Розьніца паміж вэрсіямі «Васіль Цяпінскі»

артаграфія, стыль, вікіфікацыя
(артаграфія, стыль, вікіфікацыя)
[[Image:Vasil Tiapinskiy.png|міні|right|200px225px]]
'''Цяпінскі,Васíль Васiль'''Мікала́евіч Ця́пінскі (Цяпінскі-Амельяновіч)''' (каля [[1540]]- каля [[1603]]), беларускі гуманіст-асветнікасьветнік, пісьменнікпісьменьнік і кнігавыдавец, перакладчык i, пачынальнiк бiблейскай (новазапаветнай) выдавецкай беларускамоўнае традыцыi на беларускай мове.
 
==Біяграфія==
Нарадзіўся ў маёнтку [[Цяпіна]] ў сям’ісямьі дробнага гаспадарскага баярына [[Полацк|Полацкага]] павета Мікалая Амельяновіча. Служыў у падканцлера [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] Астафея Валовіча, пратэктара рэфармацыйнага руху, які падтрымліваў кнігавыдавецкую ій асветніцкуюасьветніцкую дзейнасцьдзейнасьць уна Беларусі.
 
=== Рэлігіёзныя погляды ===
Васiль Цяпінскі працягнуў гуманістычныя ій культурна-асветніцкіяасьветніцкія традыцыі [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]], быў асабіста ій ідэйна звязанызьвязаны з [[Сымон Будны|Сымонам Будным]], падзяляў яго грамадскаграмадзка-палітычныя ій рэлігійныя погляды. Як і Сымон Будны, ён прыйшоўперайшоў адз кальвінізму даў антытрынітарызмуантытрынітарызм. У кнізе ''«Пра найважнейшыя артыкулы хрысціянскайхрысьціянскае веры»'' Сымон Будны паведамляў, што ў [[1574]] годзе у доме ''«брата мілага Васіля Цяпінскага»'' адбыўся сінод антытрынітарыяў. У другой сваей кнізе ён пісаў пра сінод [[1578]] года, на якім Цяпiнскi адстойваў сваю грамадзянскую пазіцыю. Ён лічыў, што валодаць маёнткамі і зямлёй, а таксама ўдзельнічаць у справядлівых войнах супраць нашэсцяўнашэсьцяў і пагрозы тыраніі – гэта неня грэх і не супярэчыць [[Біблія|Бібліі]], як даводзілі крайне левыя антытрынітарыі. Такія погляды Цяпiнскага супадалі з поглядамі шляхецкага крыла пратэстанцкага руху.
 
=== Згадкі ў крыніцах. Праблема вызначэньня даты нараджэньня. ===
Імя Васіля Цяпiнскага разам з братамі Жданам і Іванам Войнамi ўпершыню ўпамінаеццазгадваецца ў дакументальныхдакумэнтальных крыніцах [[1560-я|1560-х]] гадоў (тэстаменттэстамэнт (завяшчаннезавяшчаньне) маці [[1563]] года, працэс [[1564]] года з Ю.Осцікавічам Осьцікавічам, які зрабіў напад на маёнтак Цяпiнскiх – СвіраныСьвіраны).
Датаваны 1578 годам партрэт Цяпінскага выклікае сумненні адносна паходжання гэтага мастацкага твора. Няма звестак аб вучобе Васіля Цяпінскага ў замежных універсітэтах, што таксама дало б нейкія падставы для больш дакладнага вызначэння даты яго нараджэння. Як сведчаць знойдзеныя дакументы, у канцы 50-х – пачатку 60-х гадоў XVI стагоддзя бацькі Васіля Цяпінскага былі ўжо вельмі сталага ўзросту (тэстамент маці напісаны ў 1563 г., а бацька памёр раней). Адсюль можна лічыць, што Васіль Цяпінскі нарадзіўся ў 30-я – пачатку 40-х гадоў XVI стагоддзя. У 50-х гадах XVI стагоддзя ён самастойна удзельнічаў у судовых працэсах і не быў малодшым сынам у час складання тэстаменту. У ім згадваюцца таксама яшчэ два сыны Матроны Мiкалаеўны – Ждан і Іван Война, які ў пачатку 60-х гадоў яшчэ патрабаваў апякунства, а таксама даволі дарослая ўнучка Марына.
 
Новыя архіўныя дакументы і даследаванні дазволяць пашырыць надзвычай скупыя гiстарычныя звесткі аб жыццёвым шляху Цяпінскага, яго сваяцкіх і сямейных сувязях.
Датаваны [[1578]] годам партрэт Цяпінскага выклікае сумненнісумненьні адносна паходжання гэтага мастацкагаяго творапаходжаньні. Няма звестакзьвестак аб вучобе Васіля Цяпінскага ў замежных універсітэтахунівэрсытэтах, што таксамаб далобезумоўна бдало нейкіяпэўныя падставы для больш дакладнага вызначэннявызначэньня даты яго нараджэннянараджэньня. Як сведчацьсьведчаць знойдзеныя дакументыдакумэнты, у канцы [[1550-ы|50-х]] – пачатку [[1560-ы|60-х]] гадоў [[16 стагодзьдзе|XVI стагоддзястагодзьдзя]] бацькі Васіля Цяпінскага былі ўжо вельмідаволі сталага ўзросту (тэстаменттэстамэнт маці напісаны ў [[1563]] г., а бацька памёр раней). Адсюль можна лічыць, што Васіль Цяпінскі нарадзіўся ў [[1530-я|30-я]] – пачатку [[1540-я|40-х]] гадоў XVI стагоддзястагодзьдзя. У 50-х гадах XVI стагоддзястагодзьдзя ён самастойна удзельнічаўўдзельнічаў у судовых працэсах і не быў малодшым сынам упад час складанняскладаньня тэстаментутэстамэнту. У ім таксама згадваюцца таксама яшчэ два сыны Матроны Мiкалаеўны – Ждан і Іван Война, які ў пачатку 60-х гадоў яшчэ патрабаваў апякунства, а таксама даволі дарослая ўнучка Марына.
Род Цяпінскіх становіцца вядомым у актах Вялікага княства Літоўскага толькі з XVI ст. як «кроўнародасны» (блізка параднёны) з родам Слушак. Слушкі былі знакамітай фаміліяй у другой палове XVI–XVII стст, займалі многія важныя дзяржаўныя пасады, удзельнічалі ў соймах і ўсіх буйных войнах. Згодна са звесткамі некаторых пазнейшых гербоўнікаў, якія пры апісанні генеалагічных каранёў знатных асоб нярэдка прытрымліваліся легендарных версій, Слушкі атрымалі шляхецтва яшчэ пры Вітаўце разам з зямельнай маёмасцю. Арыгінальнымі актамі гэта не пацвярджаецца, але пэўныя падставы маюцца. У 1547 годзе спадчынныя дакументы кіеўскага гараднічага Івана Грыгор'евіча Слушкі загінулі ў час страшэннага пажару ў Мінску. Па хадайніцтву Слушкі гаспадарская канцылярыя выдала яму пацверджанне на яго спадчынныя маёнткі. У гэтым акце ўпершыню ў вядомых зараз гістарычных крыніцах згадваецца і Цяпіна. Кіеўскі гараднічы паведаў пра сваё права да Цяпіна: «Напервей што ему от брата его рожоного Павла Григоревича Служчича досталос(ь) на ровном делу именье их отчизное и дедизное на имя Тяпино» і на тое маюцца лісты і «твердасці» Вітаўта і іншых вялікіх князёў літоускіх. Невядома, праўда, хто былі яго першымі ўладальнікамі, сам Слушка згадвае пра маёмасныя правы на Цяпіна толькі свайго бацькі — Грыгорыя і дзеда — «именье отчизное и дедизное». Але па гэтых звестках мы можам даведацца нарэшце пра першых рэальных заснавальнікаў рода Слушак і Цяпінскіх. Грыгорый Слушка — бацька кіеўскага гараднічага. Імя дзеда выяўляецца па іншых крыніцах. У судовым акце ад 14 чэрвеня 1514 года згадваецца ліст, засведчаны слугамі навагародскага ваяводы, у тым лiку Грыгорыем Амельянавічам Слушкай. Па свайму сацыяльнаму становішчу Амельян, верагодна, належаў да баярскага службовага стана, бо валодаў зямельнай маёмасцю. 3 нашчадкаў двух яго сыноў адзіны род Слушак стаў размяжоўвацца на два роднасных: Слушак (патомкаў Грыгорыя) і Цяпінскіх (ад Івана). Імя агульнага пачынальніка роду надоўга засталося ў памяці і ў поўных родавых прозвішчах Слушак і Цяпінскіх. Нават судовы акт ад 28 ліпеня 1604 года згадвае аднаго з сыноў Васіля Цяпінскага, земяніна ваяводства Полацкага, Цяпінскім Амельянавічам.
 
=== Род Цяпніскіх ===
Новыя архіўныя дакументыдакумэнты ій даследаваннідаследаваньні дазволяцьдазваляюць пашырыць надзвычай скупыя гiстарычныя звесткізьвесткі аб жыццёвымжыцьцёвым шляху Цяпінскага, яго сваяцкіх і сямейных сувязях.
 
Род Цяпінскіх становіцца вядомым у актах [[ВКЛ|Вялікага княства Літоўскага]] толькі з XVI ст. як ''«кроўнародасны»'' (блізка параднёны) з родам Слушак. Слушкі былі знакамітай фаміліяй у другой палове XVI–XVII стст, займалі многія важныя дзяржаўныя пасады, удзельнічалі ў соймах і ўсіх буйных войнах. Згодна са звесткамізьвесткамі некаторых пазнейшыхпазьнейшых гербоўнікаў, якія пры апісанніапісаньні генеалагічныхгенеалягічных каранёў знатных асобасобаў нярэдка прытрымліваліся легендарных версійвэрсій, Слушкі атрымалі шляхецтва яшчэ пры [[Вітаўт|Вітаўце]] разам ззь зямельнай маёмасцюмаёмасьцю. Арыгінальнымі актамі гэта не пацвярджаеццапацьвярджаецца, але пэўныя падставы маюццамаюць месца. У [[1547]] годзе спадчынныя дакументыдакумэнты кіеўскага гараднічага Івана Грыгор'евічаРыгоравіча Слушкі загінулізьнішчыліся ўпад час страшэннага пажару ў МінскуМенску. Па хадайніцтву Слушкі гаспадарская канцылярыя выдала яму пацверджаннепацьверджаньне на яго спадчынныя маёнткі. У гэтым акце ўпершыню ў вядомых зараз гістарычных крыніцах згадваецца ій Цяпіна. Кіеўскі гараднічы паведаў пра сваё права да Цяпіна: ''«Напервей што ему от брата его рожоного Павла Григоревича Служчича досталос(ь) на ровном делу именье их отчизное и дедизное на имя Тяпино» і на тое маюцца лісты і «твердасці»'' Вітаўта і іншых вялікіх князёў літоускіх. Невядома,Аднак праўданевядома, хто былі яго першымі ўладальнікамі, сам Слушка згадвае пра маёмасныя правы ''на Цяпіна толькі свайго бацькі — Грыгорыя ій дзеда — «именье отчизное и дедизное»''. Але па гэтых звесткахзьвестках мы можам даведацца нарэшце пра першых рэальных заснавальнікаў рода Слушак і Цяпінскіх. Грыгорый Слушка — бацька кіеўскага гараднічага. Імя дзеда выяўляецца па іншых крыніцах. У судовым акце ад 14 чэрвеня 1514 года згадваецца ліст, засведчаны слугамі навагародскага ваяводы, у тым лiку Грыгорыем Амельянавічам Слушкай. Па свайму сацыяльнаму становішчу Амельян, верагодна, належаў да баярскага службовага стана, бо валодаў зямельнай маёмасцю. 3 нашчадкаў двух яго сыноў адзіны род Слушак стаў размяжоўвацца на два роднасных: Слушак (патомкаў Грыгорыя) і Цяпінскіх (ад Івана). Імя агульнага пачынальніка роду надоўга засталося ў памяці і ў поўных родавых прозвішчах Слушак і Цяпінскіх. Нават судовы акт ад 28 ліпеня 1604 года згадвае аднаго з сыноў Васіля Цяпінскага, земяніна ваяводства Полацкага, Цяпінскім Амельянавічам.
Сыны Івана Амельянавіча, «рожоныя» (родныя) браты Мікалай (бацька Васіля) і Мацей Цяпінскія, упершыню названы ў попісу войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. У беларускай гістарыяграфіі гэты акт не зарэгістраваны. Магчыма, недагляд тлумачыцца тым, што яны апісаны тут без «мясцовага» прозвішча — Цяпінскія. Попісы войска (шляхецкага паспалітага рушання) праводзіліся нерэгулярна, звычайна ў выніку нейкіх міжнародных ускладненняў ці пагрозы вайны. Яны змяшчалі агульныя звесткі аб сацыяльным і маёмасным становішчы шляхты і колькасці выстаўляемых узброеных коннікаў (пастановы вольных соймаў вызначылі адпаведныя нормы: 1 коннік з 8 служб сялянскіх у канцы 20-х гадоў, з 10 служб — у сярэдзіне XVI ст.).
Жонка Васiля Цяпiнскага Соф’я Данілаўна паходзіла з роду князёў Жыжэмскіх. Васiль Цяпiнскi меў радавы маёнтак Цяпіна (каля Лепеля), спадчынныя і набытыя ўладанні ў Мінскім, Лідскім, Ашмянскім, Віленскім паветах.
34 504

зьмены