Кіпрыян Жахоўскі

Кіпрыян Жахоўскі[а 1] (каля 1635, Полацкае ваяводзтва — 1693) — царкоўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай. Уніяцкі арцыбіскуп полацкі і мітрапаліт кіеўскі, галіцкі й усяе Русі (з 1674). Доктар тэалёгіі.

Кіпрыян Жахоўскі
Кіпрыян Жахоўскі. Невядомы мастак, 1680
Кіпрыян Жахоўскі. Невядомы мастак, 1680
POL COA Brodzic.svg
Герб «Бродзіч»
VII мітрапаліт кіеўскі, галіцкі й усяе Русі
1674 — 1693
ПапярэднікГаўрыла Календа
НаступнікЛеў Шлюбіч-Заленскі
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся каля 1635
Памёр 1693(1693)
Пахаваны
Род Жахоўскія
Дзейнасьць каталіцкі сьвятар

Кіпрыян Жахоўскі — таленавіты прапаведнік, які вывеў Уніяцкую Царкву з заняпаду, выкліканага войнамі 1648—1667 рокаў.

БіяграфіяРэдагаваць

Прадстаўнік шляхецкага роду Жахоўскіх гербу «Бродзіч». Ад нараджэньня быў рыма-каталіком, у юнацтве ўступіў у ордэн базылянаў Сьв. Язафата.

Навучаўся ў Грэцкім калегіюме ў Рыме (1658—1653). 29 красавіка 1663 адбылося ягонае пасьвячэньне ў сьвятары. У 1663—1665 жыў у Рыме, служыў у царкве Сергія і Вакха і дапамагаў біскупу холмскаму Якубу Сушы ў справах зацьверджаньня мітрапалітам Гаўрылы Календы і кананізацыі Язафата Кунцэвіча.

Па вяртаньні ў Рэч Паспалітую быў архімандрытам Дзерманскага і Дубенскага манастыроў на Валыні. З 1667 аўдытар пры мітрапаліце Г. Календзе, з 1668 архімандрыт Ляшчынскага манастыра. Вызначыўся як добры адміністратар: вярнуў захопленыя шляхтай манастырскія зямлі, аднавіў цэрквы і манастыры. Схіліў да пераходу да Уніі Перамышльскую, Львоўскую і Луцкую япархіі.

Партрэты Кіпрыяна Жахоўскага
 
А. Тарасевіч, каля 1683
 
Невядомы мастак

Па 1670 мітрапаліт пасьвяціў яго на біскупа віцебскага і амсьціслаўскага і прасіў у Рыма зацьверджаньня яго сваім каад’ютарам з правам далейшага атрыманьня пасады мітрапаліта, чаму аднак запярэчылі біскупы пінскі і ўладзімерскі ў зьвязку з маладосьцю К. Жахоўскага. У 1673 Рым зацьвердзіў мітрапалітаву намінацыю.

Разам зь Я. Сушам склікаў ў Любліне калёквіюм (1680) з мэтай прымірэньня праваслаўных і ўніятаў, але з прычыны перашкодаў з боку нунцыя і караля, а таксама адмовы праваслаўных ад удзелу дыспут не адбыўся.

Супрацьдзейнічаў пераходу вернікаў-уніятаў у лацінскі абрад. Заснаваў пры Сафійскім саборы ў Полацку брацтва. Выступіў супраць лацінізацыі ўсходняга абраду, якая адбывалася ў зьвязку з уступленьнем у базылянскія манастыры палянізаванай шляхты. У адказ на ягонае супольнае зь біскупам хадайніцтва Рым забараніў лацінізацыю абрадаў. Дамогся ў караля і вялікага князя Яна Сабескага пацьверджаньня ўсіх правоў і прывілеяў Уніяцкай Царквы.

Клапаціўся пра паляпшэньне адукаванасьці духавенства і разьвіцьцё сеткі ўніяцкіх школаў. Аднавіў сэмінарыю ў Менску, заснаваную мітрапалітам Я. Руцкім. Ахвяраваў сродкі на рамонт бажніцаў у Вільні, Наваградку, Полацку[1].

Пры К. Жахоўскім пашырыўся культ Язафата Кунцэвіча, дзень памяці якога перанесьлі з 12 лістапада на 16 верасьня.

Выдавецкая дзейнасьцьРэдагаваць

 
«Тэза Глінды Лібэрыюша». А. Тарасевіч, 1683

У пачатку 1690-х заснаваў Супрасьльскую друкарню[2] і такім чынам з аднаго боку спыніў наплыў літургічных кнігаў з Масквы, а зь іншага — гальмаваў працэс лацінізацыі.

Выдаў уніяцкія Літургікон (Вільня, 1692) і «Служэбнік» (Вільня, 1692; Супрасьль, 1695), выкарыстаньне якіх мусіла прывесьці да аднастайнасьці літургічнай практыкі Ўніяцкай Царквы.

З Кіпрыянам Жахоўскім меў зьвязкі славуты беларускі гравёр 2-й пал. XVII ст. Аляксандар Тарасевіч, які адлюстраваў вобраз арцыбіскупа полацкага ў цэнтры гравюры «Тэза Глінды Лібэрыюша» (1683).

ТворыРэдагаваць

Аўтар казаньняў, прысьвечаных Я. Кунцэвічу. Апроч таго, напісаў навуковую працу «Люблінскі калёквіюм» (Замосьце, 1680).

Рукапісная кніга казаньняў пад назвай «Kazania okazjonalne» прысутнічае на партрэце К. Жахоўскага ў Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі[3] (у картцы да артыкула).

ЗаўвагіРэдагаваць

  1. ^ Іншая форма імя: Цыпрыян Жахоўскі

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ Сяргей Казуля. Жахоўскі Кіпрыян // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 626.
  2. ^ Сяргей Казуля. Жахоўскі Цыпрыян // ЭГБ. Т. 3. — Менск, 1996. С. 367.
  3. ^ Аляксей Хадыка. Святы Язафат Кунцевіч: складанне культу і іканаграфіі ў Беларусі // «Наша Вера» № 2 (36), 2006.

ЛітаратураРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Кіпрыян Жахоўскісховішча мультымэдыйных матэрыялаў