Адкрыць галоўнае мэню
Рэгбі

Рэгбі (па-ангельску: rugby football, альбо rugby) — спартовая камандная гульня з авальным мячом, які гульцы кожнай з камандаў, перадаюць адзін аднаму рукамі й нагамі, стараюцца прызямліць яго ў заліковай зоне за брамай праціўніка ці забіць яго ў H-падобную браму. Мяч павінен праляцець над бэлькай брамы.

У 1900—1924 гадох рэгбі ўваходзіў у афіцыйную праграму Алімпійскіх гульняў. На 121-й сэсіі МАК у Капэнгагене было вырашына ўключыць варыянт рэгбі пад назвай рэгбі-7 у праграму Алімпіяды-2016 у Рыё-дэ-Жанэйра.

Гісторыя рэгбіРэдагаваць

Лічыцца, што рэгбі зьявіўся ў 1823 годзе, калі нехта Ўільям Ўэб Эліс падчас гульні ў футбол у школе Рэгбі (ці Рагбі) узяў мяч у рукі й пабег зь ім да брамы суперніка. Аднак дакладных правілаў на той момант не было (як і ў звычайным футболе), каманды перад гульнёй кожны раз аб іх дамаўляліся. Калі ў 1863 годзе была створана ангельская Футбольная асацыяцыя, яна забараніла браць мяч у рукі й спрабаваць адабраць яго ў суперніка. Гэтак гульня была падзелена на дзьве — рэгбі й футбол. Менавіта па гэтай прычыне звычайны футбол цяпер часам называюць association football.

У 1871 годзе быў створаны «Зьвяз футбола рэгбі» (RFU, Rugby Football Union), які й на сёньня кантралюе рэгбі ў Ангельшчыне, а ў 1886 годзе — «Міжнародны зьвяз рэгбі» (IRB, International Rugby Board).

Першы міжнародны матч быў згуляны 27 сакавіка 1871 году ў Эдынбургу паміж камандамі Ангельшчыны й Шатляндыі. У хуткім часе рэгбі распаўсюдзіўся й у іншыя краіны, у асноўным у калёніі й дамініёны Брытанскае імпэрыі, як то Аўстралія, Новая Зэляндыя, ПАР. У Паўночнай Амэрыцы з рэгбі зьявіліся амэрыканскі й канадзкі футбол.

У канцы XIX стагодзьдзя зьявіўся разрыў паміж поўначу Ангельшчыны, дзе ў рэгбі гулялі ў асноўным працоўныя й мяшчане, і поўднем, дзе гульня была прывілеем джэнтэльмэнаў. Галоўным пытаньнем сталася магчымасьць станавіцца прафэсіяналамі, атрымоўваць грошы за гульню. У выніку 29 жніўня 1895 году ў Гадэрсьфілдзе быў створаны «Паўночны зьвяз рэгбі» (NRFU). Камандам, якія далучыліся да гэтага зьвязу дазвалялася мець у сваім складзе прафэсійных гульцоў. Правілы самой гульні былі трохі зьменены, і ў 1901 годзе была сфармавана Паўночная рэгбійная ліга. Новая гульня атрымала назоў рэгбі-ліг (ці рэгбі-13, па колькасьці дазволенных гульцоў, якія могуць знаходзіцца на полі ад каманды). «Стары» рэгбі сталі называць рэгбі-юніён, каб пазьбегнуць блытаніны. Рэгбі-юніён быў папулярны на поўдні Ангельшчыны, а таксама ў Шатляндыі й Валіі.

Аматарскі статус рэгбі-юніён заўсёды выклікаў шмат спрэчак. Рэгулюючыя органы ўсяляк стараліся падтрымаць яго, і любое зьяўленьне на полі разам з гульцамі прафэсіяналамі магло прывесьці да дыскваліфікацыі ці нават да забароны зьяўленьня на матчах у якасьці гледача. Тым ня менш даволі часта вядучых гульцоў абвінавачавалі ў тым, што яны атрымоўваюць грошы за гульню, і, як сьцьвярджалася, даволі не маленькія. Шмат хто з добрых гульцоў пераходзілі ў рэгбі-ліг. У выніку ў 1995 годзе было вырашына зрабіць рэгбі-юніён прафэсійным відам спорта, што прывяло да рэзкага росту папулярнасьці гэтага віду рэгбі. Часткова гэта было зьвязана з прытокам грошай у спорт за кошт рэклямы, тэлетрансьляцыяў і гэтак далей. Як лічыцца, гэта прывяло да павелічэньня якасьці гульні, але павялічыла разрыў паміж заможнымі клюбамі, дзе рэгбі вельмі папулярны (Ангельшчына, Францыя, Італія, Аўстралія, Новая Зэляндыя, ПАР), і беднымі, дзе мае няшмат прыхільнікаў (Румынія, Грузія, Самоа, Намібія).

ПравілыРэдагаваць

ПунктыРэдагаваць

Пункты ў рэгбі можна набраць наступным чынам:

  • Спроба (5 пунктаў) — гулец каманды, якая нападае, заносіць мяч у заліковую зону, якая знаходзіцца паза межамі лініі брамы суперніка, і кранае ім зямлю.
  • Рэалізацыя (2 пункты) — любы гулец каманды, якая зьдзейсьніла спробу, усталёўвае мяч у любой кропке насупраць таго месца, дзе была зроблена спроба, і б’е яго ў браму. Калі мяч патрапіў над бэлькай і паімж вэртыкальнымі шэстамі спроба лічыцца рэалізаванай. Гульцы суперніка павінны знаходзіцца ў сваёй заліковай зоне.
  • Капны ўдар (3 пункты) — пры некаторых парушэньнях правілаў судзьдзя можа прызначыць пэнальці. Калі каманда, якая атрымала гэтае права, вырашае прабіць яго, то мяч усталёўваецца ў кропке, дзе правілы былі парушаны, і адзін з гульцоў б’е мяч у браму.
  • Дроп-гол (3 пункты) — любы гулец, калі знаходзіцца ў гульні, мае права прабіць па браме. Каб гэта зьдзейсьніць трэба выпусьціць мяч з рук, і, калі ён дакранецца да зямлі, ударыць па яму (удары па браме з рук забаронены). Такія ўдары можна рабіць і пры рэалізацыі й пэнальці, але звычайна ў такіх сытуяцыях яны не ўжываюцца.

Ход гульніРэдагаваць

Спачатку праводзіцца жараб’ёўка. Каманда, якая перамагла ў ёй, мае права першай прабіць па мячу ці адмовіцца ад гэтага замест чаго выбраць бок, на якім яна будзе пачынаць у першым тайме. Гульня пачынаецца дропам, ці ўдарам з адскоку на бок суперніка. Мяч павінен прасунуцца ўглыб поля ня менш за 10 мэтраў. Гулец зь мячом мае права бегчы зь ім у любым напрамку, біць яго ці перадаваць чальцам сваёй каманды, апошняе толькі назад ці паралельна да брамы. Калі гулец будзе прыпынены з дапамогай захопу (па-ангельску: tackle) і паваліцца на зямлю, ён павінен адпусьціць мяч, а калі ён яшчэ не ўпаў, то перадаць іншаму гульцу. Гулец,які зьдзейсьніў захоп, таксама павінен адпусьціць суперніка й ня мае права ўступаць у гульню, пакуль не ўстане на ногі.

РакРэдагаваць

Першы гулец, які падбег да мячу, можа яго падабраць, аднак часьцяком адразу два гульцы аказваюцца на мячы адначасова. Тады яны становяцца адзін насупраць аднаго й спрабуюць нагой адкаціць мяч назад камусьці з гульцоў сваёй каманды. Гэта апэрацыя называецца рак (па-ангельску: ruck). Іншыя гульцы могуць далучыцца да рака, пры гэтым яны павінны наблізіцца да яго ззаду, з боку сваёй брамы, і абхапіць тулава аднаго са сваіх гульцоў, які ўдзельнічае ў розыгрышу рака. У раке нельга браць мяч у рукі, талачыць гульцоў,які ляжаць на полі, вяртаць мяч у рак, які выйшаў зь яго, наўмысна падаць а зямлю. Звычайна па-за ракам стаіць скрам-хаў (паўабаронца сутычкі), які імкнецца падхапіць мяч, што выйдзе з рака.

МолРэдагаваць

Калі гулец зь мячом не паваліўся на зямлю, а быў затрыманы, гэта значыць захоплены за тулава гульцамі іншай каманды, і адзін ці некалькі гульцы спрабуюць праціснуць супернікаў назад, ствараецца мол (па-ангельску: maul). Як і ў сытуацыі з ракам, да молу можна далучацца толькі ззаду. У моле забаронена блякаваць мяч, таксама не дазваляецца грубая гульня. Разбураць мол не забаронена, але пры гэтым не дазваляецца грубая гульня. Мол лічыцца скончыным, калі гулец зь мячом пакінуў яго, калі мол зайшоў за лінію брамы ці мол прыпыніўся больш чым на 5 сэкундаў.

Пры знаходжаньні ў 22-мэтровай зоне праціўніка надта эфэктыўна тактыка «навальнага молу» — калі мяч перадаецца з рук у рукі гульцоў каманды, якая нападае, і крайні гулец адбягае ўбок, зьмяняючы напрамак руху мола.

Галоўныя спаборніцтвыРэдагаваць

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Рэгбісховішча мультымэдыйных матэрыялаў