Розьніца паміж вэрсіямі «Сусьветная спадчына ЮНЭСКО»

д
паўсюль апострафы
д (паўсюль апострафы)
У [[1972]] [[Арганізацыя Аб'яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры|ЮНЭСКА]] прыняла Канвэнцыю аб ахове сусьветнай культурнай і прыроднай спадчыны (уступіла ў моц у [[1975]]). Ратыфікавалі канвэнцыю ў пачатку [[1992]] года 123 краіны-ўдзельніцы.
 
Статут аб'ектааб’екта Сусветнай спадчыны дае наступныя перавагі:
* Дадатковыя гарантыі захаванасьці і цэласнасьці ўнікальных прыродных комплексаў.
* Павышае прэстыж тэрыторый і ўстаноў, якія імі кіруюць.
* Спрыяе папулярызацыі ўключаных у Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў і развіцьцю альтэрнатыўных відаў прыродакарыстаньня (у першую чаргу, экалягічнага турызму).
* Забясьпечвае прыярытэтнасць у прыцягненьні фінансавых сродкаў для падтрымкі аб'ектаўаб’ектаў сусьветнай культурнай і прыроднай спадчыны, у першую чаргу, з Фонду сусьветнай спадчыны.
* Спрыяе арганізацыі маніторынгу і кантролю за станам захаванасьці прыродных аб'ектаўаб’ектаў.
 
Па стане на [[2010]] год у сьпісе Сусьветнай спадчыны 911 аб'ектаўаб’ектаў у 151 краінe (704 — культурныя помнікі, 180 — прыродныя і 27 — аб'ектыаб’екты зьмешанага тыпу).
 
Дзяржавы, на тэрыторыі якіх размешчаныя аб'ектыаб’екты Сусветнай спадчыны, бяруць на сябе абавязкі па іх захаваньню.
 
== Крытэрыі ==
Галоўная мэта сьпісу Сусьветнай спадчыны — зрабіць вядомымі і абараніць аб'ектыаб’екты, якія зьяўляюцца па-свойму ўнікальнымі. Для гэтага і з-за імкненьня да аб'ектыўнасціаб’ектыўнасці былі складзеныя ацэнкавыя крытэрыі. Першапачаткова (з [[1978]] г.) існавалі толькі крытэрыі для аб'ектаўаб’ектаў культурнай спадчыны — гэты сьпіс налічваў шэсць пунктаў. Затым для ўзнаўленьня раўнавагі паміж рознымі кантынэнтамі зьявіліся прыродныя аб'ектыаб’екты і для іх сьпіс з чатырох пунктаў. І, нарэшце, у [[2005]] г., усе гэтыя крытэрыі былі зьведзеныя разам, і зараз кожны аб'ектаб’ект Сусьветнай спадчыны мае ў сваім апісаньні хоць бы адзін зь іх<ref>[http://whc.unesco.org/en/criteria/ Сьпіс крытэрыяў на афіцыйным сайце] {{ref-en|}}</ref>.
 
=== Культурныя крытэрыі ===
 
* '''I.''' Аб'ектАб’ект уяўляе сабой шэдэўр чалавечага мастацтва.
* '''II.''' Аб'ектАб’ект сьведчыць аб значным узаемаўплыве чалавечых каштоўнасьцяў у дадзены пэрыяд часу або ў вызначанай культурнай прасторы, у архітэктуры або ў тэхналёгіях, у манумэнтальным мастацтве, пры распланоўцы гарадоў ці стварэньні ляндшафтаў.
* '''III.''' Аб'ектАб’ект зьяўляецца ўнікальным або прынамсі выключным для культурнай традыцыі або цывілізацыі, якая існуе дагэтуль або ўжо зьнікла.
* '''IV.''' Аб'ектАб’ект зьяўляецца выбітным прыкладам канструкцыі, архітэктурнага або тэхналягічнага ансамбля або ляндшафту, якія ілюструюць значны пэрыяд чалавечай гісторыі.
* '''V.''' Аб'ектАб’ект зьяўляецца выбітным прыкладам чалавечага традыцыйнага будынка, з традыцыйным выкарыстаньнем зямлі або мора, зьяўляючыся ўзорам культуры (або культур) або чалавечага ўзаемадзеяньня з навакольным асяродзьдзем, асабліва калі яно становіцца ўразьлівым з-за моцнага ўплыву незваротных зьмен.
* '''VI.''' Аб'ектАб’ект наўпрост або рэчыўна зьвязаны з падзеямі або існымі традыцыямі, з ідэямі, вераваньнямі, з мастацкімі або літаратурнымі творамі і мае выключную сусьветную важнасьць. (Па меркаваньню камітэта ЮНЭСКА гэты крытэр пажадана выкарыстоўваць разам зь якім-небудзь яшчэ крытэрам або крытэрамі).
 
=== Прыродныя крытэрыі ===
 
* '''VII.''' Аб'ектАб’ект уяўляе зь сябе прыродны фэномэн або прастора выключнай прыроднай прыгажосьці і эстэтычнай важнасьці.
* '''VIII.''' Аб'ектАб’ект зьяўляецца выбітным прыкладам галоўных этапаў гісторыі зямлі, у тым ліку помнікам мінулага, сымбалем геалягічных працэсаў, якія адбываюцца ў разьвіцьці рэльефу або сымбалем геамарфічных або фізіяграфічных асаблівасьцяў.
* '''IX.''' Аб'ектАб’ект зьяўляецца выбітным узорам экалягічных або біялягічных працэсаў, якія праходзяць у эвалюцыі і развіцьці зямных, прэснаводных, берагавых і марскіх экасыстэм і расьлінных і жывёльных супольнасцяў.
* '''X.''' Аб'ектАб’ект уключае ў сябе найбольш важнае або значнае натуральнае асяродзьдзе пражываньня для захаваньня ў ёй біялягічнай разнастайнасьці, у тым ліку зьнікаючых відаў выключнай сусьветнай каштоўнасьці з пункту гледжаньня навукі і аховы.
 
== Сьпісы Сусьветнай спадчыны па краінах і рэгіёнам ==
[[Файл:SydneyOperaHouse.jpg|справа|150пкс|міні|[[Сыднэйскі тэатр]] ([[Аўстралія]])]]
=== [[Аўстралія]] і [[Акіянія]] ===
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Аўстраліі|Аўстралія]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Акіяніі|Акіянія]]
 
=== [[Амэрыка]] ===
[[Файл:Liberty-statue-from-below.jpg|справа|150пкс|міні|[[Статуя Свабоды]] ([[ЗША]]).]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Бразыліі|Бразылія]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Канадзе|Канада]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Мэксыцы|Мэксыка]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Пэру|Пэру]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў ЗША|ЗША]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Цэнтральнай Амэрыцы|краіны Цэнтральнай Амэрыкі]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Паўднёвай Амэрыцы|краіны Паўднёвай Амэрыкі]]
 
=== [[Азія]] ===
[[ВыяваФайл:Taj1.jpg|right150пкс|150px|thumbміні|[[Тадж Махал]] ([[Індыя]]).]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Азіі|Краіны Азіі]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Індыі|Індыя]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Казахстане|Казахстан]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Кітаі|Кітай]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Манголіі|Манголія]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Турэччыны|Турэччына]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Японіі|Японія]]
 
=== [[Афрыка]] ===
[[Файл:Gizeh Cheops BW 1.jpg|справа|150пкс|міні|[[Піраміда Хеопса]] ([[Эгіпет]]).]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Афрыцы|Афрыка]]
 
=== [[Эўропа]] ===
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Аўстрыі|Аўстрыя]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Армэніі|Армэнія]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Азэрбайджане|Азэрбайджан]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Бэльгіі|Бэльгія]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Беларусі|Беларусь]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Баўгарыі|Баўгарыя]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Вялікабрытаніі|Вялікабрытанія]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Нямеччыне|Нямеччына]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Грэцыі|Грэцыя]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Гішпаніі|Гішпанія]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Італіі|Італія]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Польшчы|Польшча]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Партугаліі|Партугалія]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ва Ўкраіне|Украіна]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Францыі|Францыя]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Чэхіі|Чэхія]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Швэцыі|Швэцыя]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Эстоніі|Эстонія]]
* [[Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Эўропе|Краіны Эўропы]]
 
== Заўвагі ==
* [http://whc.unesco.org/ Сайт Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА]{{ref-en}}
* [http://www.nhpfund.ru/ Фонд «Ахова прыроднай спадчыны»]{{ref-ru}}{{ref-en}}
* [http://www.thesalmons.org/lynn/world.heritage.html Сьпіс аб'ектаўаб’ектаў са спасылкамі па кожным пункце]{{ref-en}}
 
 
[[Катэгорыя:Сусьветная спадчына|*]]
117 630

зьменаў