Люі́ Пастэ́р (па-француску: Louis Pasteur, 27 сьнежня 1822, Дале, Францыя — 28 верасьня 1895, Сэн-Клю, Францыя) — францускі хімік, біёляг і мікрабіёляг, вядомы адкрыцьцямі прынцыпаў вакцынацыі, мікробнай фэрмэнтацыі і пастэрызацыі. Люі зрабіў значны ўнёсак у вызначэньне прычынаў і правядзеньне прафіляктыцы захворваньняў. Ягоныя дасьледваньні выратавалі шмат жыцьцяў з тых часоў. Ён паменшыў сьмяротнасьць ад радзільнай гарачкі, і стварыў першыя вакцыны ад шаленства і сыбірскай язвы. Але найбольш вядомы шырокай публіцы за сваё вынаходніцтва тэхнікі апрацоўкі малака і віна, каб спыніць бактэрыяльнае забруджваньне, працэс цяпер называецца пастэрызацыяй. Ён лічыцца адным з трох галоўных заснавальнікаў бактэрыялёгіі, разам з Фэрдынандам Конам і Робэртам Кохам, і вядомы як «бацька мікрабіялёгіі»[21][22].

Люі Пастэр
Louis Pasteur
Louis Pasteur.jpg
Дата нараджэньня 27 сьнежня 1822(1822-12-27)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19]
Месца нараджэньня Дале, Францыя
Дата сьмерці 28 верасьня 1895(1895-09-28)[1][3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][14][15][16][18][19] (72 гады)
Месца сьмерці Сэн-Клю, Францыя
Прычына сьмерці спыненьне сэрца[9]
Месца пахаваньня Інстытут Пастэра[d][9][20] і Катэдра Парыскай Божай Маці[20]
Грамадзянства Францыя[9]
Месца вучобы Парыскі ўнівэрсытэт
Занятак мікрабіёляг, хімік, прафэсар унівэрсытэту, біяхімік, сельскагаспадарнік, натураліст і біёляг
Навуковая сфэра мікрабіялёгія, хімія
Месца працы Парыскі ўнівэрсытэт
Лільскі ўнівэрсытэт
Страсбурскі ўнівэрсытэт
Унівэрсытэт Люі Пастэра
Вядомы як адкрывальнік існаваньня розных форм малекул, якія ажыцьцяўляюць паварот плоскасьці палярызацыі сьвятла ў розных напрамках
Навуковая ступень доктар мэдыцыны, доктар прыродазнаўчых навук, honoris causa і доктар філязофіі
Навуковы кіраўнік Антуан Жэром Баляр[9]
Вучні Шарль Фрыдэль[9], Шарль Шамбэрлян[9] і Эміль Ру[9]
Бацька Jean-Joseph Pasteur[d][9]
Дзеці Мары-Люіза Пастэр[9]
Узнагароды
Подпіс Louis Pasteur Signature.svg

Пастэр абвергнуў вучэньне аб самазараджэньні. Пад эгідай Францускай акадэміі навук, ён паказаў, што ў стэрылізаваных і закрытых колбах мікраарганізмы ніколі не ўтвараюцца, аднак, у стэрылізаваных але адкрытых колбах мікраарганізмы могуць зьяўляцца і размножыцца[23]. Не зважаючы на тое, што Пастэр ня быў першым, хто прапанаваў тэорыю мікробаў, ягоныя экспэрымэнты паказалі ейную слушнасьць і пераканалі вялікую частку Эўропы ў ейным існаваньні. Пастэр зрабіў значныя адкрыцьці ў галіне хіміі, асабліва на малекулярным узроўні ў галіне асымэтрыі некаторых крышталяў і рацэмізацыі.

Хоць Пастэр рабіў наватарскія экспэрымэнты, ягоныя рэпутацыя стала асацыявацца з рознымі спрэчкамі. Гістарычная пераацэнка ягоных працоўных дакумэнтаў і запісаў паказала, што ён практыкаваў падман, каб перемагчы сваіх супернікаў[24].

БіяграфіяРэдагаваць

Нарадзіўся ў горадзе Дале, ва ўсходняй Францыі. Ягоны бацька, Жан Пастэр, быў гарбаром і вэтэранам эпохі напалеонаўскіх войнаў. Люі вучыўся ў каледжы ў Бэзансоне, а потым скончыў Парыскі ўнівэрсытэт. У 1846 годзе Пастэр атрымаў ступень доктара хіміі. Быў прафэсарам Страсбурскага, пазьней Лільскага і, урэшце, Парыскага ўнівэрсытэтаў. У сфэры мікрабіялёгіі Пастэр займаўся пераважна дасьледаваньнямі фэрмэнтацыі і закісаньня. Першую навуковую працу ён выканаў у 1848 годзе. Вывучаючы фізычныя ўласьцівасьці віннай кісьлі, ён выявіў, што кіслата, атрыманая пад час закісаньня, валодае аптычнай актыўнасьцю, у той час, як сынтэзаваная вінаградная кісьля гэтай уласьцівасьцю не валодае. Вывучаючы крышталі па мікраскопам, Пастэр выявіў два іх тыпы, адзін тып паварочваў плоскасьць палярызацыі па гадзіньнікавай стрэлцы, а другі — супраць. Навуковец прыйшоў да высновы, што крышталі складаюцца з малекулаў рознай будовы.

Пасьля гэтай працы ў 1849 годзе Пастэр быў назначаны прафэсарам хіміі Страсбурскага ўнівэрсытэту. Пазьней Пастэр вывучаў хваробатворчыя бактэрыі, дзякуючы чаму ўдасканаліў тэорыю хімічнай эвалюцыі. Ад 1854 да 1857 году працаваў у Лілі. ў 1855 годзе распрацаваў вакцыну супраць шаленства. У 1861 годзе выявіў існаваньне мікробаў масьленакіслага браджэньня[25]. Выявіў, што дрожджы, што выклікаюць закісаньне піва, уяўляюць сабой жывыя арганізмы. Прытрымліваўся меркаваньня, што браджэньне выклікаецца жывымі мікраарганізмамі і, такім чынам, зьвязана выключна зь іхнай жыцьцядзейнасьцю У 1888 годзе ў Парыжы быў адчынены ўнівэрсытэт мікрабіялёгіі (які потым быў названы ў яго гонар), Пастэр стаў яго першым кіраўніком.

Люі Пастэр памёр у 1895 годзе у мястэчку Сэн-Клю недалёка ад Парыжу.

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б RKDartists
  2. ^ Louis Pasteurministère de la Culture.
  3. ^ а б Louis Pasteur — 1834.
  4. ^ а б SNAC — 2010.
  5. ^ а б Nationalencyklopedin — 1999.
  6. ^ а б Find a Grave — 1995.
  7. ^ а б Парыская мэдычная акадэмія — 1820.
  8. ^ а б Who Named It?
  9. ^ а б в г д е ё ж з і к https://www.biography.com/people/louis-pasteur-9434402
  10. ^ а б KNAW Past Members
  11. ^ а б Энцыкляпэдыя Бракгаўза
  12. ^ а б Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: плятформа адкрытых зьвестак — 2011.
  13. ^ Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online / Hrsg.: A. Beyer, B. SavoyB: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter. — doi:10.1515/AKL
  14. ^ а б Gran Enciclopèdia CatalanaGrup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  15. ^ а б GeneaStar
  16. ^ а б Roglo — 1997. — 8549233 экз.
  17. ^ Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedijaLZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8
  18. ^ а б Bibliothèque interuniversitaire de Santé — 2011.
  19. ^ а б Архіў прыгожых мастацтваў — 2003.
  20. ^ а б https://www.sciencesetavenir.fr/archeo-paleo/patrimoine/hommage-a-pasteur-pour-cette-123e-annee-la-ceremonie-ne-s-est-pas-faite-en-presentiel-a-l-institut_147735
  21. ^ Feinstein, S (2008). «Louis Pasteur: The Father of Microbiology». Enslow Publishers, Inc. pp. 1–128. ISBN 978-1-59845-078-1.
  22. ^ Hook, Sue Vander (2011). «Louis Pasteur: Groundbreaking Chemist & Biologist». Minnesota, US: ABDO Publishing Company. pp. 8–112. ISBN 978-1-61758-941-6.
  23. ^ Seckbach, Joseph (editor) (2004). «Origins: Genesis, Evolution and Diversity of Life». Dordrecht, The Netherlands: Kluwer Academic Publishers. p. 20. ISBN 978-1-4020-1813-8.
  24. ^ Geison, Gerald L (1995). «The Private Science of Louis Pasteur». Princeton (N.J.): Princeton university press. ISBN 0-691-01552-X.
  25. ^ Анаэробы // Экалагічны слоўнік - Экологический словарь: Кніга для вучняў. Менск: Народная асвета, 1993. ISBN 5-341-00761-1

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць