Розьніца паміж вэрсіямі «Хвароба Альцгаймэра»

д
д (выдаленая Катэгорыя:Псыхіятрыя; дададзеная Катэгорыя:Хвароба Альцгаймэра з дапамогай HotCat)
 
[[Файл:Alzheimer's_disease_brain_comparison.jpg|міні|300пкс|[[Галаўны мозаг|Мозаг]] пацыента ў норме (зьлева). Мозаг з [[паталёгія|паталягічнымі]] зьменамі, выкліканымі хваробай Альцгаймэра (справа)]]
'''Хвароба Альцгаймэра''' (таксама сэнільная дэмэнцыя альцгаймэраўскага тыпу) — найбольш распаўсюджаная форма [[дэмэнцыя|дэмэнцыі]], невылечнае дэгенэратыўнае захворваньне, упершыню было апісана ў [[1906]] годзе нямецкім псыхіятрам [[Аляіс Альцгаймэр|Аляісам Альцгаймэрам]]. Як правіла, яно выяўляецца ў людзей старэйшых за 65 год<ref>{{артыкул|аўтар=Brookmeyer R., Gray S., Kawas C.|год=1998|загаловак=Праекцыі хваробы Альцгаймэра ў Злучаных Штатах і ўплыў адцягваньня пачатку хваробы на ахову здароўя|мова=en|арыгінал=Projections of Alzheimer's disease in the United States and the public health impact of delaying disease onset|выданьне=Am J Public Health|нумар=88 (9)|pages=1337–1342}}</ref>, але існуе і раньняя хвароба Альцгаймэра — рэдкая форма захворваньня. Агульнасусьветная захворваемасьць на [[2006]] год ацэньвалася ў 26,6 млн чалавек, да [[2050]] году колькасьць хворых можа вырасьці уў чатыры разы<ref>{{артыкул|аўтар=Brookmeyer R., Johnson E., Ziegler-Graham K., Arrighi M. H.|год=2007|спасылка=http://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1022&context=rbrookmeyer|загаловак=Прадказаньне і глябальны цяжар ад хваробы Альцгаймэра|мова=en|арыгінал=Forecasting the global burden of Alzheimer’s disease|выданьне=Alzheimer’s and Dementia|нумар=3 (3)|pages=186—191}}</ref>. Ад хваробы пакутуюць 20% асобаў ва ўзросьце пасьля 85 гадоў<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Сьвятлана Барысенка]].|загаловак=Старасьць — не хвароба|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=72871|выданьне=[[Зьвязда]]|тып=[[газэта]]|год=20 студзеня 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-01-20 11 (26875)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/72868/20stu-5.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}</ref>.
 
У кожнага чалавека хвароба працякае па-свойму, але пры гэтым назіраецца шэраг агульных [[сымптом]]аў<ref>[http://www.alzheimers.org.uk/site/scripts/documents_info.php?documentID=100 «What is Alzheimer’s disease?»]. Alzheimers.org.uk</ref>. Першыя прыкметныя праявы звычайна па памылцы зьвязваюць з старэчым узростам ці тлумачаць уплывам [[стрэс]]у<ref name="Waldemar">{{артыкул|аўтар=Waldemar G., Dubois B., Emre M., et al|год=2007|загаловак=Рэкамэндацыі па дыягностыцы і вядзеньні хваробы Альцгаймэра і іншых парушэньняў, зьвязаных з дэмэнцыяй: кіраўніцтва Эўрапейскай фэдэрацыі нэўралягічных таварыстваў|мова=en|арыгінал=Recommendations for the diagnosis and management of Alzheimer’s disease and other disorders associated with dementia: EFNS guideline|выданьне=Eur. J. Neurol|нумар=14 (1)|pages=e1-26}}</ref>.
З разьвіцьцём хваробы выяўляюцца такія сымптомы, як блытлівасьць, раздражняльнасьць і агрэсіўнасьць, ваганьне настрою, парушэньне здольнасьці гаварыць і разумець сказанае ([[афазія]]), адбываецца страта доўгачасовай памяці й агульнае самаліквідаваньне хворага ад справаў па меры згасаньня [[сьвядомасьць|сьвядомасьці]]<ref name="Waldemar"/><ref>{{Артыкул|аўтар=Tabert M. H., Liu X., Doty R. L., Serby M., Zamora D., Pelton G. H., Marder K., Albers M. W., Stern Y., Devanand D. P.|год=2005|загаловак=Рызыка захворваньня на хваробу Альцгаймэр на падставе 10-пунктавага тэсту пазнаваньня пахаў|мова=en|арыгінал=A 10-item smell identification scale related to risk for Alzheimer’s disease|выданьне=Ann. Neurol|нумар=58 (1)|pages=155—160}}</ref>. Паступовая страта функцыяў арганізма вядзе да [[сьмерць|сьмерці]]<ref>[http://www.nia.nih.gov/Alzheimers/Publications/stages.htm «Understanding stages and symptoms of Alzheimer’s disease»]. National Institute on Aging</ref>. Індывідуальны прагноз абцяжараны з-за варыяцыяў у працягласьці плыні хваробы, якая можа разьвівацца падспудна на працягу доўгага часу, перш чым стануць прыкметныя сымптомы й будзе пастаўлены дыягназ. Сярэдняя [[працягласьць жыцьця]] пасьля ўстанаўленьня дыягназу складае каля сямі гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Mölsä P. K., Marttila R. J., Rinne U. K.|год=1986|загаловак=Выжаваньне і прычына сьмерці пры хваробе Альцгаймэра і шматінфарктнай дэмэнцыі|мова=en|арыгінал=Survival and cause of death in Alzheimer's disease and multi-infarct dementia|выданьне=Acta Neurol. Scand|нумар=74 (2)|pages=103–107}}</ref>, менш трох адсоткаў хворых жывуць больш чатырнаццаці гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Mölsä P. K., Marttila R. J., Rinne U. K.|год=1995|загаловак=Long-term survival and predictors of mortality in Alzheimer’s disease and multi-infarct dementia|мова=en|арыгінал=Доўгатэрміновае выжываньне і прадказаньне сьмяротнасьці ад хваробы Альцгаймэра і шматінфарктнай дэмэнцыі|выданьне=Acta Neurol. Scand|нумар=91 (3)|pages=159—164}}</ref>.
 
У цяперашні час не дасягнута поўнага разуменьня чыньнікаў і ходу хваробы Альцгаймэра. Дасьледаваньні кажуць аб асацыяцыяваньні хваробы з назапашваньнем бляшак і нэўрафібрылярных клубкоў у тканінках мозгу<ref>{{артыкул|аўтар=Tiraboschi P., Hansen L. A., Thal L. J., Corey-Bloom J.|год=2004|загаловак=Значэньне нэўральных бляшак і клубкоў у разьвіцьці і працяканьні хваробы Альцгаймэра |мова=en|арыгінал=The importance of neuritic plaques and tangles to the development and evolution of AD|выданьне=Neurology|нумар=62 (11)|pages=1984—1989}}</ref>. Сучасныя мэтады тэрапіі толькі некалькі зьмякчаюць сымптомы, але пакуль не дазваляюць ні спыніць, ні запаволіць разьвіцьцё захворваньня. Мноства пэрспэктыўных мэтадаў [[тэрапія|тэрапіі]] дасягнулі этапу клінічных выпрабаваньняў, колькасьць якіх на [[2008]] год складала больш за пяцьсот, аднак незразумела, ці будзе даказаная іхная эфэктыўнасьць. У [[2012]] годзе [[ЗША]] спынілі пошукі лекаў ад хваробы Альцгаймэра. Дзьве амэрыканскія кампаніі спынілі распрацоўку некалі пэрспэктыўнага прэпарата для палягчэньня наступстваў страты памяці пры хваробы Альцгаймэра пасьля двух клінічных дасьледаваньняў, падчас якіх сродак ня здолеў дапамагчы хворым.
 
Хвароба Альцгаймэра належыць да захворваньняў, якія накладваюць самы цяжкі фінансавы груз на грамадзтва ў [[разьвітыя краіны|разьвітых краінах]]<ref>{{артыкул|аўтар=Bonin-Guillaume S., Zekry D., Giacobini E., Gold G., Michel J. P.|год=2005|загаловак=Эканамічны ўплаў ад дэмэнцыі|арыгінал=Impact économique de la démence|мова=fr|выданьне=Presse Med|нумар=34 (1)|pages=35-41}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Meek P. D., McKeithan K., Schumock G. T.|год=1998|загаловак=Эканамічны агляд хваробы Альцгаймэра|мова=en|арыгінал=Economic considerations in Alzheimer’s disease|выданьне=Pharmacotherapy|нумар=18 (2 Pt 2)|pages=68-73; discussion 79-82}}</ref>.
 
=== Раньняя дэмэнцыя ===
Прагрэсавальнае зьніжэньне памяці й [[агнозія]] пры хваробе Альцгаймэра рана ці позна вядуць да пацьвярджэньня дыягназу. У невялікай колькасьці пацыентаў пры гэтым на першы плян выступаюць не засмучэньні памяці, а [[парушэньне гаворкі|парушэньні гаворкі]], выканаўчых функцыяў, успрыманьня альбо рухальныыя парушэньні ([[апраксія]])<ref name="Förstl">{{артыкул|аўтар=Förstl H., Kurz A.|год=1999|загаловак=Клінічныя асаблівасьці хваробы Альцгаймэра|арыгінал=Clinical features of Alzheimer’s disease|выданьне=European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience|нумар=249 (6)|pages=288—290|мова=en}}</ref>. Хвароба па-рознаму адбіваецца на розных аспэктах памяці. Старыя ўспаміны пра ўласнае жыцьцё (эпізадычная памяць), даўно завучаныя факты (сэмантычная памяць), імпліцытная памяць (цьмяная «памяць цела» аб паслядоўнасьціпасьлядоўнасьці дзеяньняў, напрыклад, пра тое, як выкарыстоўваць сталовыя прыборы) у меншай ступені схільныя разладу ў параўнаньні з новымі фактамі або ўспамінамі<ref>{{артыкул|аўтар=Carlesimo G. A., Oscar-Berman M.|год=1992|загаловак=Дэфіцыт памяці ў пацыентаў з Альцгаймэрам: падрабязны агляд|арыгінал=Memory deficits in Alzheimer’s patients: a comprehensive review|выданьне=Neuropsychol Rev|нумар=3 (2)|pages=119—169|мова=en}}</ref>. [[Афазія]] ў асноўным характарызуецца зьмізарненьнем слоўнікавага запасу й зьніжанай бегласьці гаворкі, што ў цэлым аслабляе здольнасьць да вуснага й пісьмовага выразу думак. На гэтай стадыі хваробы чалавек звычайна здольны адэкватна апэраваць простымі паняткамі пры маўленчых зносінах<ref>{{артыкул|аўтар=Becker J. T., Overman A. A.|год=2002|загаловак=Дэфіцыт сэмантычнай памяці пры хваробе Альцгаймэра|арыгінал=El déficit de la memoria semántica en la enfermedad de Alzheimer|мова=es|выданьне=Revista de neurología|volume=35|нумар=8|pages=777-83|issn=02100010}}</ref>. Пры маляваньні, апрананьні адзеньня й іншых задачах з выкарыстаньнем тонкай [[маторыка|маторыкі]], чалавек можа здавацца няёмкім з-за пэўных праблемаў з каардынацыяй і плянаваньнем рухаў<ref>{{артыкул|аўтар=Benke T.|год=1993|загаловак=Дзьве формы апраксіі пры хваробе Альцгаймэра|арыгінал=Two forms of apraxia in Alzheimer’s disease|выданьне=Cortex|нумар=29 (4)|pages=715—725|мова=en}}</ref>. З разьвіцьцём хваробы чалавек часьцяком цалкам здольны выконваць многія задачы незалежна, аднак яму можа спатрэбіцца дапамога ці нагляд пры спробе правесьці маніпуляцыі, якія патрабуюць асаблівых кагнітыўных намаганьняў<ref name="Förstl"/>.
 
== Крыніцы ==
{{ЗноскіКрыніцы|1=2}}
 
== Вонкавыя спасылкі ==
26 751

зьмена