Розьніца паміж вэрсіямі «Уладзіслаў Сыракомля»

дапаўненьне, выявы
(дапаўненьне, выявы)
| Партрэт = Władysław_Syrokomla_1.JPG
| Памер =
| Апісаньне = Людвік Кандратовіч. Мастак [[Адам Шэмеш|А. Шэмеш]]., Партрэт[[1854]] Уладзіслава Сыракомлі.
| Імя пры нараджэньні = Ludwik Władysław Franciszek Kondratowicz
| Псэўданімы = NN, Уладзі́слаў Сырако́мля
| Нарадзіўся = {{сьцяг РасеіНарадзіўся|29|9|1823}} [[29 верасьня]] [[1823]], [[Смольгаў]], [[Бабруйскі павет]], [[Менская губэрня]], [[Расейская|Бабруйскага Імпэрыяпавету]]
| Памёр = {{сьцяг Расейскай Імпэрыі 1858—1883Памёр|15|9|1862}} [[15 верасьня]] [[1862]], [[Вільня]], [[Расейская Імпэрыя]]
| Грамадзянства =
| Род дзейнасьці = [[паэт]], [[драматург]], перакладчык
| Напрамак =
| Жанр =
| Дэбют = верш «Паштальён», ([[1844,]]) у часопісе «Athenaeum» (Вільня)
| Значныя творы =
| Прэміі =
| Сайт =
}}
'''Уладзісла́ў Сырако́мля''' (''сапраўднае'' '''''Людвік Уладзіслаў Францішак Кандратовіч''''', [[{{Нарадзіўся|29 верасьня]] [[|9|1823]]}}, [[фальварак]] [[Смольгаў]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павету]], цяпер [[Любанскі раён]] — [[{{Памёр|15 верасьня]] [[|9|1862]]}}, [[Вільня]]) — [[палякі|польскі]] і [[беларусы|беларускі]] [[паэт]], [[драматург]], перакладчык, [[літаратурны крытык]] і краязнаўца. Мовамі ягоных твораў былі [[польская мова|польская]] і [[беларуская мова|беларуская]].
{{Шляхціч
| Імя =Людвік Уладзіслаў Францішак Кандратовіч
| Герб =Herb Syrokomla.PNG
| Шырыня гербу =
| Подпіс гербу =[[Сыракомля (герб)|герб «Сыракомля»]]
| Род =[[Кандратовічы]]
| Бацька =Аляксандар Каэтан Кандратовіч
| Маці =Вікторыя з [[Златкоўскія|Златкоўскіх]]
| Жонка =Паўліна з [[Мітрашэўскія|Мітрашэўскіх]]
| Дзеці =
| Рэлігія =[[рыма-каталік]]
| Рэгаліі =
| Колер =
| Колер загалоўку =
}}
 
Творчасьць Уладзіслава Сыракомлі прыкметна паўплывала на фармаваньне беларускай літаратуры новага часу<ref>[[Уладзімеір Маркель|Уладзімір Маркель]]. Сыракомля Уладзіслаў // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 459.</ref>.
'''Уладзісла́ў Сырако́мля''' (''сапраўднае'' '''''Людвік Уладзіслаў Францішак Кандратовіч''''', [[29 верасьня]] [[1823]], [[фальварак]] [[Смольгаў]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павету]], цяпер [[Любанскі раён]] — [[15 верасьня]] [[1862]], [[Вільня]]) — [[палякі|польскі]] і [[беларусы|беларускі]] [[паэт]], [[драматург]], перакладчык, [[літаратурны крытык]] і краязнаўца. Мовамі ягоных твораў былі [[польская мова|польская]] і [[беларуская мова|беларуская]].
 
== Біяграфія ==
Прадстаўнік шляхецкага роду Кандратовічаў гербу «[[Сыракомля (герб)|Сыракомля]]», назву якога потым узяў за псэўданім. Сын [[Аляксандар Каятан Кандратовіч|Аляксандра Каятана]] і Вікторыі з [[Златкоўскія|Златкоўскіх]]. Бацькі былі арандатарамі і часта зьмянілі месца жыхарства.
Паходзіў са зьбяднелага шляхецкага роду [[Сыракомля (герб)|герба «Сыракомля»]], назву якога потым узяў за псэўданім, бацькі былі арандатарамі і часта зьмянілі месца жыхарства. У [[1833]] паступіў вучыцца ў павятовую школу пры дамініканскім кляштары ў [[Нясьвіж]]ы, якую расейскія ўлады зачынілі ў [[1835]]. Давучваўся ў дамініканскай школе ў [[Наваградак|Наваградку]] ([[1836]]—[[1837]]). У [[1840]] уладкаваўся на службу ў канцылярыю кіраўніцтва радзівілаўскімі маёнткамі. Пасьля жаніцьбы ў [[1844]] пераехаў у фальварак [[Залучча]] (цяпер [[Стаўпецкі раён]]). Многа працаваў творча. У верасьні [[1852]] пераехаў у [[Вільня|Вільню]], бліжэй да выдавецтваў. У красавіку [[1853]] пачаў арандаваць фальварак [[Барэйкаўшчына]] каля Вільні. У [[1856]]—[[1858]] неаднаразова выязджаў у [[Варшава|Варшаву]] і [[Познань]] ([[Прускае каралеўства]]). Пасьля гэтых паездак за У. Сыракомлям быў устаноўлены сакрэтны нагляд. У красавіку [[1861]] выступіў на патрыятычнай маніфэстацыі ў [[Коўна|Коўне]] зь вершамі. Выехаў у Варшаву, а на зваротным шляху быў арыштаваны і зьняволены ў віленскай вязьніцы. Знаходзіўся пад арыштам каля месяца. Вызвалены пад нагляд паліцыі. Памёр у час сьледзтва. Пахаваны на віленскіх могілках [[могілкі Росы|Росы]] ў [[Вільня|Вільні]].
 
У [[1833]] распачаў навучаньне ў павятовай школе пры дамініканскім кляштары ў [[Нясьвіж]]ы, якую расейскія ўлады зачынілі ў [[1835]]. Давучваўся ў дамініканскай школе ў [[Наваградак|Наваградку]] ([[1836]]—[[1837]]). У [[1840]] уладкаваўся на службу ў канцылярыю кіраўніцтва радзівілаўскімі маёнткамі.
У Барэйкаўшчыне створаны музэй-бібліятэка Ўладзіслава Сыракомлі, яго імём названыя вуліцы ў [[Менск]]у і [[Нясьвіж]]ы. У [[Варшава|Варшаве]] у гонар Сыракомлі названыя адразу дзьве вуліцы: вуліцва Людвіка Кандратовіча і вуліца Уладзіслава Сыракомлі.
 
Пасьля жаніцьбы з Паўлінай [[Мітрашэўскія|Мітрашэўскай]] ў [[1844]] пераехаў у фальварак [[Залучча]] (цяпер [[Стаўпецкі раён]]). Многа працаваў творча. У верасьні [[1852]] пераехаў у [[Вільня|Вільню]], бліжэй да выдавецтваў. У красавіку [[1853]] пачаў арандаваць фальварак [[Барэйкаўшчына]] каля Вільні.
 
[[Файл:SmolgowKandratovič SmolhowManor Syrokomlain birthplaceSmolhaŭ, KlosyN. 1877Orda.jpg|right|thumb|240pxміні|[[Смольгаў]], месца нараджэньня Л. Кандратовіча. Літаграфія з мал. [[Напалеон Орда|Н. Орды]]]]
 
У [[1856]]—[[1858]] неаднаразова выязджаў у [[Варшава|Варшаву]] і [[Познань]] ([[Прускае каралеўства]]). Пасьля гэтых паездак расейскія ўлады ўсталявалі за Л. Кандратовічам сакрэтны нагляд. У красавіку [[1861]] выступіў на патрыятычнай маніфэстацыі ў [[Коўна|Коўне]] зь вершамі. Выехаў у Варшаву, а на зваротным шляху яго арыштавалі і зьняволелі ў віленскай вязьніцы. Знаходзіўся пад арыштам каля месяца. Вызвалены пад нагляд паліцыі. Памёр у часе сьледзтва. Пахавалі паэта на віленскіх могілках [[могілкі Росы|Росы]] ў [[Вільня|Вільні]].
 
У Барэйкаўшчыне створаныпрацуе музэй-бібліятэка Ўладзіслава Сыракомлі, ягоягонае імёмімя названыяносяць вуліцы ў [[Вуліца Ўладзіслава Сыракомлі (Менск)|Менску]]у і [[Нясьвіж]]ы. У [[Варшава|Варшаве]] у гонар Сыракомліпаэта названыя адразу дзьве вуліцы: вуліцвавуліца Людвіка Кандратовіча і вуліца Уладзіслава Сыракомлі.
 
== Літаратурная дзейнасьць ==
{{Галерэя
Зьвяртаўся да гісторыі краю, вераваньняў, звычаяў, вуснай паэзіі беларускага народу, паэтызаваў гераічнае мінулае продкаў. Дэбютаваў вершам «Паштальён» ([[1844]]), паводле пачутай у [[Мір]]ы гісторыі («народнай гутаркі»). Пераклад «Паштальёна» на расейскую мову паэтам Л. Трэфалевым стаў папулярнай у Расеі народнай песьняй «Когда я на почте служил ямщиком…». Як добры знаўца фальклёру, вуснай паэзіі беларусаў раскрыўся ў «Кароткім дасьледаваньні мовы і характару паэзіі русінаў Менскай правінцыі» ([[1856]]). Вывучэньню [[Беларусь|Беларусі]] прысьвяціў гістарычна-краязнаўчыя працы «Вандроўкі па маіх былых ваколіцах» ([[1853]]), «Менск: беглы агляд сучаснага стану Менску» ([[1857]]), «Нёман ад вытокаў да вусьця» ([[1861]]) і інш. Падтрымліваў цесную сувязь зь [[менск]]ім літаратурным асяродзьдзем. За антыцарскія вершы быў арыштаваны. Пісаў па-польску, зь беларускамоўных твораў захаваліся толькі два — верш «Добрыя весьці» ([[1848]], [[1861]]) і лірычная мініятура «Ужо птушкі пяюць усюды».
|Назва = <small>Людвік Кандратовіч</small>
|Памер =
|Пазыцыя = right
|Файл:Ludvik Kandratovič. Людвік Кандратовіч (XIX).jpg|У маладосьці, здымак [[XIX стагодзьдзе|XIX ст.]]
|Файл:Ludvik Kandratovič. Людвік Кандратовіч.jpg|Мастак M. Fajans, каля [[1851]]—[[1863]]
|Файл:Ludvik Kandratovič. Людвік Кандратовіч (1860).jpeg|Абдон Корзан, [[1860]]
}}
 
Зьвяртаўся да гісторыі краю, вераваньняў, звычаяў, вуснай паэзіі беларускага народу, паэтызаваў гераічнае мінулае продкаў. Дэбютаваў вершам «Паштальён» ([[1844]]), паводле пачутай у [[Мір]]ы гісторыі («народнай гутаркі»). Пераклад «Паштальёна» на расейскую мову паэтам Л. Трэфалевым зрабіўся папулярнай у Расеі народнай песьняй «Когда я на почте служил ямщиком…».
 
Як добры знаўца фальклёру, вуснай паэзіі беларусаў раскрыўся ў «Кароткім дасьледаваньні мовы і характару паэзіі русінаў Менскай правінцыі» ([[1856]]). Вывучэньню [[Беларусь|Беларусі]] прысьвяціў гістарычна-краязнаўчыя працы «Вандроўкі па маіх былых ваколіцах» ([[1853]]), «Менск: беглы агляд сучаснага стану Менску» ([[1857]]), «Нёман ад вытокаў да вусьця» ([[1861]]) і інш.
 
Падтрымліваў цесны зьвязак зь [[менск]]ім літаратурным асяродзьдзем. За антыцарскія вершы быў арыштаваны. Пісаў па-польску, зь беларускамоўных твораў захаваліся толькі два — верш «Добрыя весьці» ([[1848]], [[1861]]) і лірычная мініятура «Ужо птушкі пяюць усюды».
 
Зьяўляецца аўтарам некалькіх п’есаў, якія ставіліся віленскім тэатрам. З драматычных твораў У. Сыракомлі найбольшай папулярнасьцю карысталася п’еса «Kasper Kaliński».
 
Перакладаў на [[польская мова|польскую мову]] творы разнастайных расейскіх, францускіх, украінскіх, нямецкіх і [[лацінская мова|лацінскіх]] паэтаў. Сярод найбольш значных працаў — пераклады твораў [[Ёган Вольфґанґ фон Ґётэ|Гётэ]], [[Гайнрых Гайнэ|Гайнэ]], [[Міхаіл Лермантаў|Лермантава]], [[Тарас Шаўчэнка|Шаўчэнкі]], [[Мікалай Някрасаў|Някрасава]], [[П'ер-Жан Бэранжэ|Бэранжэ]] і іншых. Творы У. Сыракомлі лічацца аднымі з найлепшых перакладаў паэзіі ў гісторыі польскай мовы.
 
Зьяўляецца аўтарам двухтомнай «Гісторыі літаратуры ў Польшчы» ([[1851]]—[[1852]]) і іншых твораў.
 
== Асноўныя творы ==
[[Файл:Uładzisłaŭ Syrakomla - mohilki Rosy.jpg|240пкс|міні|Магіла Уладзіслава Сыракомлі на [[могілкі Росы|могілках Росы]] ў Вільні. Побач зьлева — магіла жонкі, Паўліны Кандратовіч.]]
[[Файл:Smolgow Smolhow Syrokomla birthplace Klosy 1877.jpg|right|thumb|240px|[[Смольгаў]], месца нараджэньня Л. Кандратовіча]]
 
{{wikisource|Category:Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслаў Сыракомля}}
* Przekłady poetów polsko-łacińskich epoki zygmuntowskiej
* Gawędy i rymy ulotne ([[1853]])
 
== Бібліяграфія ==
{{wikisource|Category:Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслаў Сыракомля}}
[[Файл:Uładzisłaŭ Syrakomla - mohilki Rosy.jpg|240пкс|міні|Магіла Уладзіслава Сыракомлі на [[могілкі Росы|могілках Росы]] ў Вільні. Побач зьлева — магіла жонкі, Паўліны Кандратовіч.]]
 
Беларускі пераклад:
* Выбр. тв. Мн., 1966;
* Мінск. Мн., 1992;
* Добрыя весці: Паэзія, проза, крытыка. Мн., 1993.
 
== Крыніца ==
{{Зноскі}}
 
== Літаратура ==
* {{Літаратура/Памяць/Менск|1}}
* {{Літаратура/ЭГБ|6-1}}
* [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii/index_19818.html Уладзіслаў Сыракомля] // {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}}
* {{Літаратура/БП|5}}
* {{Літаратура/Памяць/Менск|1}}
* [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii/index_19818.html Уладзіслаў Сыракомля] // {{Літаратура/Даведнік Маракова|РЛ|1|0|РЛ1-3|РЛ1-3}}
* Цвірка К. Слова пра Сыракомлю. — Мн., 1975
* Мархель У. Лірнік вясковы. — Мн., 1983