Розьніца паміж вэрсіямі «Менскае ваяводзтва»

стыль
(стыль)
'''Ме́нскае ваяво́дзтва''' ({{мова-la|Palatinatus Minscensis}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[ВКЛ|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Плошча ваяводзтва складала 55 500 км². Сталіцай зьяўлялася [[места]] [[Менск]].
 
Герб ваяводзтва меў наступны выгляд: ''«у чырвоным полі рыцар у срэбных латах і са срэбным шчытом з залатым шасьціканцовым крыжом, які заносіць над галавой срэбны меч з залатым этэсам і скача на срэбным кані з залатым ўзбраеньнем, збруяй і вачамі; сядло чырвонае з залатой акантоўкай»''.<ref>[http://www.heraldicum.ru/belarus/vojvod.htm Гербы белорусских воеводств в Великом княжестве Литовском] // Материалы исследований О. Однороженко (г. Харьков) и М. В. Ревнивцева (г. Энгельс)</ref> Ваяводзкая [[харугва]] была чырвонага («гвазьдзіковага») колеру з выявай гербу [[Пагоня]] ў белым полі.<ref>Менскае ваяводства // {{Літаратура/Памяць/Менск|1к}} С. 198</ref><ref>Вячаслаў Насевіч. Менскае ваяводства // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 288</ref>
 
Па ўвядзеньні ў [[1776]] року ваяводскіх мундзіраў, дэпутаты Менскага і Мазырскага паветаў апраналіся ідэнтычна смаленскім — у малінавыя («кармазыновыя») [[кунтуш]]ы зь цёмна-сінімі («гранатовымі») адваротамі, пад імі насілі цёмна-сінія [[жупан]]ы. Дэпутаты Рэчыцкага павету насілі белая жупаны і такія ж адвароты.
 
== Асноўныя падзеі ==
* [[1566]]: у выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы ўтворанаеўтварылася Менскае ваяводзтва на аснове былога [[Менскае княства|Менскагааднайменнага княствкняства]]а, рэформа таксама ўсталявала межы ваяводзтва і паветаў — [[Менскі павет|Менскага]] і [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага]].
* [[1569]]: са згоды мясцовай шляхты [[Мазырскі павет]] улучылі ў межы ваяводзтва.
* [[1599]]: у Менску праз [[рок (год)|рок]], па чарзе з [[Наваградак|Наваградкам]], пачалі праводзіцца вясновыя сэсіі [[Вярхоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Вярхоўнага Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]], кожная зь іх працягвалася 22 тыдні, пачынаючы ад панядзелку пасьля [[Тры Каралі|Трох Каралёў]].
* [[1654]]—[[1667]]: [[Масковія|маскоўскія войскі]] акупавалі значную частку тэрыторыі ваяводзтва.
* [[1662]]: [[Барысаўскае староства]] пераведзенаеперайшло ў склад [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]].<ref>Міхась Мацельскі. [http://goman.borisov-e.info/index.php?id=17 Гісторыя Барысава ў датах] //на сайце газэты «[[Гоман Барысаўшчыны]]»</ref>
* [[1667]]: у склад Рэчыцкага павету было ўлучанаеўвайшло [[Лоеўска-Любецкае староства]] (8 тыс. км²).<ref>[[Вячаслаў Насевіч]]. [http://vn.belinter.net/vkl/29.html Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел] // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 34—3939.</ref>
* [[1708]]: войскі швэдзкага караля [[Карл XII|Карла XII]] учынілі значныя разбурэньні на абшарах ваяводзтва, асабліва ў Менскім павеце.
* [[1772]]: у выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] ваяводзтва страціла значную частку Рэчыцкага павету і ўлучыла ў свой склад рэшту [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]].
* [[1775]]: у сувязізьвязку з акупацыяй усходніх ваяводзтваў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыяй]], менскую сэсію Трыбуналу перанесьлі ў [[Горадня|Горадню]].
* [[20 сьнежня]] [[1793]]: скасаванаескасаваньне ваяводзтва ў выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], яго тэрыторыя ўвайшла ў склад [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] Расейскай імпэрыі.
 
== Геаграфія ==
Тэрыторыя Менскага ваяводства мела форму [[прастакутнік]]а з нашмат даўжэйшымі заходнім і ўсходнім бакамі. Рака [[Бярэзіна]], якая ад вытоку да вусьця працякала па тэрыторыі ваяводзтва, падзяляла ягоны абшар надвая. У паўночнай частцы Менскага ваяводзтва брала свой выток рака [[Вяльля]]. Гэтая частка ваяводзтва ўяўляла шырокія, не вельмі ўраджайныя раўніны, паўднёва-заходняя (Мазырскі павет) — ляжала ў [[Палесьсе|Палесьсі]].
 
== АдміністрацыйныАдміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ==
У склад ваяводзтва ўваходзілі 3 паветы:
 
 
== Прававы лад ==
Мясцовыя органы ўлады валодалі шырокімі паўнамоцтвамі ў вырашэньні ўсіх мясцовых справаў. У сваёй дзейнасьці яны кіраваліся агульнадзяржаўнымі нарматыўнымі актамі, мясцовым звычаёвым правам і актамі мясцовай адміністрацыі. Асобнае кіраваньне было ўсталяванаеажыцьцяўлялася ў прыватных уладаньнях заможнай шляхты.
 
ВышэйшайНайвышэйшай формай заканадаўства зьяўляліся [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага]] [[1529]], [[1566]], [[1588]] рокаў. Дзейнасьць усіх службовых асобаў падпарадкоўвалася праву.
 
== Урадоўцы ==
[[Файл:IRPMińskie.PNG|міні|270пкс|справа|Менскае ваяводзтва на мапе Рэчы Паспалітай]]
 
У [[Вальны сойм|сэнаце Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў]] ваяводзтва былопрадстаўлялі прадстаўленаедва двума сэнатарамісэнатары: [[ваявода]]й і [[кашталян]]ам.
 
Ваяводы менскія паводле значначнасьці займалі месцы ў сэнаце пасьля [[паморскае ваяводзтва|паморскіх]] і перад [[інфлянты|інфлянцкімі]], кашталяны — пасьля [[гданьск]]іх і таксама перад інфлянцкімі.<ref name="sg"/>
* Województwo mińskie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/482 482]
* {{Літаратура/Памяць/Менск|1}}
* Юхо Я.А. Кароткі нарыс гісторыі дзяржавы і права Беларусі. Мн., 1992.
* Любавский М.К. Очерк истории Литовско-Русского государства до Люблинской унии включительно. 2-е выд. М., 1915.
* Baliński M., Lipiński T. Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym. T. 3. Warszawa, 1846.
* Юхо Я.А. Кароткі нарыс гісторыі дзяржавы і права Беларусі. Мн., 1992.
* Любавский М.К. Очерк истории Литовско-Русского государства до Люблинской унии включительно. 2-е выд. М., 1915.
* Baliński M., Lipiński T. Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym. T. 3. Warszawa, 1846.
 
{{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага}}