Пояс Вітаўта — умоўная назва ўнікальнага паяснога гарнітуру (у гістарыяграфіі і зборах найбуйнейшых музэяў сьвету аналягі невядомыя). Навукоўцы мяркуюць, што ён трапіў на тэрыторыю Беларусі як падарунак крымскага хана Хаджы Гірэя вялікаму князю літоўскаму Вітаўту.

Vytauto diržas (Litvos lobis).jpg
Пояс Вітаўта, XIV — пач. XV стагодзьдзя
Срэбра.
Нацыянальны гістарычны музэй Рэспублікі Беларусь, Менск

Як і Крыж Эўфрасіньні Полацкай, гэты гістарычны артэфакт адносіцца да ліку найбольш унікальных гісторыка-культурных каштоўнасьцяў, мастацкія, эстэтычныя і дакумэнтальныя вартасьці якіх уяўляюць міжнародны інтарэс[1].

АпісаньнеРэдагаваць

Пояс Вітаўта складаецца зь некалькіх полых срэбных пазалочаных паясных пласьцінаў — 2 пласьціны (гравіроўка, чэрнь, залачэньне) зорчатыя (16 «промняў»), дэкараваныя раслінным арнамэнтам, выявамі птушак і васыліскаў, 11 круглых пласьцінаў з раслінным арнамэнтам; спражкі з наканечнікам, арнамэнтаванай расьлінным арнамэнтам; 5 злучальных прамавугольных планак. Агульная вага паяснога гарнітуру — 805,40 грамаў, проба срэбра — 960°[2].

Пласьціны поясу меркавана былі вырабленыя ў сталіцы Крымскага ханства Кафе (цяпер — Феадосія), спражка з наканечнікам — напэўна, у Італіі (мабыць у Генуі)[3].

ГісторыяРэдагаваць

Пояс Вітаўта датуецца XIV ці пачаткам XV стагодзьдзя. Ён быў выяўлены напачатку 1990-х гадоў пры раскопках паблізу ад вёскі Літва Маладзечанскага раёну.

Паводле меркаваньня беларускага гісторыка Валянціна Рабцэвіча, пісьмовыя крыніцы, у прыватнасьці паведамленьні Генэ, блазна вялікага князя Вітаўта, і хана Мэнглі Гірэя, дазваляюць выказаць гіпотэзу, што пояс мог быць падараваны Вітаўту Хаджы Гірэем падчас сустрэчы ў Менску ў жніўні 1428 году. Паводле В. Рабцэвіча, найбольш верагоднай датыроўкай утойваньня скарбу зьяўляўся «смутны час» (1430—1432) у Вялікім Княстве Літоўскім.

Нягледзячы на тое, што пояс быў занесены ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь найвышэйшай катэгорыі, каля 11 гадоў ён знаходзіўся ў прыватных руках. У канцы 2006 году рашэньнем Вярхоўнага Суду Рэспублікі Беларусь рарытэт быў зьвернуты ва ўласнасьць беларускай дзяржавы і па цяперашні час знаходзіцца на захоўваньні ў Нацыянальным музэі гісторыі і культуры Беларусі.

У 2013 годзе РУП «Беларускі відэацэнтар» стварыў дакумэнтальны фільм «Паясы Вялікага князя Вітаўта», у якім прафэсар Адам Мальдзіс сьцьвярджае, што акрамя поясу, які ў цяперашні час знаходзіцца ў Нацыянальным музэі гісторыі і культуры Беларусі, ёсьць і другі пояс, які належаў Вітаўту, а цяпер знаходзіцца ў Францыі [4].

КрыніцыРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь