Сарацыны: розьніца паміж вэрсіямі

1277 байтаў дададзена ,  17 гадоў таму
д
+ Націск. Спасылкі. Interwikis
("у" змененыя на "ў" дзе гэта патрабуецца правапісамю)
д (+ Націск. Спасылкі. Interwikis)
'''Сарацы́ны''' — негатыўная назва [[мусульмане|мусульманаў]] у сярэднявечных [[Заходняя Еўропа|заходнееўрапейскіх]] крыніцах.
{{Вікіфікаваць}}
'''Сарацыны''', негатыўная назва мусульманаў у сярэднявечных заходнееўрапейскiх крынiцах. Амiян Марцэлiн, рымскi гiсторык грэчаскага паходжання (IV ст.), згадваў с. як адно з арабскiх плямёнаў на ПнЗ Аравiйскай пустынi. Паступова тэрмiн “с.” пачалi ўжываць у заходняй лiтаратуры для абазначэння спачатку ўсiх арабаў, потым мусульманаў увогуле, а часам у шырокiм сэнсе ўсіх некаталікоў. Тэрмiн быў вядомы i на Русi (“Моамеда, жреца срачиньского” згадваў каля 1107 чарнiгаўскi iгумен Данiiл), ён набыў шырокае распаўсюджанне ў сувязi з крыжовымi паходамi. З канца XII ст. яго этымалогiю звязвалi з iмём курдскага палкаводца, султана Егiпта Саладзіна (Салах-эд-Дзіна), якi ў 1187—1192 узначальваў супрацiўленне мусульманскiх дзяржаў Блiзкага Усходу крыжакам.
 
'''Сарацыны''', негатыўная назва мусульманаў у сярэднявечных заходнееўрапейскiх крынiцах. Амiян[[Аміян МарцэлiнМарцэлін]], рымскiрымскі гiсторыкгісторык грэчаскага паходжання ([[IV ст.стагоддзе]]), згадваў с.сарацынаў як адно з арабскiх[[арабскія плямёны|арабскіх плямёнаў]] на ПнЗпаўночным Аравiйскайзахадзе пустынi[[Аравійская пустыня|Аравійскай пустыні]]. Паступова тэрмiнтэрмін “с.”“сарацыны” пачалiпачалі ўжываць у заходняй лiтаратурылітаратуры для абазначэння спачатку ўсiхўсіх [[арабы|арабаў]], потым мусульманаў увогуле, а часам у шырокiмшырокім сэнсе ўсіх некаталікоў. ТэрмiнТэрмін быў вядомы iі на Русi[[Русь|Русі]] (“Моамеда, жреца срачиньского” згадваў каля [[1107]] чарнiгаўскiгоду iгумен[[Чарнігаў|чарнігаўскі]] Данiiлігумен Данііл), ён набыў шырокае распаўсюджанне ў сувязiсувязі з крыжовымi[[крыжовыя паходамiпаходы|крыжовымі паходамі]]. З канца [[XII ст.стагоддзе|XII стагоддзя]] яго этымалогiюэтымалогію звязвалiзвязвалі з iмёміменем [[курды|курдскага]] палкаводца, султана Егiпта[[Егіпет|Егіпта]] [[Саладзін|Саладзіна]] (Салах-эд-Дзіна), якiякі ў 1187—1192[[1187]] – [[1192]] гадах узначальваў супрацiўленнесупраціўленне мусульманскiхмусульманскіх дзяржаў Блiзкага[[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] [[крыжакі|крыжакам]].
У экзальтаванай свядомасцi заходнееўрапейскага духавенства i рыцарства, якiя лiчылi каталiцкую Зах. Еўропу акружанай адзiным фронтам нехрысцiянскiх дзяржаў — ад мусульманскай Iспанii i Блiзкага Усходу да Лiтвы i Русi, “сарацынскай” дзяржавай уяўлялася i ВКЛ. Такiя аблуды ўмела падтрымлiвалiся крыжацкай прапагандай для абгрунтавання “маральнага права” на агрэсiю супраць ВКЛ, асаблiва ў канцы XIV ст., калi пасля разгрому Тахтамыша Цiмурам (Тамерланам) тут знайшла прытулак значная частка татараў. Хранiст i паэт, iдэёлаг французскага рыцарства Жан Фруасар, апiсваючы падрыхтоўку да крыжовага паходу супраць турэцкага султана Баязiда, якi скончыўся трагiчным паражэннем хрысцiянскай армii пад Нiкапалем у 1396, пiсаў, што “Баязiд i Калiф паслалi да некалькiх сарацынскiх каралёў — у Персiю, Мiдзiю, Татарыю i нават у Лiтву на мяжы з Прусiяй”. Англiйскi хранiст канца XIV ст., манах абатства Сент-Олбанс Томас Уолсінгэм таксама лічыў “караля Літвы” Вiтаўта “сарацынскім уладыкам” накшталт султанаў “Вавілоніі“, Турцыі і татарскiх ханаў: “Гэты кароль Літвы павярнуўся ў веру хрысціянскую з нагоды шчаслівай перамогі, дараванай яму небам, разам з 60 тыс. людзей сваёй секты, якія ў знак веры накладаюць на зброю белы плашч і прышываюць на тых шатах крыж чырвонага колеру”. У свядомасці Уолсінгэма вычварна спляліся самыя розныя падзеі: хрышчэнне Літвы ў 1387, разгром Баязіда Тамерланам у 1402 і бітва на Ворскле ў 1399. Пасля Вялiкай вайны 1409—1411 частата сустракаемасцi тэрмiну “с.” у дачыненнi да Лiтвы рэзка скарачаецца, але яшчэ ў 1420-х, калi Вiтаўта абвiнавачвалi ў патаемным супрацоўнiцтве з асманамi, баварскi хранiст Ульрых фон Рыхенталь называў Вiтаўта “herczog zu Sarasio”.
 
У экзальтаванай свядомасцiсвядомасці заходнееўрапейскага [[духавенства]] iі [[рыцарства]], якiяякія лiчылiлічылі каталiцкуюкаталіцкую Зах.Заходнюю Еўропу акружанай адзiнымадзіным фронтам нехрысцiянскiхнехрысціянскіх дзяржаў — ад мусульманскай Iспанii[[Іспанія|Іспаніі]] iі БлiзкагаБлізкага Усходу да ЛiтвыЛітвы iі РусiРусі, “сарацынскай” дзяржавай уяўлялася iі [[ВКЛ]]. ТакiяТакія аблуды ўмела падтрымлiвалiсяпадтрымліваліся крыжацкай прапагандай для абгрунтавання “маральнага права” на агрэсiюагрэсію супраць ВКЛ, асаблiваасабліва ў канцы [[XIV ст.стагоддзе|XIV стагоддзя]], калiкалі пасля разгрому [[Тахтамыш|Тахтамыша]] Цiмурам[[Цімур|Цімурам]] (Тамерланам) тут знайшла прытулак значная частка [[татары|татараў]]. ХранiстХраніст iі паэт, iдэёлагідэолаг французскага рыцарства [[Жан Фруасар]], апiсваючыапісваючы падрыхтоўку да крыжовага паходу супраць турэцкага султана Баязiда[[Баязід|Баязіда]], якiякі скончыўся трагiчнымтрагічным паражэннем хрысцiянскайхрысціянскай армiiарміі пад Нiкапалем[[Нікапаль|Нікапалем]] у [[1396]] годзе, пiсаўпісаў, што “Баязiд“Баязід iі КалiфКаліф паслалiпаслалі да некалькiхнекалькіх сарацынскiхсарацынскіх каралёў — у Персiю[[Персія|Персію]], Мiдзiю[[Мідзія|Мідзію]], Татарыю iі нават у ЛiтвуЛітву на мяжы з Прусiяй”[[Прусія|Прусіяй]]”. АнглiйскiАнглійскі хранiстхраніст канца XIV ст.стагоддзя, манах [[абатства Сент-Олбанс]] [[Томас Уолсінгэм]] таксама лічыў “караля Літвы” Вiтаўта[[Вітаўт|Вітаўта]] “сарацынскім уладыкам” накшталт султанаў “Вавілоніі““[[Вавілонія|Вавілоніі]]”, [[Турцыя|Турцыі]] і татарскiхтатарскіх ханаў: “Гэты кароль Літвы павярнуўся ў веру хрысціянскую з нагоды шчаслівай перамогі, дараванай яму небам, разам з 60 тыс. людзей сваёй секты, якія ў знак веры накладаюць на зброю белы плашч і прышываюць на тых шатах крыж чырвонага колеру”. У свядомасці Уолсінгэма вычварна спляліся самыя розныя падзеі: хрышчэнне Літвы ў [[1387]] годзе, разгром Баязіда Тамерланам у [[1402]] годзе і [[бітва на Ворскле ў1399 1399году]]. Пасля Вялiкай[[Вялікая вайна 1409-1411 гадоў|Вялікай вайны 1409—14111409-1411 гадоў]] частата сустракаемасцiсустракаемасці тэрмiнутэрміну “с.”“сарацыны” уў дачыненнiдачыненні да ЛiтвыЛітвы рэзка скарачаецца, але яшчэ ў [[1420-я|1420-х]] гадах, калiкалі ВiтаўтаВітаўта абвiнавачвалiабвінавачвалі ў патаемным супрацоўнiцтвесупрацоўніцтве з асманамiасманамі, баварскiбаварскі хранiстхраніст [[Ульрых фон Рыхенталь]] называў ВiтаўтаВітаўта “herczog zu Sarasio”.
Лiт.: Piekosinski F. Gosci polscy na soborze Konstancyiskim // Rozprawy Akademii umiejetnosci. Wydzial historyczno-filozoficzny. Ser. II, T. 12 (37). Krakow, 1899; Zins H. Polska w oczach anglikow. Warszawa, 1974; Белы А. Пад крыжом Св. Георгiя // Падарожнiк. № 2, 1996.
 
 
Алесь Белы
{{Крыніца ЭГБ|[[Алесь Белы]]}}
- ЭГБ
 
== Знешнія спасылкі ==
* [http://www.kamunikat.net.iig.pl/autary/biely/www/encyklapedyja/s.htm#3 Арыгінальны артыкул]
 
=== Літаратура ===
Лiт.:* Piekosinski F. Gosci polscy na soborze Konstancyiskim // Rozprawy Akademii umiejetnosci. Wydzial historyczno-filozoficzny. Ser. II, T. 12 (37). Krakow, 1899; Zins H. Polska w oczach anglikow. Warszawa, 1974; Белы А. Пад крыжом Св. Георгiя // Падарожнiк. № 2, 1996.
* Zins H. Polska w oczach anglikow. Warszawa, 1974.
* Белы А. Пад крыжом Св. Георгiя // Падарожнiк. № 2, 1996.
 
[[de:Sarazenen]]
[[en:Saracen]]
[[pt:Sarraceno]]
[[fi:Saraseeni]]
18 193

зьмены