Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар францішканаў (Гальшаны)

Помнік сакральнай архітэктуры
Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар францішканаў
Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар францішканаў
Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар францішканаў
Краіна Беларусь
Вёска Гальшаны
Каардынаты 54°15′24″ пн. ш. 26°00′36″ у. д. / 54.25667° пн. ш. 26.01° у. д. / 54.25667; 26.01Каардынаты: 54°15′24″ пн. ш. 26°00′36″ у. д. / 54.25667° пн. ш. 26.01° у. д. / 54.25667; 26.01
Канфэсія каталіцтва
Эпархія Гарадзенская дыяцэзія 
Архітэктурны стыль барока
Заснавальнік Павал Стэфан Сапега
Дата заснаваньня XVII ст.
Статус Ахоўная зона
Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар францішканаў на мапе Беларусі
Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар францішканаў
Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар францішканаў
Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар францішканаў
Commons-logo.svg Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар францішканаў на Вікісховішчы

Касьцёл Сьвято́га Я́на Хрысьці́целя і кля́штар францішка́наў — помнік архітэктуры XVI—XVIII стагодзьдзяў у Гальшанах. Знаходзіцца на гістарычным Рынку, пад адрасам вуліца Кляштарная, 1. Твор архітэктуры барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі

Комплекс складаецца з касьцёла і кляштарнага корпуса, аточаных мурам з уязной брамай-званіцай. У наш час касьцёл і кляштар дзейнічаюць.

ГісторыяРэдагаваць

Вялікае Княства ЛітоўскаеРэдагаваць

Першы мураваны касьцёл у Гальшанах збудавалі ў пачатку XVI ст., пазьней яго на пэўны час перарабілі пад кальвінскі збор. Да 1596 году Павал Стэфан Сапега запрасіў у мястэчка манахаў-францішканаў. У 1618 годзе скончылася будаваньне мураванага кляштарнага корпуса і перабудова касьцёла.

У пачатку 1770-х гадоў касьцёл часткова разабралі і з выкарыстаньнем падмуркаў і муроў збудавалі новую сьвятыню. У 1790-я гады алтарную сьцяну ўпрыгожылі размалёўкай[1].

Пад уладай Расейскай імпэрыіРэдагаваць

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795) касьцёл і кляштар працягвалі дзейнічаць. У 1810 годзе перад касьцёлам паставілі званіцу[2].

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) 19 ліпеня 1932 году ўлады Расейскай імпэрыі ліквідавалі кляштар. Касьцёл працягваў дзейнічаць як парафіяльны, кляштарныя карпусы гвалтоўна адабралі ў Сьвятога Пасаду і перадалі расейскім вайскоўцам.

Найноўшы часРэдагаваць

У 1956 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл, у якім разьмясьцілі склад. У кляштарных карпусах знаходзіўся дом дзіця, школа-інтэрнат, музэй. У 1990-я гады будынкі вярнулі каталікам па ініцыятыве Казіміра Маліноўскага з в.Родзевічы. Ён ўзгадвае:

У 1990 годзе ў суседнія Жупраны прыязджаў Тадэвуш Кандрусевіч: тады яшчэ біскуп жыў у Гродне. Я пайшоў да яго прасіць, каб нам далі святара і каб парафія зноў стала дзейнай. Але біскуп сказаў прама: няма касцёльнага камітэта — няма і размовы, не дазволяць.

Я вырашыў паспытаць шчасця ў Маскве. Паехаў да старшыні Савета па справах рэлігій СССР Уладзіміра Кураедава.Да самога старшыні я тады не трапіў, але пагутарыў з яго намеснікам.

Той параіў, што і як зрабіць. „Вы не сюды прыехалі, — кажа. — Прыехалі добра, але пачынаць трэба з мясцовых уладаў — сельсавета, раёна і вобласці. Ужо пасля ўсе дакументы дасылаюць да нас“. Калі вярнуўся дадому, пачаў шукаць людзей, каб заснаваць касцёльны камітэт» [3]

АрхітэктураРэдагаваць

КасьцёлРэдагаваць

Касьцёл — 3-нэфавая бязьвежавая базыліка з паўкруглай апсыдай і бакавымі капліцамі. Структура будынка вылучаецца вязкамі пілястраў на франтальным 3-часткавым фасадзе, падзеленым разьвітымі і складанапрафіляванымі антаблемэнтамі на 3 ярусы і завершаным фігурным франтонам. Плыўныя і мяккія пераходы ярусаў у пірамідальную кампазыцыю зьліваюцца выгінамі валютаў і ўвагнутымі бакавымі адхіламі. Бакавыя фасады апрацоўваюцца парнымі пілястрамі і падзяляюцца аркавымі аконнымі праёмамі ў роўных ліштвах.

 
Надмагільле Сапегаў

Цэнтральны нэф перакрываецца цыліндрычным скляпеньнем з распалубкамі і папружнымі аркамі, бакавыя нэфы маюць крыжовыя скляпеньні. Эмацыянальны акцэнт інтэр’еру — размалёўка сьцяны 3-яруснага галоўнага алтара. У першым ярусе паміж архітэктурнымі кулісамі месьціцца 2-фігурная кампазыцыя «Хрост». Другі ярус мае выгляд надкартушнай прасторы з выявамі анёлаў. У атыку адлюстроўваецца фігура пішучага Яна Эвангеліста з арлом. У трэцім ярусе — падкупальная прастора, запоўненая сьвятлом блакітнага неба, у якім два анёлы нясуць у руках герб. Апроч галоўнага, касьцёл упрыгожвалі сем бакавых алтароў.

У адной з бакавых капліцаў знаходзілася надмагільле Паўла Сапегі і яго трох жонак — 3-ярусная кампазыцыя ў стылі рэнэсансу, якая цяпер захоўваецца ў Музэі старажытнабеларускай культуры Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру НАН Беларусі.

КляштарРэдагаваць

Кляштарны корпус — 2-павярховы прастакутны ў пляне будынак, які далучаецца да касьцёла з паўночнага захаду. Ад пачатку пэрымэтрам ўнутранага дворыку ішла мураваная галерэя, частка якой (разбураная ў 1832 годзе) злучала касьцёл з жылым корпусам. Да паўночнага кута жылога корпуса далучаецца 6-гранная вежа. Плян галерэйны з аднабаковым разьмяшчэньнем памяшканьняў, захаваўся часткова. Калідор перакрываецца цыліндрычным скляпеньнем з распалубкамі, памяшканьні — цыліндрычнымі скляпеньнямі з распалубкамі і крыжовымі. На першым паверсе будынку разьмяшчаліся кухня, каморы, васкоўня, трапезная, на другім — кельлі і бібліятэка.

ГалерэяРэдагаваць

Гістарычная графікаРэдагаваць

Гістарычныя здымкіРэдагаваць

Сучасныя здымкіРэдагаваць

ЗаўвагіРэдагаваць

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ Кукуня В. Гальшанскі касцёл і кляштар францысканцаў // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 141.
  2. ^ Кукуня В. Гальшанскі кляштар францысканцаў // Архітэктура Беларусі. Энцыкл. — Менск, 1993. С. 491.
  3. ^ https://catholic.by/3/news/belarus/8052-padzemny-khod-josts-kazhuts-shto-vyadze-kreva-ale-nikhto-ne-bachy-yak-adna-lyali-parafiyu-galshanakh

ЛітаратураРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, шыфр  412Г000063