Андрэй Залізьняк

савецкі і расейскі лінгвіст

Андрэ́й Анато́левіч Залізьня́к (29 красавіка 1935, Масква24 сьнежня 2017, Масква[3][4][5]) — савецкі і расейскі лінгвіст. Акадэмік РАН, доктар філялягічных навук, галоўны навуковы супрацоўнік Аддзела тыпалёгіі й параўнальнага мовазнаўства Інстытуту славяназнаўства РАН. Сябра Парыскага (з 1957) і Амэрыканскага (з 1985) лінгвістычных таварыстваў.

Андрэй Залізьняк
па-расейску: Андрей Анатольевич Зализняк
Zalizn 5.jpg
Дата нараджэньня 29 красавіка 1935(1935-04-29)[1]
Месца нараджэньня
Дата сьмерці 24 сьнежня 2017(2017-12-24)[2][1] (82 гады)
Месца сьмерці
Месца пахаваньня
Месца вучобы
Занятак мовазнаўца, дыялектоляг, прафэсар унівэрсытэту
Навуковая сфэра мовазнаўства, марфалёгія, Берасьцяныя граматы і Слова пра паход Ігараў
Месца працы
Навуковая ступень доктар філялягічных навук[d] (1965)
Навуковы кіраўнік Андрэ Марцінэ[d] і Вячаслаў Іваноў
Вучні Ганна Феліксаўна Літвіна[d], Аляксей Гіпіюс[d], Ганна Уладзіміраўна Дыбо[d] і Ганна Канстанцінаўна Паліванава[d]
Дзеці Ганна Андрэеўна Залізняк[d]
Узнагароды
Вікіпэдыя мае артыкулы пра іншых асобаў з прозьвішчам Залізьняк (неадназначнасьць).

БіяграфіяРэдагаваць

Нарадзіўся ў сям’і інжынэра Анатоля Залізьняка і хіміка Тацяны Крапівінай. У 1946 годзе правёў некалькі месяцаў у сваякоў у Пружанах[6], дзе і захапіўся вывучэньнем моваў[7].

Скончыў рамана-германскае аддзяленьне філялягічнага факультэту МДУ (1958), у 1956—1957 гадах стажыраваўся ў Вышэйшай нармальнай школе ў Парыжы. Да 1960 г. вучыўся ў асьпірантуры МДУ, з 1960 г. працаваў у Інстытуце славяназнаўства РАН.

У 1965 годзе ў Інстытуце славяназнаўства РАН прадставіў да абароны на ступень кандыдата навук дысэртацыю «Клясыфікацыя й сынтэз маскальскіх флектыўных парадыгмаў», за якую яму была прысуджана доктарская ступень.

З 1973 г. — прафэсар, выкладаў у МДУ і шэрагу замежных унівэрсытэтаў (ФРН, Францыя, Швайцарыя), у апошнія гады рэгулярна чытаў на філялягічным факультэце МДУ лекцыі пра раскопкі ў Ноўгарадзе і іншых гарадах і пра зьвязаныя зь імі лінгвістычныя знаходкі, у т. л. берасьцяныя граматы.

Чалец-карэспандэнт РАН з 1987 г., акадэмік з 1997 году.

Унёсак у навукуРэдагаваць

Спэцыяліст у галіне агульнага, параўнальна-гістарычнага й маскальскага мовазнаўства, дасьледчык праблем маскальскай і славянскай марфалёгіі, лексыкалёгіі, акцэнталёгіі й дыялекталёгіі. Вывучаў старажытныя кантакты славянскіх і іранскіх моў, напісаў кароткі граматычны нарыс санскрыту, зрабіў значны ўклад у вывучэньне «Слова пра паход Ігараў».

У працах 1960-х гадоў, абагульненых у дысэртацыі й манаграфіі пра маскальскае імянное словазьмяненьне, А. А. Залізьняк дэталёва разгледзеў пытаньні марфалягічнай тэорыі й марфалёгіі расейскай мовы, разьвіў і ўдасканаліў ідэі Маскоўскай лінгвістычнай школы, увёў новы спосаб граматычнага апісаньня — граматычны слоўнік.

З 1970-х гадоў займаўся пераважна пытаньнямі гісторыі расейскай і іншых славянскіх моваў. У 1985 г. апублікаваў манаграфію, у якой упершыню дадзены сынхронны аналіз трох акцэнтуацыйных сыстэмаў (праславянскай, старажытнарускай і сучаснай расейскай), выяўлены сувязі паміж імі.

А. А. Залізьняк заклаў асновы вывучэньня старажытнанаўгародзкага дыялекту па матэрыяле берасьцяных грамат. На працягу многіх гадоў дасьледаваў мову берасьцяных грамат, знойдзеных пры археалягічных раскопках. А. А. Залізьняк напісаў лінгвістычны камэнтар да чатырох тамоў фундамэнтальнага выданьня тэкстаў грамат на бяросьце, падрыхтаванага сумесна з архэолягам, акадэмікам В. Л. Яніным.

ПрызнаньнеРэдагаваць

  • Ляўрэат Дзямідаўскай прэміі (1997) «за дасьледаваньні ў вобласьці маскальскага й славянскага мовазнаўства»
  • Ляўрэат прэміі Аляксандра Салжаніцына (2007) «за фундамэнтальныя дасягненьні ў вывучэньні маскальскай мовы, дэшыфроўку старажытнарускіх тэкстаў; за філіграннае лінгвістычнае дасьледаваньне першакрыніцы рускай паэзіі „Слова пра паход Ігараў“, якое пераканаўча даказала яго сапраўднасьць»
  • Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Расеі (2007) «за выбітны ўклад у разьвіцьцё лінгвістыкі».
  • Узнагароджаны Вялікім залатым мэдалём Расейскай Акадэміі навук (2007) «за адкрыцьці ў вобласьці старажытнарускай мовы раньняга пэрыяду й за доказ аўтэнтычнасьці вялікага помніка рускай літаратуры „Слова пра паход Ігараў“».

Асноўныя публікацыіРэдагаваць

  • Русское именное словоизменение. — М., 1967 (2-е изд. [с приложением избранных работ по современному русскому языку и общему языкознанию]: М., 2002).
  • Грамматический словарь русского языка: словоизменение. — М., 1977 (4-е изд., испр. и доп. М., 2003).
  • От праславянской акцентуации к русской. — М., 1985.
  • «Мерило праведное» XIV в. как акцентологический источник. — München, 1990.
  • Древненовгородский диалект. — М., 1995 (2-е, переработанное изд. М., 2004).
  • «Слово о полку Игореве»: взгляд лингвиста. — М., 2004 (2-е изд., испр. и доп. М., 2007; 3-е изд., доп. М., 2008).
  • Древнерусские энклитики. — М., 2008.
  • Из заметок о любительской лингвистике. — М., 2010.
  • Труды по акцентологии. — М., 2010. Т. I; 2011. Т. II.
  • Грамматический очерк санскрита // Кочергина В. А. Санскритско-русский словарь. — М., 1978 (4-е изд.: М., 2005).
  • Новгородские грамоты на бересте (из раскопок 1977—1983 гг.) Комментарий и словоуказатель к берестяным грамотам: (Из раскопок 1951—1983 гг.) — М., 1986 (сааўтар).
  • Новгородские грамоты на бересте (из раскопок 1984—1989 гг.) — М., 1993 (сааўтар).
  • Новгородские грамоты на бересте (из раскопок 1990—1996 гг.) — М., 2000 (сааўтар).
  • Новгородские грамоты на бересте (из раскопок 1997—2000 гг.) — М., 2004 (сааўтар).

КрыніцыРэдагаваць

  1. ^ а б Bibliothèque nationale de France Andrej Anatolʹevič Zaliznâk // data.bnf.fr (фр.): плятформа адкрытых зьвестак — 2011.
  2. ^ Умер лингвист Андрей Зализняк
  3. ^ Умер лингвист Андрей Зализняк // Lenta.ru, 24 декабря 2017.
  4. ^ Прощание с Андреем Зализняком пройдёт 28 декабря в РАН(рас.) ТАСС Праверана 2017-12-28 г.
  5. ^ Не стало Андрея Анатольевича Зализняка(рас.) Інстытут славяназнаўства РАН Праверана 2017-12-28 г.
  6. ^ Беларускі сьлед у біяграфіі праслаўленага лінгвіста Андрэя Залізьняка, зь якога ўсё і пачалося Культура. Наша Ніва (25 сьнежня 2017). Праверана 30 ліпеня 2018 г.
  7. ^ 80 лет Андрею Зализняку(рас.). Россия К (24 красавіка 2015). Праверана 30 ліпеня 2018 г.

ЛітаратураРэдагаваць