Адкрыць галоўнае мэню
Літары й словы, складзеныя зь іх

Сло́ва — асноўная намінатыўная й кагнітыўная адзінка мовы, што выкарыстоўваецца для найменьня й паведамленьня аб прадметах, прыкметах, працэсах і адносінах. Слова ўяўляе сабою структурна-сэмантычную двухбаковую адзінку мовы, якая валодае формай (плянам выразу) і значэньнем (плянам зьместу). Гэта глыбока кантрастуе з марфэмай, якая зьяўляецца найменшай адзінкай сэнсу, але не абавязкова павінна стаяць самастойна. Слова можа складацца з адной марфэмы, альбо некалькіх, у той час як марфэма можа не складаць самайстойна слова. Звычайна складанае слова ўключае у сябе корань і адзін ці некалькі афіксаў альбо больш за адзін корань. Словы могуць складацца ў шэраг адзін за адным для стварэньня большых элемэнтаў мовы, як то выразы й сказы.

Тэрмін слова дапасуецца да гутарковага слова й да пісьмовага слова. Гутарковыя словы складаюцца з гукавых адзінак, якія называюцца фанэмамі, а пісьмовыя словы складаюцца з сымбаляў, якія называюцца графэмамі, напрыклад літары беларускага альфабэту. Словы падзяляюцца на знамянальныя (што абазначаюць некаторыя паняткі) й службовыя, што служаць для сувязі словаў паміж сабою. Таксама існуе падзел словаў на розныя часьціны мовы. З гістарычнага пункту гледжаньня словы, якія складаюць лексыку мовы, звычайна маюць самае рознае паходжаньне, і ў гэтай разнастайнасьці вытокаў асабліва пэрспэктыўных для фундамэнтальных дасьледаваньняў становіцца спалучэньне дысцыплінаў, як то тэрміналёгія й этымалёгія, якое здольна аднавіць сапраўднае паходжаньне знамянальных словаў.

УласьцівасьціРэдагаваць

Да асноўных уласьцівасьцяў слова адносяцца наступныя[1]:

  • Фанэтычная аформленасьць (наяўнасьць галоўнага націску).
  • Сэмантычная аформленасьць (наяўнасьць лексычнага, граматычнага, структурнага значэньня).
  • Намінатыўная функцыя (назоў зьявы рэчаіснасьці й паданьне яго ў выглядзе лексычнага значэньня).
  • Узнаўляльнасьць (слова існуе ў мове як гатовая самастойная адзінка й у момант маўленьня ўзнаўляецца, а не вынаходзіцца зноўку).
  • Сынтаксычная самастойнасьць (здольнасьць быць ужытым у якасьці асобнага выказваньня; адносная свабода разьмяшчэньня словаў у сказе).
  • Унутраная лінейная арганізацыя (слова складаецца з марфэмаў).
  • Непранікальнасьць слова (немагчымасьць разрыву адзінкі іншымі элемэнтамі). Выключэньні: «ніхто», «ні ад каго» й да таго падобнае
  • Цэльнааформленасьць
  • Валентнасьць (здольнасьць спалучацца зь іншымі словамі па вызначаных сэмантычных і граматычных законах).
  • Матэрыяльнасьць (існаваньне слова ў гукавай/графічнай абалонцы).
  • Інфарматыўнасьць (аб’ём ведаў аб зьяве рэчаіснасьці).

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ Разнастайнасць багацця мовы. Новае і старое слова ў развіцці мовы. (Збор нарысаў па беларускай лексікалогіі) / Шматаўтарства. Адказны за збор к. ф. н. Кісялёў А. — Коўна, 2012 — С. 11—12

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  • Слова. Электронная энцыкляпэдыя.
  • Слова. Словник української мови(укр.).