Франц Ка́фка (па-нямецку: Franz Kafka; 3 ліпеня 1883, Прага — 3 чэрвеня 1924, Кірлінг, Вена) — адзін з асноўных нямецкамоўных пісьменьнікаў XX ст., большая частка працаў якога была апублікаваная пасьмяротна. Ягоныя творы, прасякнутыя абсурдам, страхам перад вонкавым сьветам і вышэйшым аўтарытэтам здольныя выклікаць у чытача адпаведныя трывожныя эмоцыі, — зьява ўнікальная ў сусьветнай літаратуры.

Франц Кафка
ням. Franz Kafka
Франц Кафка, фатаздымак 1906 году
Франц Кафка, фатаздымак 1906 году
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 3 ліпеня 1883
Прага
Памёр 3 чэрвеня 1924 (40 гадоў)
Вена
Пахаваны Новыя жыдоўскія могілкі[1] і магіла Франца Кафкі
Бацькі Герман Кафка
Юлія Кафка
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці празаік, страхавы чыноўнік, кіраўнік фабрыкі
Гады творчасьці 1904—1924
Кірунак мадэрнізм, літаратура абсурду, экзыстэнцыялізм
Жанр прытча, раман, малая проза
Мова нямецкая
Дэбют першыя празаічныя накіды ў мюнхэнскім часопісе «Гіпэрыён», 1909
Значныя творы
Подпіс Franz Kafka's signature.svg
Wikisource-logo.svg Творы ў Вікікрыніцах
Творы на сайце Knihi.com

ЖыцьцёРэдагаваць

Фрац Кафка нарадзіўся ў габрэйскай сям’і, якая жыла ў праскім раёне Юзэфаў (былое гета гораду Прагі — тады ў складзе Аўстра-Вугорскай Імпэрыі). Франц быў першым дзіцём у сям’і Германа й Юліі Кафкаў (у дзявоцтве Леві). Сям’я Кафкі належала да сярэдняй клясы: бацька, сам будучы чацьвертым дзіцём у беднай правінцыйнай сям’і, пасьля прыезду ў Прагу адкрыў галянтэрыйную краму, маці была родам з забясьпечанай сям’і півавараў з Подэбрадаў. Сына, народжанага меней чым год пасьля шлюбу, назвалі Францам у гонар Імпэратара Франца Ёсіфа. Франц Кафка меў двух братоў, Георга і Гайнрыха — яны памерлі ў год пасьля нараджэньня, а таксама тры сястры: Элі, Валі і Отлу (загінулі падчас ІІ сусьветнай вайны).

Прозьвішча «Кафка» па-чэску (kavka) азначае літаральна птушку каўку (галку). Выява гэтай птушкі была эмблемай фірмы Германа Кафкі.

З 1889 да 1893 году Франц наведваў нямецкую (Deutsche Knabenschule), а не чэскую, пачатковую школу, што адлюстроўвала жаданьне яго бацькі пасунуцца вышэй па сацыяльнай лесьвіцы. Хаця большасьць насельніцтва Прагі ў тыя часы размаўляла па-чэску, мовай эліты была нямецкая. Франц свабодна валодаў чэскай, а таксама няблага ведаў францускую (адным зь яго ўлюбёных пісьменьнікаў быў Флябэр). Будучы габрэям, ён аднак амаль ня ведаў ідыш і стаў цікавіцца традыцыйнай культурай свайго народу толькі ў дваццаць гадоў, а іўрыт пачаў вывучаць толькі ў канцы жыцьця.

У 1901 годзе Кафка скончыў гуманітарную гімназію на староўцы (Altstädter Gymnasium). У жніўні таго ж году распачаў навучаньне ў Карлавым унівэрсытэце Прагі. Прысьвяціўшы два тыдні хіміі, ён аднак перавёўся на факультэт права. У 1906 годзе атрымаў ступень доктара права і распачаў стажыроўку ў судзе.

Менавіта падчас навучаньня ва ўнівэрсытэце Кафка пазнаёміўся са сваім лепшым сябрам, вядомым тады праскім пісьменьнікам жыдоўскага паходжаньня, Максам Бродам. Дзякуючы Броду большасьць твораў Кафкі і пабачыла сьвет.

З 1908 да 1922 году Кафка працаваў у страхавой фірме ў Празе і меў шмат службовых падарожжаў па Чэхіі. У час, калі ён сышоў з працы, ён займаў добрааплачваемае становішча старэйшага інспэктара.

 
Магіла Франца Кафкі ў Празе

Да 35 гадоў Кафка жаў разам з бацькамі. Ён меў складаныя адносіны са сваім дэспатычным айцом і да канца жыцьця застаўся кавалерам. У пэрыяд паміж 1912 і 1917 гадамі ён заляцаўся да бэрлінскай сакратаркі Фэліцыі Баўэр, двойчы быў зь ёй заручаны і двойчы зрываў шлюб. Істотнай жанчынай у жыцьці Кафкі была Мілена Есэнская — чэская журналістка, пісьменьніца й перакладчыца ягоных твораў. Апошняй жанчынай Кафкі была Дора Дымант, жыдоўка з артадаксальнай сям’і з Пабяніцаў, якая зацікавіла яго вывучэньем Талмуда.

У 1922 годзе праз прагрэсуючыя сухоты Кафка быў вымушаны сысьці з працы. У 1923 годзе ён перабраўся ў Бэрлін, каб жыць разам з Дорай Дымант. У той час ён імкнуўся займацца толькі творчасьцю. Праз год Франц Кафка памёр у санаторыі Керлінг ля Вены, верагодна ад зьнясіленьня — болі ў горле не дазвалялі яму прымаць ежу, а ўнутраная тэрапія была ў той час няразьвітая. Яму было 40 год.

ТворчасьцьРэдагаваць

Першы зборнік апавяданьняў і фрагмэнтаў прозы Кафкі быў выдадзены ў 1913 годзе пад назвай Сузіраньне (Betrachtung). У той жа час паўстала першая глава няскочанага раману Амэрыка. Агулам, падчас жыцьця Кафка апублікаваў толькі чатыры зборнікі: вышэйзгаданае Сузіраньне, Вясковы доктар, Кары і Мастак голаду. Галоўныя яго творы — Амэрыка, Працэс і Замак — выйшлі з друку ўжо пасьля яго сьмерці і насуперак апошняму жаданьню (Кафка прасіў Макса Брода зьнішчыць рукапісы). Таксама пасьля сьмерці былі выдадзеныя дзёньнікі і ліставаньні Кафкі з Бродам, Фэліцыяй Баўэр і некаторымі іншымі асобамі. Броду ўдалося папулярызаваць творчасьць Кафкі на хвалі захапленьня экзыстэнцыялізмам у 1940-х і 1950-х гадах.

У сваіх аповесьцях Кафка стварыў мадэль сытуацыі, якую называюць кафкаўскай (у нямецкай мове існуе нават адмысловы прыметнік kafkaesk). Істотай кафкаўскай сытуацыі ёсьць канфлікт паняволенай самотнай адзінкі з вышэйшай інстанцыяй, ананімнай і недасяжнай[2].

Выбраныя творыРэдагаваць

 
Помнік Францу Кафку ў Празе

Апавяданьні і фрагмэнтыРэдагаваць

  • 1913 — Прысуд (Das Urteil)
  • 1914 — У калёніі для зьняволеных (In der Strafkolonie)
  • 1914 — Перад законам (Vor dem Gesetz)
  • 1915 — Ператварэньне (Die Verwandlung)
  • 1917 — Рапарт для акадэміі (Ein Bericht für eine Akademie)
  • 1922 — Досьледы сабакі (Forschungen eines Hundes)

РаманыРэдагаваць

  • 1925 — Працэс (Der Prozess); няскончаны раман, пісаўся ў 1914—1915 гадах, выдадзены пасьля сьмерці
  • 1926 — Замак (Das Schloß); няскончаны раман, распачаты ў 1922 годзе, выдадзены пасьля сьмерці
  • 1927 — Амэрыка (Der Verschollene); няскончаны раман, распачаты ў 1912 годзе, выдадзены пасьля сьмерці

Беларускія перакладыРэдагаваць

  • Прысуд: Апавяданні і мініяцюры / Франц Кафка. Пераклад зь нямецкай Л. Баршчэўскага, прадмова П. Васючэнкі. — Мн.: Маст. літ., 1996. — 246 с. — (Бібліятэка замежнай прозы).
  • Апавяданні // Крыніца, 1995, №6 (11).
  • Не спадзявайся! (Апавяданні) // Arche, 2011, №9.
  • Выбраныя творы. У 2 тамах: раман «Працэс», апавяданьні. Пераклад зь нямецкай Л. Баршчэўскага. — Мн.: Выд. Зьміцер Колас, 2020.  — 284+308 с.

Некалькі кароткіх твораў даступныя на сайце «Беларуская палічка»[3].

КрыніцыРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць