Дзьмітры Мендзялееў

Дзьмітры Іванавіч Мендзялееў (па-расейску: Дмитрий Иванович Менделеев; 8 лютага [ст. ст. 27 студзеня] 1834, Табольск, Расейская імпэрыя — 2 лютага [ст. ст. 20 студзеня] 1907, Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя) — расейскі навуковец, найбольш вядомы як хімік і стваральнік пэрыядычнай сыстэмы элемэнтаў. Мендзялееў не атрымаў Нобэлеўскую прэмію, аднак неаднаразова намінаваўся на яе. У гонар Мендзялеева названы 101-ы хімічны элемэнт мендзялеў.

Дзьмітры Мендзялееў
рас. Дмитрий Иванович Менделеев[1]
DIMendeleevCab.jpg
Д. І. Мендзялееў у сваім кабінэце(Галоўная палата мераў і вагаў, Санкт-Пецярбург)
Дата нараджэньня 8 лютага 1834(1834-02-08)[2]
Месца нараджэньня Табольск, Расейская імпэрыя[3][4][5][6][1][7]
Дата сьмерці 2 лютага 1907(1907-02-02)[1][8][9][10][7][7][7][2] (72 гады)
Месца сьмерці Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя[5][4][1][7]
Прычына сьмерці пнэўманія[3][1]
Месца пахаваньня Літаратарскія масткі[1]
Грамадзянства Расейская імпэрыя[1]
Месца вучобы Галоўны пэдагагічны інстытут, Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны ўнівэрсытэт і Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны тэхналягічны інстытут
Занятак хімік, фізык, прафэсар унівэрсытэту і эканаміст
Навуковая сфэра хімія, эканоміка, геалёгія, мэтралёгія
Месца працы Імпэратарскі Санкт-Пецярбурскі ўнівэрсытэт[1], Рышэльеўскі ліцэй[1], Санкт-Пецярбурскі практычны тэхналягічны інстытут і Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны ўнівэрсытэт
Вядомы як аўтар пэрыядычнай сыстэмы элемэнтаў
Навуковая ступень доктар
Навуковы кіраўнік Александар Уваскрасенскі
Вучні Дз. Канавалаў, А. Байкоў, С. Прадукін-Горскі, В. Геміліян, А. Патыліцын
Дзеці Уладзімер Мендзялееў[1], Любоў Блок[1] і Васіль Мендзялееў[1]
Узнагароды
Подпіс Mendelejew signature.jpg

Мендзялееў нарадзіўся каля Табольску, скончыў табольскую гімназію і фізыка-матэматычны факультэт Пэдагагічнага інстытуту ў Санкт-Пецярбурзе. У лютым 1869 Мендзялееў распрацаваў асноўныя палажэньні пэрыядычнай сыстэмы элемэнтаў. Гэта значна падштурхнула разьвіцьцё хіміі ў другой палове XIX стагодзьдзя. Мендзялееў працаваў над шматлікімі праблемамі хіміі, фізыкі, геалёгіі, сельскай гаспадаркі, арганізацыі прамысловасьці і г. д.

Навуковы ўнёсакРэдагаваць

У 1854—1856 гадох Мендзялееў дасьледаваў зьявы ізамарфізму, якія раскрываюць адносіны паміж формай крышталяў і хімічным складам злучэньняў, а таксама залежнасьць уласьцівасьцяў элемэнтаў ад велічыні іхных атамных масаў. У 1860 годзе ён адкрыў тэмпэратуру абсалютнага кіпеньня вадкасьцяў, або крытычную тэмпэратуру. У 1859 годзе навуковец сканструяваў пікномэтар, то бок прыбор для вызначэньня шчыльнасьці вадкасьці. У 1865—1887 гадох Мендзялееў стварыў гідратную тэорыю рашчынаў, пашырыў ідэі пра існаваньне злучэньняў пераменнага складу. Дасьледуючы газы, ён выявіў у 1874 годзе агульнае раўнаньне стану ідэальнага газу, якое ўключае ў сябе залежнасьць стану газу ад тэмпэратуры, выяўленую ў 1834 годзе францускім фызікам Бэнуа Кляпэйронам.

У 1877 годзе Мендзялееў высунуў гіпотэзу паходжаньня нафты з карбідаў цяжкіх мэталаў, якая, праўда, сёньня большасьцю навукоўцаў не прымаецца, а таксама прапанаваў прынцып дробавай перагонкі пры перапрацоўцы нафты. У 1880 годзе ён высунуў ідэю падземнай газафікацыі вугалю. Таксама Мендзялееў займаўся пытаньнямі хімізацыі сельскай гаспадаркі, прапагандаваў выкарыстаньне мінэральных угнаеньняў, арашэньня засушлівых зямель. Сумесна зь Іванам Чальцовым прымаў у 1890—1892 гадох удзел у распрацоўцы бяздымнага пораху. Таксама зьяўляецца аўтарам шэрагу працаў па мэтралёгіі, то бок ён стварыў дакладную тэорыю вагаў, распрацаваў найлепшыя канструкцыі каромысла і прапанаваў дакладныя прыёмы ўзважваньня.

У свой час інтарэсы Мендзялеева былі блізкія да мінэралёгіі. ягоная калекцыя мінэралаў беражліва захоўваецца і цяпер у Музэі катэдры мінэралёгіі Санкт-Пецярбурскага ўнівэрсытэта. Студэнцкая праца Дзьмітрыя Мендзялеева была прысьвечана ізамарфізму ў мінэралах.

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б в г д е ё ж з і к л https://www.biography.com/people/dmitri-mendeleyev-9405465
  2. ^ а б Архіў прыгожых мастацтваў — 2003.
  3. ^ а б Л. Чугаев Менделеев, Дмитрий Иванович // Новый энциклопедический словарьСПб.: 1915. — Т. 26. Мацеевский — Молочная кислота. — С. 263–269.
  4. ^ а б Погодин С. А. Менделеев Дмитрий Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1974. — Т. 16 : Мёзия — Моршанск. — С. 67–69.
  5. ^ а б Mendeléeff, Dmitri Ivanovich // Encyclopædia Britannica — 11 — NYC: 1911.
  6. ^ И. Чельцов, В. К. Менделеев, Дмитрий Иванович // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1896. — Т. XIX. — С. 82–85.
  7. ^ а б в г д Турынская акадэмія навук — 1757.
  8. ^ Энцыкляпэдыя Бракгаўза
  9. ^ Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: плятформа адкрытых зьвестак — 2011.
  10. ^ Gran Enciclopèdia CatalanaGrup Enciclopèdia Catalana, 1968.

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць