Розьніца паміж вэрсіямі «Калгас»

551 байт дададзены ,  9 гадоў таму
вікіфікацыя, інтэрвікі
(Створана старонка са зьместам ''''Калгас''' (калектыўная гаспадарка) – фармальнае аб'яднаньне сялянаў (на а...')
 
(вікіфікацыя, інтэрвікі)
'''Калгас''' (калектыўная гаспадарка) — фармальнае аб'яднаньнеаб’яднаньне [[сялянаў]] (на аснове грамадзкіх сродкаў вытворчасьці й калектыўнае працы) для сумеснага вядзеньня сельскай гаспадаркі. Галоўным чынам ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] уведзеная прымусова.
==З гісторыі калгасаў==
Бальшыня калгасаў была створаная на [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі]] ў перыяд калектывізацыі сельскай гаспадаркі (1918-1930-я). Першыя аб'яднаныя сялянскія гаспадаркі пачалі стварацца яшчэ да ўвядзеньня калектывізацыі (да прыкладу арцелі па сумеснай апрацоўцы зямлі). Па 1927 годзе стварэньне калгасаў стала «генеральнай лініяй партыі». Бальшыня калгасаў была створаная з парушэньнем прынцыпаў добраахвотнасьці. Супраць праціўнікаў калектывізацыі й найбольш заможных гаспадароў ([[кулак|кулакоў]]) пачалі праводзіць «палітыку раскулачваньня», у выніку якой <<кулацтва>> павінна было зьнікнуць як кляса. Паводле некаторых дадзеных, было раскулачана – пазбаўлена правоў і падпала пад высяленьне – каля 700 тыс. сялянаў. Неўзабаве [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусь]] была аб'яўленая зонай суцэльнае калектывізацыі. Заснаваньне калгасаў суправаджалася [[галадамор|галадаморам]] на шматлікіх абшарах : [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі]], [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расеі]], але перадусім ва [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Ўкраіне]] – дзе колькасьць ахвяраў вагаецца ад 2 да 6 мільёнаў чалавек.
 
== З гісторыі калгасаў ==
==Калгасная сістэма==
Бальшыня калгасаў была створаная на [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі]] ў перыяд калектывізацыі сельскай гаспадаркі (1918-19301918—1930-я). Першыя аб'яднаныяаб’яднаныя сялянскія гаспадаркі пачалі стварацца яшчэ да ўвядзеньня калектывізацыі (да прыкладу арцелі па сумеснай апрацоўцы зямлі). Па 1927 годзе стварэньне калгасаў стала «генеральнай лініяй партыі». Бальшыня калгасаў была створаная з парушэньнем прынцыпаў добраахвотнасьці. Супраць праціўнікаў калектывізацыі й найбольш заможных гаспадароў ([[кулак|кулакоў]]оў) пачалі праводзіць «палітыку раскулачваньня», у выніку якой <<«кулацтва>>» павінна было зьнікнуць як кляса. Паводле некаторых дадзеных, было раскулачана — пазбаўлена правоў і падпала пад высяленьне — каля 700 тыс. сялянаў. Неўзабаве [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусь]] была аб'яўленаяаб’яўленая зонай суцэльнае калектывізацыі. Заснаваньне калгасаў суправаджалася [[галадамор|галадаморам]]ам на шматлікіх абшарах : [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі]], [[Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расеі]], але перадусім ва [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Ўкраіне]] — дзе колькасьць ахвяраў вагаецца ад 2 да 6 мільёнаў чалавек.
Калгаснікі працавалі на зямлі, што належала дзяржаве, але была перададзеная калгасу ў бестэрміновае і бескаштоўнае карыстаньне. Асноўную частку прадукцыі калгас павінен быў здаваць дзяржаве па закупачных коштах (даволі нізкіх). Тэарэтычна калгасы былі дабравольніцкія ды кіраваліся самастойна, але ж насамрэч старшыні калгасаў, як і гаспадарчыя планы назначаліся выканкамамі ды партыйнымі камітэтамі. Шмат гадоў калгасьнікі працавалі не за грашовыя заробкі, але за “працадні”, што адмоўна ўплывала на матывацыю ды прадукцыйнасьць працы. Разам з частай гаспадарчай занядбанасьцю частыя крадзяжы рабілі з калгасаў неэфектыўную форму гаспадараньня. Калгас трэба адрозьніваць ад [[саўгас|саўгаса (савецкая гаспадарка)]] - у асноўным буйных гаспадарак, створаных з мэтаю павелічэньня вытворчасьці сельска-гаспадарчай прадукцыі. Саўгасы ў асноўным мелі сьпецыялізацыю на вытворчасьць нейкага віду прадукцыі ([[зерне]], [[малако]], [[гародніна]] ці інш.)
 
==На сёньняшні дзень==
== Калгасная сістэма ==
Калгаснікі працавалі на зямлі, што належала дзяржаве, але была перададзеная калгасу ў бестэрміновае і бескаштоўнае карыстаньне. Асноўную частку прадукцыі калгас павінен быў здаваць дзяржаве па закупачных коштах (даволі нізкіх). Тэарэтычна калгасы былі дабравольніцкія ды кіраваліся самастойна, але ж насамрэч старшыні калгасаў, як і гаспадарчыя планы назначаліся выканкамамі ды партыйнымі камітэтамі. Шмат гадоў калгасьнікі працавалі не за грашовыя заробкі, але за “працадні”«працадні», што адмоўна ўплывала на матывацыю ды прадукцыйнасьць працы. Разам з частай гаспадарчай занядбанасьцю частыя крадзяжы рабілі з калгасаў неэфектыўную форму гаспадараньня. Калгас трэба адрозьніваць ад [[саўгас|саўгаса (савецкая гаспадарка)]] - — у асноўным буйных гаспадарак, створаных з мэтаю павелічэньня вытворчасьці сельска-гаспадарчай прадукцыі. Саўгасы ў асноўным мелі сьпецыялізацыю на вытворчасьць нейкага віду прадукцыі ([[зерне]], [[малако]], [[гародніна]] ці інш.)
 
== На сёньняшні дзень ==
Яшчэ напачатку 1990-х зьявіліся першыя фермерскія гаспадаркі, што, аднак, на сёньня ня маюць вялікага распаўсюджаньня.
Таксама Беларусь не адмовілася ад калгаснай сыстэме: зямля зьяўляецца дзяржаўнай маёмасьцю. Паступова ў сельскай гаспадарцы краіны ідзе пераход на больш дасканалыя формы вядзеньня гаспадараньня: калгасы ператвараюцца ў СПК, ствараюцца сьпецыялізаваныя комплексы па жывёлагадоўлі. Але ж гэта не зьмяніла сутнасьці калгаснае сыстэмы, а сучасныя СПК і надалей застаюцца затратнымі ды датацыйнымі прадпрыемствамі, як гэта было пры [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]].
 
== У іншых краінах ==
Падобныя калектыўныя гаспадаркі былі распаўсюджаныя таксама й у іншых краінах камуністычнага табару.
* [[Чэхаславаччына]] — ([[чэская мова|чэск.]]) Jednotné zemědělské družstvo (JZD)/ ([[славацкая мова|слав.]]) Jednotné roľnícke družstvo (JRD)
* [[НДР]] - — Landwirtschaftliche Produktions Genossenschaft (LPG)
* [[Вугоршчына]] - — Termelőszövetkezet
* [[Польшча]] — Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna
 
Падобнага кшталту гаспадаркай зьяўляюцца [[Ізраіль|ізраільскія]] [[кібуц|кібуцы]]ы, што былі заснаваныя ўжо з канца ХІХ ст. У [[кібуц|кібуцах]]ах першапачаткова супольнасьць маёмасьці й даходаў была пасунутая настолькі далёка, што ўсе чальцы, уключаючы й кіраўніцтва гаспадаркі харчаваліся разам у супольнай сталоўцы, ніхто не атрымліваў заробку ў грашовым выглядзе, a дзеці выхоўваліся разам у адмысловых інтэрнатах. Асноўным адрозьненьнем [[Ізраіль|ізраільскіх]] [[кібуц|кібуцаў]]аў ад камуністычных калгасаў зьяўляецца іх суцэльная добраахвотнасьць ды ідэйнасьць чальцоў, што разам уплывала на дастаткова добрыя гаспадарчыя паказьнікі.
 
[[bat-smg:Kolkuozos]]
Падобнага кшталту гаспадаркай зьяўляюцца [[Ізраіль|ізраільскія]] [[кібуц|кібуцы]], што былі заснаваныя ўжо з канца ХІХ ст. У [[кібуц|кібуцах]] першапачаткова супольнасьць маёмасьці й даходаў была пасунутая настолькі далёка, што ўсе чальцы, уключаючы й кіраўніцтва гаспадаркі харчаваліся разам у супольнай сталоўцы, ніхто не атрымліваў заробку ў грашовым выглядзе, a дзеці выхоўваліся разам у адмысловых інтэрнатах. Асноўным адрозьненьнем [[Ізраіль|ізраільскіх]] [[кібуц|кібуцаў]] ад камуністычных калгасаў зьяўляецца іх суцэльная добраахвотнасьць ды ідэйнасьць чальцоў, што разам уплывала на дастаткова добрыя гаспадарчыя паказьнікі.
[[be:Калгас]]
[[bs:Kolhoz]]
[[ca:Kolkhoz]]
[[cs:Kolchoz]]
[[cv:Колхоз]]
[[da:Kolkhoz]]
[[de:Kolchos]]
[[en:Kolkhoz]]
[[eo:Kolĥozo]]
[[es:Koljós]]
[[et:Kolhoos]]
[[fa:کلخوز]]
[[fi:Kolhoosi]]
[[fr:Kolkhoze]]
[[ga:Calchas]]
[[he:קולחוז]]
[[hu:Kolhoz]]
[[it:Kolchoz]]
[[ja:コルホーズ]]
[[lt:Kolūkis]]
[[lv:Kolhozs]]
[[nl:Kolchoz]]
[[no:Kolkos]]
[[os:Колхоз]]
[[pl:Kołchoz]]
[[pt:Kolkhoz]]
[[ro:Colhoz]]
[[sr:Колхоз]]
[[sv:Kolchos]]
[[tg:Колхоз]]
[[tr:Kolhoz]]
[[uk:Колгосп]]
[[zh:苏联农业集体化]]
124 570

зьменаў