Бара́ны (Ovis) — род парнакапытных зь сямейства пустарогіх (Caprinae). Уключае 7 відаў, у тым ліку муфлёна, дзікага продка свойскай авечкі.

Бараны
BigHorn Sheep in Alberta CA.jpg
Таўстарог
Клясыфікацыя
Царства Жывёлы
Тып Хордавыя
Падтып Хрыбетныя
Кляса Сысуны
Атрад Парнакапытныя
Сямейства Пустарогія
Род Бараны
Бінамінальная намэнклятура
Ovis

Зьнешні выглядРэдагаваць

Бараны дасягаюць у даўжыню ад 120 да 190 см, даўжыня хваста ад 7 да 17 см, вышыня ў плячах 65–127 см, маса 20–200 кг. Самцы заўсёды значна масіўней ад самак. Афарбоўка воўны вар’іруецца ад бялявага да цёмна-карычневага і часам чорнага, могуць адбыцца сэзонныя зьмены колеру. Самцы часта носяць на шыі своеасаблівую грыву; барада адсутнічае. Рогі ёсць у абодвух полаў, але ў самак яны меншыя. Рогі самцоў з узростам пачынаюць скручвацца па сьпіралі.

РаспаўсюджанасьцьРэдагаваць

Дзікія бараны сустракаюцца ў заходняй, цэнтральнай і паўночна-ўсходняй Азіі, і ў заходняй частцы Паўночнай Амэрыкі. Большасьць баранаў жыве ў горных раёнах, але ёсьць і тыя, якія жывуць у пустэльнях.

ПаводзіныРэдагаваць

Бараны сілкуюцца пераважна травой, дадатковай ежай служаць лішайнікі, а таксама лісьце і галінкі. Вядуць дзённы лад жыцьця. Самкі і маладняк утвараюць невялікія статкі, якія часам аб’ядноўваюцца ў больш буйныя. Самцы вялікую частку часу жывуць асобна ад самак, вядуць адзіночны лад жыцьця або ўваходзяць у выключна мужчынскую групу. Унутры такой групы існуе іерархія, якая ўсталёўваецца ў залежнасьці ад памеру рагоў або ў баях.

Склад родуРэдагаваць

Выява Назва Парамэтры Асяроддзе пражываньня Паводзіны
  Архар

Ovis ammon
Даўжыня 120–190 см, вышыня ў плячах 90–125 см, хвост 7–17 см, маса 60–185 кг Горы, стэпавыя даліны, камяністыя агаленьні, адкрытыя пустэльныя тэрыторыі — паўночны ўсход Афганістана, Кітай, поўнач Індыі, усходні Казахстан, усход Кыргыстана, Манголія, поўнач Непала, крайні поўнач Пакістана, Расея (рэспублікі Тува і Алтай у Алтайскіх гарах), усход Узбэкістана і ўсход Таджыкістана. Спажываюць траву і лішайнікі; рэгулярна п’юць ваду з адкрытых крыніц і рэк. Жывуць групамі з 2–150 асобаў і больш. Canis lupus і Panthera uncia — іх асноўныя натуральныя драпежнікі, хоць драпежнікі меншага памеру сілкуюцца ягнятамі. Цяжарнасьць складае каля 160 дзён, і самкі нараджаюць адно ягня. Маці аддзяляюцца ад статка, каб нарадзіць, і некалькі дзён застаюцца сам-насам з нашчадкамі. Сярэдняя працягласць жыцця — 10–13 гадоў (максімальная — 20 гадоў).
  Авечка

Ovis aries
Даўжыня 120–180 см, вышыня ў плячах 65–127 см, хвост 7–15 см, маса 20–200 кг Авечкі жывуць ва ўсім сьвеце разам з людзьмі у самых розных месцах пражываньня, пачынаючы ад умераных горных лясоў і заканчваючы пустэльнымі ўмовамі. Сілкуюцца пераважна травой. Вялікія групы авечак (да 1000 і больш) перамяшчаюцца па плошчы групамі. Авечкі адчуваюць моцны стрэс, калі іх аддзяляюць ад іншых, часта клічучы і лапаючы па зямлі. Размнажэньне адбываецца на сэзоннай аснове і вызначаецца працягласьцю дня, прычым самкі становяцца пладавітымі раньняй восеньню і застаюцца такімі да сярэдзіны зімы. Пэрыяд цяжарнасьці складае ў сярэднім 148 дзён, большаьць ягнят нараджаюцца ў сярэдзіне вясны. У кожнай авечкі нараджаецца адно або два ягняты, якія здольныя стаяць і смактаць на працягу некалькіх хвілін пасля нараджэньня. Працягласьць жыцьця — 22.8 года.
  Сьнежны баран

Ovis canadensis
Даўжыня 150–180 м, вышыня ў плячах 80–100 см, хвост 7–13 см, маса 53–127 кг Альпійскія лугі, травяністыя схілы гор і перадгорная мясцовасьць у непасрэднай блізкасьці ад скалістых абрываў, пустэльні і іншыя сухія раёны — паўднёвы захад Канады, захад ЗША, паўночны захад Мэксыкі Сілкуюцца пераважна травой, але таксама ядуць лісьце, галінкі. Большасьць насельніцтва мае асобныя зімовы і летні месца пражываньня, а ў многіх ёсьць і іншыя тыпы сэзонных арэалаў. Адлегласць паміж сезоннымі месцамі пражываньня можа складаць да 40 км. Памеры груп звычайна вар’іруюцца ад 5 да 50 для самцоў і ад 5 да 100 для груп самак, ягнят і маладых самцоў. Пэрыяд цяжарнасьці складае ў сярэднім 175 дзён. Самкі нараджаюць адно ягня. Вельмі нешматлікія самкі жывуць больш за 15 гадоў (максімум 19 гадоў), і вельмі мала самцоў перажывае 12 гадоў.
  Баран Дала

Ovis dalli
Даўжыня 132–180 см, вышыня ў плячах 75–105 см, хвост 7–11.5 см, маса 46–113 кг сухія горныя рэгіёны (субальпійскія лугі і хмызьнякі) — захад Канады і Аляска (ЗША) Сілкуюцца пераважна травой. Большасьць насельніцтва займае розныя летнія і зімовыя месца пражываньня. Узімку яны аддаюць перавагу раёнам з невялікім снегам і моцным ветрам, які прыбірае снег і агаляе корм. Міграцыі карэлююць з глыбінёй снегу, тэмпературай, феналогіяй расьлін і рэгулярнымі перамяшчэньнямі да мінеральных лізоў. Gulo gulo, Aquila chrysaetos, Ursus americanus, Ursus arctos, Lynx canadensis, Canis lupus і Canis latrans — іх асноўныя натуральныя драпежнікі. Пэрыяд цяжарнасьці складае ў сярэднім 175 дзён. Двайняты сустракаюцца рэдка. Ягняты нараджаюцца ў канцы траўня ці пачатку чэрвеня; яны пры нараджэньні важаць 3–4 кг. Працягласьць жыцьця — 19.6 года.
  Муфлён

Ovis gmelini
Даўжыня < 130 см, вышыня ў плячах < 80 см, маса 30–50 кг Горныя ляндшафты, пагоркі, хвалістая мясцовасьць і схілы, але і скалы — Армэнія, паўднёвы Азэрбайджан, Кіпр, паўночны Ірак, паўднёвы і заходні Іран і ўсходняя Турэччына, з некалькімі ізаляванымі групамі насельніцтва ў цэнтральнай частцы Турэччыны. Самкі ўтвараюць групы да ста жывёл. Panthera pardus, Canis lupus, Canis familiaris — іх асноўныя натуральныя драпежнікі.
  Сібірскі сьнежны баран

Ovis nivicola
Даўжыня > 130 см, вышыня ў плячах < 100 см, маса > 100 кг Камяністыя, горныя рэгіёны — Сібір Сілкуюцца пераважна травой, але таксама ядуць лішайнікі, імхі і парасткі вярбы. Звычайна ён не мігруе, але робіць сэзонныя кароткія перасоўваньня. У пачатку вясны цяжарныя самкі пакідаюць статкі, а ў канцы траўня і чэрвені яны нараджаюць адно ягня. У чэрвені статак перагрупоўваецца. Старыя самцы ўтвараюць невялікія групы і жывуць асобна да позьняй восені, а астатнія жывёлы ўтвараюць зьмешаныя статкі. Спарваньне адбываецца ў лістападзе — сьнежні, пасля чаго на працягу ўсёй зімы авечкі застаюцца ў зьмешаных групах (15–20 асобін).
  Муфлён азіяцкі

Ovis vignei
Даўжыня < 130 см, вышыня ў плячах 80–95 см, маса да 90 кг Насяляюць ад умерана да вельмі засушлівых месц пражываньня на вышыні ад ніжэй ўзроўню мора ў Закасьпійскай нізіне да 4500 м над узроўнем мора. Насяляюць пагоркі, хвалістыя мясцовасьці і спадзістыя схілы, але таксама выкарыстоўваюць скалы; сустракаюцца таксама на лугах і адкрытых лясах — Афганістан, паўночна-заходняя Індыя, цэнтральны і ўсходні Іран, паўднёва-заходні Казахстан, Пакістан, Таджыкістан, Туркмэністан і Узбэкістан Яны з’яўляюцца статкавымі з памерамі груп, якія дасягаюць больш за сотню асобін. Статкі меншыя і часта сэксуальна раздзяляюцца вясной і летам. Самкі нараджаюць аднаго або радзей двух ягнят у красавіку — чэрвені; пэрыяды размнажэньня і ягненьня вар’іруюцца ў розных частках арэала. Асноўныя драпежнікі — буйныя Felidae і Canidae, а часам і бэркут на ягнятах. Максімальная працягласць жыцьця ў дзікай прыродзе — 11 гадоў.

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць