbierka nebola vydaná)
  • 1900 — Sen Šalamúnov

ДрамыРэдагаваць

  • 1868 — Vzhledanie
  • 1869 — Pomsta
  • 1871 — Otčim
  • 1879 — Oblaky
  • 1904 — Na Luciu
  • 1909 — Herodes a Herodias

Беларускія перакладыРэдагаваць

  • З «Крывавых санетаў» // Славацкая паэзія. Мн., 1990;

ПамяцьРэдагаваць

Імем Паўла Орсага названая вёска Гвездаславаў, некалькі плошчаў і вуліцаў, а таксама вадаспад і малая плянэта.

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б Hviezdoslav (vl. m. Pavol Ország). In: Slovenský biografický slovník E — J., 1987, s. 449.
  2. ^ а б Pavol Ország Hviezdoslav: Spisovatelia. In: Osobnosti.sk.
  3. ^ Hviezdoslav (vl. m. Pavol Ország). Tamže, 1987, s. 450.
  4. ^ Hviezdoslav, vl. m. Pavol Ország. In: Encyklopédia Slovenska, II. zv. A — J, 1978, s. 378.
  5. ^ BARÁTHOVÁ, Nora: Pavol Ország-Hviezdoslav. In: Oficiálna stránka múzea v Kežmarku.
  6. ^ MAŤOVČÍK, Augustín: Pavol Országh Hviezdoslav. In: Knižnica, 2009, s. 43.

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць