Сойм — заканадаўчы орган у Вялікі Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай, Карпацкай Украіне (1939), ніжняй палаце парлямэнту Польшчы ў міжваенны пэрыяд і пасьля 1990 году, у Польскай Народнай Рэспубліцы (1945—1990), у Летуве і Латвіі, у Аўстра-Вугоршчыне існавалі краявыя соймы Галічыны і Букавіны.

Зьмест

ГісторыяРэдагаваць

ВКЛРэдагаваць

Асноўны артыкул: Сойм Вялікага Княства Літоўскага

Сойм у ВКЛ як цэнтральная ўстанова прадстаўнічага і саслоўнага характару існаваў з канца 15 стагодзьдзя, канчаткова аформіўся, як прадстаўніцтва шляхецкага стану ў сярэдзіне 16 стагодзьдзя; яго кампэтэнцыі сутыкаліся з кампэтэнцыямі паноў рады, прычым галоўнай функцыяй сойму былі справы заканадаўства і дзяржаўных падаткаў.

Рэч ПаспалітаяРэдагаваць

Асноўны артыкул: Сойм Рэчы Паспалітай

Пасьля Люблінскай уніі (1569) сойм Вялікага княства і сойм Польскага Каралеўства аб’ядналіся ў агульны сойм усёй Рэчы Паспалітай. Гэта быў вышэйшы заканадаўчы орган, які складаўся з караля, Сэнату і Палаты паслоў (яна мела вырашальны ўплыў), абраных шляхтай на сойміках. На сойме быў прыняты прынцып аднадумнасьці, даведзены з часам да права аднаго пасла скасаваць сваёй нязгодай (liberum veto) усякія справы сойму. Паводле аднаго зь меркаваньняў гэтае права прывяло ў 18 стагодзьдзі да паралічу дзяржавы і паспрыяла падзелу Рэчы Паспалітай. Звычайна сойм зьбіраўся раз на 2 гады на зьмену ў Варшаве (двойчы) і Горадні (адзін раз). Акрамя таго існавалі яшчэ надзвычайныя (экстраардынарныя) соймы: канвакацыйны (у часе бескаралеўя), элекцыйны для выбараў караля і каранацыйная (у Кракаве).

Аўстра-Вугорская імпэрыяРэдагаваць

З уводзінамі аўтаноміі ў адзінкавых краях імпэрыі, з 1861 году да 1918 году дзейнічалі краявыя соймы ў Галічыне і Букавіне; да іх дзейнасьці адносіліся справы асьветы, сельскай гаспадаркі і іншыя, якія ім перадаў венскі парлямэнт. Удзел украінскіх амбасадараў у краявых соймах быў абмежаваны.

Соймы ў сучаснасьціРэдагаваць

ЛітаратураРэдагаваць

  • Енциклопедія українознавства (у 10 томах) / Головний редактор Володимир Кубійович. — Париж, Нью-Йорк: «Молоде Життя», 1954—1989.