Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт

Дэ́брэцэнскі ўнівэрсытэ́т (па-вугорску: Debreceni Egyetem) — унівэрсытэт (вышэйшая навучальная ўстанова) у горадзе Дэбрэцэн (Хайду-Біхар, Вугоршчына). Заснаваны ў 1912 [2]. На сёньняшні дзень Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт — найстарэйшая ВНУ Вугоршчыны, якая працуе бязь перапынкаў у адным горадзе. Адзін з трох унівэрсытэтаў Дэбрэцэну. Гэта адзін з найбуйнейшых адукацыйных цэнтраў краіны. У Дэбрэцэнскім унівэрсытэце праводзяць навуковыя дасьледаваньні[3]. Унівэрсытэт мае 14 факультэтаў, у тым ліку мэдычны факультэт, сельскагаспадарчую школу ды пэдагагічны каледж[4]. Унівэрсытэт забясьпечвае навучаньне па праграмах бакаляўра ды магістра. Таксама ва ўнівэрсытэце можна атрымаць ступень доктара філязофіі (анг. Doctor of Philosophy) па 24 спэцыяльнасьцях. Унівэрсытэт зьяўляецца сябрам асацыяцыі эўрапэйскіх унівэрсытэтаў [5]. Агулам ва ўнівэрсытэце навучаецца блізу 27 тысячаў студэнтаў, што зьяўляецца найбольшай колькасьцю сярод унівэрсытэтаў Вугоршчыны (у 2016/2017 навучальным годзе)[1].

Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт
Debreceni Egyetem
Галоўны ўваход ва ўнівэрсытэт
Лягатып
па-лацінску: Universitas Debreceniensis
Заснаваны 16 стагодзьдзе
Тып клясычны грамадзкі дасьледчыцкі
Велічыня фонду 129 млрд HUF (2016)[1]
Рэктар Праф. Zoltán Szilvássy
Факультэтаў 14
Колькасьць пэрсаналу 1500
Колькасьць студэнтаў каля 27 000
Месцазнаходжаньне
Геаграфічныя каардынаты 47°33′11.66″ пн. ш. 21°37′17.95″ у. д. / 47.5532389° пн. ш. 21.6216528° у. д. / 47.5532389; 21.6216528Каардынаты: 47°33′11.66″ пн. ш. 21°37′17.95″ у. д. / 47.5532389° пн. ш. 21.6216528° у. д. / 47.5532389; 21.6216528
Горад Дэбрэцэн
Краіна Вугоршчына
Кампус гарадзкі
Былыя назвы Унівэрсытэт Іштвана Цісы (1918-1949)
Унівэрсытэт Лаяша Кошута (1952-2000)
EUA
Вэб-сайт http://www.unideb.hu/
Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт на мапе Вугоршчыны
Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт
Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт
Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт

Зьмест

Гісторыя Дэбрэцэнскага ўнівэрсытэтуРэдагаваць

Гісторыя ўнівэрсытэту бярэ пачатак у 16 стагодзьдзі. У 1538 годзе быў заснаваны пэдагагічны каледж Дэбрэцэна (па-вугорску: Debreceni Református Kollégium)[6]. Гэты год паказаны на эмблеме ўнівэрсытэту. Каледж напрацягу стагодзьдзяў адыгрываў важную ролю ў адукацыі Вугоршчыны. У 1912 годзе Парлямэнт Вугоршчыны прыняў Акт XXXVI, які зацьвярджаў заснаваньне Вугорскага Каралеўскага ўнівэрсытэту Дэбрэцэна зь пяцьцю факультэтамі — рэфармацкай тэалёгіі, юрыдычным, мэдычным, мастацкім, лінгвістыкі і гісторыі ды факультэтам матэматыкі і навук. Унівэрсытэт адчыніўся праз два гады — у 1914 з трыма факультэтамі. З-за Першай сусьветнай вайны заняткі пачаліся ў 1918[7]. Да 1949 году Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт насіў імя прэм’ер-міністра Вугоршчыны Іштвана Цісы. У 1949 са складу ўнівэрсытэту быў вылучаны мэдычны факультэт і на яго базе створаны Мэдычны ўнівэрсытэт. У тым самым годзе ў Д. у. створаны факультэт прыродазнаўча-матэматычных навук, які пачаў навучаньне фізыкаў. У 1950 тэалягічны факультэт унівэрсытэту быў пераўтвораны ў духоўную акадэмію. У 1952 годзе ўнівэрсытэту прысвоена імя Лаяша Кошута. У 1959/1960 навучальным годзе ва ўнівэрсытэце навучалася 882 студэнты, працавала 34 катэдры. У 1970/1971 нвучальным годзе Дэдрэцэнскі ўнівэрсытэт меў факультэты гуманітарных і філялягічных навук і прыродазнаўча-матэматычных навук, на якіх вучыліся больш за 2 тыс. студэнтаў і працавалі 277 выкладчыкаў[8].

1 студзеня 2000 каледжы і ўнівэрсытэты, якія існавалі ў мэд’е Хайду-Біхар, былі аб’яднаныя. Такім чынам, у склад Дэбрэцэнскага ўнівэрсытэту ўвайшлі Сельскагаспадарчы ўнівэрсытэт, Унівэрсытэт Лаяша Кошута і Мэдычны ўнівэрсытэт. Агулам ва ўнівэрсытэце стала пяць факультэтаў, якія забясьпечвалі адукацыю на ўзроўні ўнівэрсытэту і тры каледжы.

Ад 1916 ва ўнівэрсытэце працуе бібліятэка. Яе фонды налічваюць 6 млн тамоў. Гэта другая паводле велічыні бібліятэка Вугоршчыны. Разьмяшчаецца ў асобным будынку, на сьцяне якога разьмешчаная дошка зь імёнамі вядомых людзей[9].

Будынак калегіюма быў пабудаваны ў 1800-я-1810-я (архітэктар Міхай Печы, вуг. Péchy Mihály). Галоўны будынак пабудаваны ў 1932[10] (арх. Флорыш Корб вуг. Flóris Korb).

НавучаньнеРэдагаваць

У Дэбрэцэнскім унівэрсытэце працуюць 14 факультэтаў: факультэт сельскагаспадарчых і харчовых навук і экалягічнага мэнэджмэнту, факультэт даўнівэрсытэцкай падрыхтоўкі, стаматалягічны факультэт, факультэт эканомікі і бізнэс-мэнэджмэнту, тэхнічны факультэт, факультэт біямэдычных навук, гуманітарны факультэт, факультэт інфармацыйных тэхналёгій, юрыдычны факультэт, мэдычны факультэт, музычны факультэт, фармацэўтычны факультэт, факультэт грамадзкага здароўя ды факультэт навукі і тэхналёгіі. Адчыненыя дактараты па 24 спэцыяльнасьцях, у тым ліку па жывёлагадоўлі, расьлінаводзтве, амэрыканістыцы і ангельскай мове, інфармацыйных тэхналёгіях, біямэдычных навуках, фармацэўтычных навуках, малекулярнай мэдыцыне, малекулярнай біялёгіі і імуналёгіі, нэўралёгіі, клінічнай мэдыцыне, клінічнай імуналёгіі і алергалёгіі, гематалёгіі, стаматалёгіі, біялёгіі і ахове навакольнага асяродзьдзя, хіміі, геафізыцы, матэматыцы і кампутаных тэхналёгіях, фізыцы, бізнэс мэнэджмэнце, юрыспрудэнцыі, ды грамадзкіх навуках[11].

Часопісы, якія выдаюцца ўнівэрсытэтамРэдагаваць

Ва ўнівэрсытэце выдаваліся навуковыя часопісы “Acta Universitatis Debreceniensis de Ludovico Kossuth nominatae” (1954-1961, ад 1962 выданьне выходзіць у сэрыях); “Acta geographica ac geologica et meteorologica Debrecina” (1974-1991; ад 1964 да 1974 пад назвай “Acta Universitatis Debreceniensis de Ludovico Jossuth nominatae. Geographica, geologica et meteorologica”), “Acta Debreceniensis de Ludovico Kossuth nominarae. Ser. Historica. Egyetemes tortenetu tanulmanyok” (ад 1966), “Acta Debreceniensis de Ludovico Kossuth nominarae. Ser. Historica. Magyar torteneti tanulmanyok” (ад 1967), “Acta biologica Debrecina” (ад 1962), “Acta Universitatis Debreceniensis de Ludovico Kossuth nominatae. Ser.4, Physica et chimica” (1962-1991), “Acta paedadogiga Debrecina” (ад 1963).

Навучаньне замежных студэнтаўРэдагаваць

У 1987 годзе Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт пачаў ажыцьцяўляць прыём абітурыентаў любой нацыянальнасьці, якія маюць сярэднюю адукацыю. Навучаньне для замежных студэнтаў платнае. У 2004/2005 навучальным годзе сума за навучаньне складала ад 2600 да 8000 даляраў ЗША за год (у залежнасьці ад спэцыяльнасьці)[12]. Ёсьць магчымасьць атрымаць матэрыяльную дапамогу ў форме ўрадавых стыпэндый. У 2006 годзе навучаньне ажыцьцяўлялася толькі па-вугорску; замежныя абітурыенты павінны мець афіцыйнае сьведчаньне пра веданьне вугорскай мовы. На сёньняшні дзень адукацыя для замежных студэнтаў ажыцьцяўляецца па 49 спэцыяльнасьцях на замежных мовах. Ва ўнівэрытэце навучаюцца амаль 4500 студэнтаў з 105 розных краінаў (найбольшая колькасьць сярод унівэрсытэтаў Вугорчыны)[1].

Знакамітыя выпускнікіРэдагаваць

Сярод выпускнікоў Дэбрэцэнскага ўнівэрсытэту фізык Шандар Салай (1909-1987), пісьменьніца Магда Сабо (1917-2007), біёляг Міклаш Удвардзі (1919-1998), матэматык Альфрэд Рэньі (1921-1970), філёзаф Імрэ Лакаташ (1922-1974), палітык Лаяш Фюр (1930-2013) ды іншыя.

Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт у рэйтынгахРэдагаваць

Паводле рэйтынгу QS World University Rankings, Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт уваходзіць у блёк “ад 651 да 700”. Сярод унівэрсытэтаў, якія забясьпечваюць адукацыю ў галіне сельскай і лясной гаспадаркі, Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт уваходзіць у блёк ад 151 да 200. Паводле рэйтынгу EECA University Rankings, унівэрсытэт займае 22 месца[3]. Паводле рэйтынгу Webometrics, Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт займае трэцяе месца ў Вугоршчыне[13]

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б в The University of Debrecen(анг.) — Some Facts and Figures. Праверана 22 красавіка 2017 г.
  2. ^ Дебрецен // Britannica. Настольная энциклопедия [самый полный настольный справочник: перевод с английского / главный редактор Т. Папас]. — М.: Астрель ; Тверь : АСТ, 2006. — С. 555. — ISBN 5-17-013795-8
  3. ^ а б University of Debrecen(анг.). Top Universities. Праверана 22 красавіка 2017 г.
  4. ^ Дэбрэцэн. Encyclopædia Britannica, Inc.. Праверана 21 сакавіка 2017 г.
  5. ^ EUA Members Directory(анг.) Праверана 21 красавіка 2017 г.
  6. ^ Гісторыя Дэбрэцэнскага ўнівэрсытэту Праверана 21 сакавіка 2017 г.
  7. ^ Új magyar lexikon / [szerkesztő bizottság: Berei Andor [et al.] ; szerkesztette az Akadémiai Kiadó Lexikonszerkesztősége. – [8. kiad.]. — Budapest: Akadémiai Kiadó, 1962. — Т. 4 K-Me. — P. 219.
  8. ^ Дебреценский университет // Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  9. ^ Достопримечательности Венгрии [перевод с венгерского / авторы Дюла Бедеч [и др.]. — Мишкольц: Well-Press, 2006. — С. 522. — ISBN 963-9490-51-2
  10. ^ Дебрецен // Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель Науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2007. — Т. 8. Григорьев - Динамика. — С. 404. — ISBN 978-5-85270-338-5
  11. ^ PhD/Doctoral programs(анг.) Праверана 24 красавіка 2017 г.
  12. ^ Study abroad, 2004-2005 Etudes a l'etranger, 2004-2005 / Coordinator: Karina Pires; UNESCO Education Sector. — Paris: UNESCO, 2003. — С. 297. — (Study abroad ; 32). — 10 000 ас. — ISBN 92-3-003888-1
  13. ^ Hungary(анг.). Ranking Web of Universities. Праверана 22 красавіка 2017 г.

ЛітаратураРэдагаваць

  • Дебреценский университет // Большая энциклопедия: В 62 томах. — М.: ТЕРРА, 2006. — Т. 14. — С. 408. — ISBN 5-273-00432-2
  • Потапенко, Н. Обучение за рубежом : справочник. — Москва: МНЕМО, 2006.

Вонкавыя спасылкіРэдагаваць

  Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэтсховішча мультымэдыйных матэрыялаў