Розьніца паміж вэрсіямі «Менскае ваяводзтва»

дапаўненьне, стыль, шаблёны
д (→‎Геаграфія: артаграфія)
(дапаўненьне, стыль, шаблёны)
| Часавы пас =
| Скарачэньне =
| ISO =
| FIPS =
| Тэлефонны код =
| Паштовыя індэксы =
| Інтэрнэт-дамэн =
| Код аўтамабільных нумароў =
| Катэгорыя ў Commons =
| Парамэтар1 = [[1566]] — [[1793]]
'''Ме́нскае ваяво́дзтва''' ({{мова-la|Palatinatus Minscensis}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[ВКЛ|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Плошча ваяводзтва складала 55 500 км². Сталіцай зьяўлялася [[места]] [[Менск]].
 
Герб ваяводзтва меў наступны выгляд: «у чырвоным полі рыцар у срэбных латах і са срэбным шчытом з залатым шасьціканцовым крыжом, які заносіць над галавой срэбны меч з залатым этэсам і скача на срэбным кані з залатым ўзбраеньнем, збруяй і вачамі; сядло чырвонае з залатой акантоўкай».<ref>[http://www.heraldicum.ru/belarus/vojvod.htm Гербы белорусских воеводств в Великом княжестве Литовском] // Материалы исследований О.Однороженко (г.Харьков) и М.В.Ревнивцева (г.Энгельс)]</ref> Ваяводзкая [[харугва]] была чырвонага («гвазьдзіковага») колеру з выявай герба [[Пагоня]] ў белым полі.<ref>Менскае ваяводства // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. С. 198</ref> (паводле іншых зьвестак харугва была жоўтая<ref>[http://www.geocities.com/heraldica_litvaniae/regijony/vajvodshipsВячаслаў Насевіч.html MiddleМенскае Age Provinces of Litvaваяводства // Heraldica{{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} Litvaniae]С. 288</ref>). Пасьля ўвядзеньня ў [[1776]] року ваяводскіх мундзіраў, дэпутаты Менскага і Мазырскага паветаў апраналіся ідэнтычна смаленскім — у малінавыя («кармазыновыя») [[кунтуш]]ы зь цёмна-сінімі («гранатовымі») адваротамі, пад імі насілі цёмна-сінія [[жупан]]ы. Дэпутаты Рэчыцкага павету насілі белая жупаны і такія ж адвароты.
 
Па ўвядзеньні ў [[1776]] року ваяводскіх мундзіраў, дэпутаты Менскага і Мазырскага паветаў апраналіся ідэнтычна смаленскім — у малінавыя («кармазыновыя») [[кунтуш]]ы зь цёмна-сінімі («гранатовымі») адваротамі, пад імі насілі цёмна-сінія [[жупан]]ы. Дэпутаты Рэчыцкага павету насілі белая жупаны і такія ж адвароты.
 
== Асноўныя падзеі ==
* [[1566]]: у выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы ўтворанае Менскае ваяводзтва на аснове былога [[Менскае княства|Менскага княств]]а, рэформа таксама ўсталявала межы ваяводзтва і паветаў — [[Менскі павет|Менскага]] і [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага]].
* [[1662]]: [[Барысаўскае староства]] пераведзенае ў Аршанскі павет Віцебскага ваяводзтва.<ref>Міхась Мацельскі. [http://goman.borisov-e.info/index.php?id=17 Гісторыя Барысава ў датах] // «[[Гоман Барысаўшчыны]]»</ref>
* [[1569]]: са згоды мясцовай шляхты [[Мазырскі павет]] быў улучаныулучылі ў межы ваяводзтва.
* [[1599]]: у Менску праз [[рок (год)|рок]], па чарзе з [[Наваградак|Наваградкам]], пачынаюцьпачалі праводзіцца вясновыя сэсіі [[Вярхоўны Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Вярхоўнага Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]], кожная зь іх працягвалася 22 тыдні, пачынаючы ад панядзелку пасьля [[Тры Каралі|Трох Каралёў]].
* [[1654]]—[[1667]]: [[Масковія|маскоўскія войскі]] акупавалі значную частку тэрыторыі ваяводзтва.
* [[1654]]—[[1667]]: значная частка тэрыторыі ваяводзтва была акупаваная [[Масковія|маскоўскімі войскамі]].
* [[1667]]: у склад Рэчыцкага павету было ўлучанае [[Лоеўска-Любецкае староства]] (8 тыс. км²).<ref>[[Вячаслаў Насевіч]]. [http://vn.belinter.net/vkl/29.html Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя ў 2 тамах. Т.1. — Мінск, 2005. С. 34—39.]</ref>
* [[1708]]: войскі швэдзкага караля [[Карл XII|Карла XII]] учынілі значныя разбурэньні на абшарах ваяводзтва, асабліва ў Менскім павеце.
* [[1772]]: у выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] страчанаяваяводзтва страціла значнаязначную часткачастку Рэчыцкага павету, даі Менскагаўлучыла ваяводзтваў далучанаясвой рэштасклад рэшту [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]], .
* [[1775]]: у сувязі з акупацыяй усходніх ваяводзтваў [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыяй]], менскую сэсію Трыбуналу перанесьлі ў [[Гародня|Гародню]].
* [[20 сьнежня]] [[1793]]: ваяводзтваскасаванае ліквідаванаеў пасьлявыніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|2-гадругога падзелу Рэчы Паспалітай]], якго тэрыторыя апынулася ўвайшла ў склад [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] Расейскай імпэрыі.
 
== Геаграфія ==
На поўначы межавала з [[Полацкае ваяводзтва|Полацкім]] і [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскім]] ваяводзтвамі, на захадзе — зь [[Віленскае ваяводзтва|Віленскім]] і [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкім]] ваяводзтвамі, на поўдні зь [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскім]] і [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскім]] ваяводзтвамі, на ўсходзе — з [[Масковія]]й і [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскім ваяводзтвам]].<ref name="sg">Województwo mińskie // Słownik{{Літаратура/Геаграфічны geograficznyслоўнік KrólestwaКаралеўства PolskiegoПольскага|5}} i innych krajów słowiańskich, Tom V, sS. 339</ref> Частка мяжы з Наваградзкім ваяводзтвам праходзіла па рацэ [[Пціч]], да яе упадзеньня ў [[Прыпяць]]. На захадзе, ўздоўж ракі [[Славесна]], ішла мяжа зь Берасьцейскім ваяводзтвам.
 
Тэрыторыя Менскага ваяводства мела форму [[прастакутнік]]а з нашмат даўжэйшымі заходнім і ўсходнім бакамі. Рака [[Бярэзіна]], якая ад вытоку да вусьця працякала па тэрыторыі ваяводзтва, падзяляла ягоны абшар надвая. У паўночнай частцы Менскага ваяводзтва брала свой выток рака [[Вяльля]]. Гэтая частка ваяводзтва ўяўляла шырокія, не вельмі ўраджайныя раўніны, паўднёва-заходняя (Мазырскі павет) — ляжала ў [[Палесьсе|Палесьсі]].
 
== Прававы лад ==
[[Файл:IRPMińskie.PNG|міні|270пкс|справа|Менскае ваяводзтва на мапе Рэчы Паспалітай]]
 
Мясцовыя органы ўлады валодалі шырокімі паўнамоцтвамі ў вырашэньні ўсіх мясцовых справаў. У сваёй дзейнасьці яны кіраваліся агульнадзяржаўнымі нарматыўнымі актамі, мясцовым звычаёвым правам і актамі мясцовай адміністрацыі. Асобнае кіраваньне было ўсталяванае ў прыватных уладаньнях заможнай шляхты.
 
 
== Урадоўцы ==
[[Файл:IRPMińskie.PNG|міні|270пкс|справа|Менскае ваяводзтва на мапе Рэчы Паспалітай]]
 
У [[сэнат|сэнаце Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў]] ваяводзтва было прадстаўленае двума сэнатарамі: [[ваявода]]й і [[кашталян]]ам.
 
* [[Юзаф Радзівіл]] ([[29 траўня|29.5.]][[1773]] — [[3 лютага|3.2.]][[1784]])
* [[Адам Хмара]] ([[4 лютага|4.2.]][[1784]] — ?)
 
Кашталянамі менскімі былі:
 
* М.С. Тальваш ([[1566]]—[[1570]])
* Я.Я. Глябовіч ([[1572]]—[[1584]])
* М.Б. Гарабурда ([[1584]]—[[1586]])
* В.В. Агрыпа ([[1586]]—[[1590]])
* М. Стравінскі ([[1590]]—[[1592]])
* А.П. Сапега ([[1592]]—[[1597]])
* Ю.Я. Корсак ([[1597]])
* М.П. Дарагастайскі ([[1597]]—[[1600]])
* Ш.Я. Галоўчынскі ([[1600]]—[[1610]])
* П. Тышкевіч ([[1611]]—[[1618]])
* А. Слушка ([[1618]]—[[1628]])
* А. Завіша ([[1628]]—[[1630]])
* Я.А. Ляцкі ([[1630]]—[[1634]])
* Г. Дунін-Раецкі ([[1634]]—[[1649]])
* М.С. Чацьвярцінскі ([[1649]]—[[1659]])
* Я.Т. Кунцэвіч ([[1661]])
* С.К. Кандзежаўскі ([[1661]]—[[1663]])
* А. Юдзіцкі ([[1672]]—[[1677]])
* Я.П. Юдзіцкі ([[1694]])
* К. Есьман ([[1697]])
* А. Пузына ([[1697]]—[[1701]])
* К. Война-Ясяніцкі ([[1701]])
* М. Шчука ([[1701]]—[[1709]])
* Т.А. Ваньковіч ([[1710]])
* Ш. Любецкі-Друцкі ([[1710]])
* Я.Ф. Сапега ([[1711]]—[[1712]])
* Д. Выгоўскі ([[1713]]—[[1740]])
* А. Глябіцкі-Юзэфовіч ([[1740]]—[[1758]])
* М. Юдзіцкі ([[1742]]—[[1758]])
* Я. Юдзіцкі ([[1758]]—[[1777]])
* А.М. Ракіцкі ([[1777]]—[[1779]])
* А. Хмара ([[1779]]—[[1784]])
* Ш. Забела ([[1784]]—[[1787]])
* Ш. Забела ([[1787]]—[[1792]])
* М. Абуховіч ([[1792]]—[[1793]])
 
== Глядзіце таксама ==
 
== Літаратура ==
* {{Літаратура/ЭВКЛ|1}}
* Województwo mińskie // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V, s. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/339 339]
* {{Літаратура/ЭВКЛ|2}}
* Województwo mińskie // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI, s. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/482 482]
* Województwo mińskie // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów{{Літаратура/Геаграфічны słowiańskich,слоўнік TomКаралеўства V,Польскага|5}} sS. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/339 339]—340
* Województwo mińskie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/482 482]
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1
** Любавский М.К. Очерк истории Литовско-Русского государства до Люблинской унии включительно. 2-е выд. М., 1915.
** Юхо Я.А. Кароткі нарыс гісторыі дзяржавы і права Беларусі. Мн., 1992.
** Baliński M., Lipiński T. Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym. T. 3. Warszawa, 1846.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 2 т. Т.1: Абаленскі-Кадэнцыя. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 688 с.: іл. ISBN 9985-11-0314-4
 
{{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага}}