Розьніца паміж вэрсіямі «Валёнская мова»

д
вікіфікацыя, стыль, артаграфія, катэгорыя, выпраўленьне спасылак
д ([r2.5.2] робат дадаў: sco:Walloon leid)
д (вікіфікацыя, стыль, артаграфія, катэгорыя, выпраўленьне спасылак)
{{Інфармацыя пра мову |
|Назва мовы = Валёнская |
|Назва мовы ў арыгінале = Walon |
|Краіны ўжываньня = [[Бэльґія|Бэльґіі]], [[Францыя|Францыі]]|
|Рэгіён = [[Заходняя Эўропа]]|
|Колькасьць карыстальнікаў = 600 тысяч |
|Клясыфікацыя = [[Індаэўрапейскія мовы|Індаэўрапейская]]<br />
&nbsp;[[Раманская група]]<br />
&nbsp;&nbsp;[[Гала-раманская падгрупа]]<br />|
|Афіцыйная мова ў = |
|Рэгулюецца = |
|Код па ISO 639-1 = wa |
|Код па ISO 639-2(B) = wln |
|Код па ISO 639-2(T) = wln |
|Код па SIL = wln |
|Выява = Linguistic map of Wallonia.png|thumbміні|rightсправа|285px285пкс|Лінгвістычная мапа Валёніі
}}
 
'''Валёнская мова''' - — гэта адна з раманскіх моваў, на якой размаўляе частка насельніцтва [[Валёнія|Валёніі]], [[Бэльґія]]. Валёнская мова адносіцца да той жа групы, што і [[француская мова|француская]], аднак яе не разглядаюць у якасьці дыялекту: франкамоўны чалавек зь цяжкасьцю разумее валёнца. Таксама валёнскую мову нельга блытаць з бэльгійскім варыянтам францускае мовы.
 
== Агульныя зьвесткі ==
Валёнская мова фармавалася ў перыядпэрыяд між [[VIII стагодзьдзе|VIII]] ды [[XII стагодзьдзе|XII]] стагодзьдзямі. Мае значны кельцкі і германскі субстрат. На 100 клясічных валёнскіх словаў 90 будзе лацінскага паходжаньня, 9 - — германскага, 1 - — кельцкага. Аднак сёньняшняя валёнская мова мае шмат запазычанныхзапазычаных словаў з францускае мовы.
 
== Геаграфічнае распаўсюджаньне ==
 
На валёнскаевалёнскай мове размаўляюць жыхары поўначы [[Францыя|Францыі]] ''botte de Givet'', у дэпартаменце [[Ардэны (дэпартамент)|Ардэны]] і розных вёсках у дэпартаменце [[Нор (дэпартамент)|Нор]]. Невялікая колькасьць носьбітаў валёнскае мовы пражывае ў ЗША, ў штаце [[Вісконсін]].
Афіцыйнага статусу гэтая мова ня мае, але ў [[1990]] року яна была прызнаная мясцовай мовай. У цяперашні час па-валёнску размаўляе каля 600 тысяч чалавек, хаця на пачатку [[XX]] стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] ёй карысталася 90 % насельніцтва Валёніі (больш за чатыры мільёны чалавек). Нязначная частка людзей, якія нарадзіліся ў паваенны час, вольна валодае гэтай мовай. Многія толькі ведаюць некаторыя словы і выразы па-валёнску.
 
Цяпер валёнская амаль цалкам выцесьненая францускай, якая мае статус афіцыйнае мовы Бэльґіі. Валёнская мова знаходзіцца ў сьпісе 500 моваў сьвету, якім пагражае выміраньне ў [[XXI]] стагодзьдзе|XXI стагодзьдзі]]. Тым неня менш, у апошнія рокі ў Валёніі назіраецца адраджэньне цікавосьціцікавасьці да валёнскае мовы.
 
== Дыялекты ==
Валёнская мова налічвае некалькі дыялектаў, якія можна суаднесьці з рэгіёнамі Валёніі:
* Цэнтральны дыялект, на якім размаўляюць у Намюры ({{langмова-fr|Nameur}}) - — сталіцы Валёніі. Гэта адзін з самых кансэрватыўных і ідыёсынкратычных дыялектаў.
* Заходні дыялект - — дыялект, які найбольш набліжаны да францускае мовы дзякуючы моцнаму ўплыву з Пікардыі. Распаўсюджаны ў раёне местаў Шарлеруа ({{lang-fr|Charleroi}}) ды Нівэль ({{langмова-fr|Nivele}})
* Паўднёвы - — распаўсюджаны ў Ардэнскім рэгіёне Бэльґіі.
 
Негледзячы на мясцовыя фанэтычныя асаблівасьці, ў Валёніі назіраецца рух за прыняцце адзінага правапісу — - "«rfondou walon"». Гэтая артаграфія дае магчымасьць розным чытачам па-рознаму вымаўляць словы. Гэты канцэпт быў узяты з [[Брэтонская мова|брэтонскае мовы]] і дазваляе прымірыць сучасныя фанэтычныя нормы з традыцыямі напісаньня словаў.
 
== Прыклады фразаў ==
!Валёнская !! Француская !! Нідэрляндзкая !! Беларуская !! Phonetic
|-
| Walon || Wallon || Waals || валёнская || {{IPA|walɔ̃}}
|-
| Diè wåde || Adieu || Vaarwel || Пакуль / Бывай || {{IPA|[djɛ woːt] / [djɛ wɔːt]}}
|-
| Bondjoû || Bonjour || Goedendag || Дзень добры / Вітаю || {{IPA|[bɔ̃dʒuː]}}
|-
| A || Salut || Hoi || Прывітаньне || a
|-
| A rvey || Au revoir || Tot ziens || Да пабачэньня || {{IPA|[arvɛj]}}
|-
| Cmint dit-st on || Comment dit-on || Hoe zegt men || Як сказаць / Як кажуць || {{IPA|[kmɛ̃ dɪstɔ̃]}}
|-
| Cmint daloz ? || Comment allez-vous? || Hoe gaat het? || Як маесься? || {{IPA|[kmɛ̃ dalɔ]}}
|-
| Dji n'&nbsp;sais nén || Je ne sais pas || Ik weet het niet || Я ня ведаю || {{IPA|[dʒɪn sɛː nɛ̃ ] / [dʒɪn se nẽ]}}
|}
 
{{Commons|Category:Walloon language|выгляд=міні}}
{{Interwiki|wa|валёнскай|}}
* [http://croejhete.walon.org Валёнская граматыка анляйн]{{ref-fr}}
 
{{Раманскія мовы}}
 
[[Катэгорыя:Раманскія мовы]]
[[Катэгорыя:Мовы БэльґііБэльгіі]]
[[Катэгорыя:Мовы Францыі]]
 
133 945

зьменаў