Андэрс Цэльсіюс

Андэрс Цэльсіюс (па-швэдзку: Anders Celsius; 27 лістапада 1701, Упсала, Швэцыя — 25 красавіка 1744, Упсала, Швэцыя) — швэдзкі астраном і матэматык, геоляг і мэтэароляг. Прафэсар Упсальскага ўнівэрсытэту. Набыў сусьветную вядомасьць дзякуючы вынаходніцтву тэрмомэтру са стаградуснай шкалою вымярэньня, якая атрымала яго імя. Выкарыстоўваецца ў большасьці краінаў сьвету. Сам навуковец называў сваё вынаходніцтва прыладай, якая дазваляе ўбачыць, «у якой ступені цяплее, або халаднее ў пакоі». Спачатку Цэльсіюс вызначыў кропку кіпеньня вады як 0 градусаў, а кропку раставаньня лёду як 100 градусаў. Пасьля сьмерці Андэрса шкалу ў 1744 року «перакуліў» Карл Лінэй. Адгэтуль тэмпэратура плаўленьня лёду — 0 градусаў, а тэмпэратура кіпеньня — 100 градусаў.

Андэрс Цэльсіюс
Anders Celsius
Anders-Celsius-Head.jpg
Дата нараджэньня 27 лістапада (8 сьнежня) 1701[1][2][3][4][5][6]
Месца нараджэньня Упсала[d], Швэцыя
Дата сьмерці 25 красавіка (6 траўня) 1744[1][2][3][4][5][7] (42 гады)
Месца сьмерці Упсала[d], Швэцыя[7][2]
Прычына сьмерці сухоты[8]
Месца пахаваньня Старая Упсальская царква
Грамадзянства Швэцыя[9]
Месца вучобы Упсальскі ўнівэрсытэт
Занятак астраном, фізык, матэматык, прафэсар унівэрсытэту, вынаходнік, хімік і мэтэароляг
Навуковая сфэра астраном, матэматык, мэтэароляг, геоляг
Месца працы Упсальскі ўнівэрсытэт
Вядомы як Вынаходнік шкалы вымярэньня тэмпэратуры
Навуковы кіраўнік Жак Касіні
Вучні Юган Готшальк Валерыюс, Якаб Гадалін[10] і Пэр Вільгельм Варгентын[10]
Узнагароды
Подпіс Anders Celsius Signature.svg
Абсэрваторыя упсальскага ўнівэрсытэту

Акрамя таго, навуковец зрабіў вялікі ўнёсак у вывучэньне паўночных зямель, у прыватнасьці ён удзельнічаў у ляпляндзкай экспэдыцыі (1736—1737) па вымярэньні мэрыдыяну. Аналягічная экспэдыцыя была потым арганізавана на экватар. Параўнаньне вынікаў дасьледаваньня пацьвердзіла разьлікі й здагадкі Ньютана пра тое, што Зямля мае форму эліпсоіду, пляскатага ля палюсоў.

У 1741 року заснаваў Упсальскую астранамічную абсэрваторыю. Даволі дакладна вымерыў яркасьць 300 зорак, выкарыстоўваючы сыстэму аднолькавых шкляных пласьцін, якія паглынаюць сьвятло.

Андэрс Цэльсіюс памёр ад сухотаў у 1744 року.

КрыніцыРэдагаваць