Розьніца паміж вэрсіямі «Ян Давід Голянд»

1006 байтаў дададзена ,  11 гадоў таму
артаграфія, афармленьне
д (Санкт-Андрэасбэрґ)
(артаграфія, афармленьне)
'''Ян (Ёган) Давід Голанд''' ({{lang-de|Johann David Holland}}; [[17 сакавіка]] [[1746]] — [[26 сьнежня]] [[1827]]) — нямецкі кампазітаркампазытар і дырыгент, прыдворны капэльмайстар [[Караль_Станіслаў_Радзівіл_«Пане_Каханку»|Караля Станіслава Радзівіла]], выкладчыквыкладнік музыкі ў Віленскім унівэрсітэцеунівэрсытэце.
 
== Біяграфічны нарыс ==
Нарадзіўся Я. Голанд у [[Нямеччына|Германіі]], у [[Санкт-Андрэасбэрґ|Санкт-Андрэасбэрґу]]. Магчыма вучыўся ў [[Карл_Філіп_Эмануіл_Бах|Карла Філіпа Эмануіла Баха]]. Найбольш раньнія зьвесткі пра яго адносяцца да 1760-х, калі Я. Голанд лічыўся ўжо дастаткова аўтарытэтным кампазітарамкампазытарам. У [[1771]] уладкаваўся ў [[Гамбург|Гамбургу]], які ў той час быў адным з найбуйнейшых эўрапейскіх цэнтраў канцэртна-тэатральнага жыцьця. Голанд займаў пасаду дырэктара музыкі ў [[Царква_сьвятой_Кацярыны_(Гамбурґ)|царкве св. Кацярыны]]. Творы Я. Голанда — сымфоніі, кантаты й араторыі, вакальныя й інструментальныяінструмэнтальныя пьесы — пастаянна выконваліся ў канцэртах, друкаваліся ў розных зборніках. Невядомыя акалічнасьці (папаводле некаторых зьвесткахзьвестак, сьмерць жонкі) прымусілі яго "«зьняцца зь месца"». З другой жонкай, спявачкайсьпявачкай Разінай, ён апынаецца ў Варшаве, дзе яго й напаткала запрашэньне Караля Радзівіла. Вядома, што знаёмыя Голанда (у прыватнасьці, [[Ян Дусік]]) былі вельмі задаволеныя сваёй працай у князёў Рэчы Паспалітай і, магчыма, раілі Голанду ня надта сумаваць па радзіме.
 
На пачатку 1780-х, у той час, як гаспадар [[Нясьвіж]]а [[Караль_Станіслаў_Радзівіл_«Пане_Каханку»|Караль Станіслаў Радзівіл]] запрашае Я. Голанда на пасаду дырыжорадырыгента нясьвіскай капэлы, у опэрна-балетным тэатры Нясьвіжа ставяцца шматлікія клясычныя творы замежных і мясцовых аўтараў. Менавіта тут Я. Голанд упершыню звярнуўся да опэрна-балетных жанраў. [[17 верасьня]] [[1784]] у Нясьвіжы адбылася прэм'ера опэры Я. Голанда «''"Агатка, або Прыезд пана"''» і была прымеркаванапрымеркаваная да візітавізыту караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]]. Кароль з задавальненьнем праглядзеў спэктакльспэктакаль, пазнаў сябе ў вобразе "«добрага пана"», які прыязджае й вырашае ўсе інтрыгі на карысьць закаханых. Пасля прэм'еры Панятоўскі меў ласку прачытаць прысутным беларускамоўны верш уласнага сачыненьня. Гэта была адна зь першых опэр, створаных і пастаўленых на Беларусі ў XVIII ст, якая набыла асаблівую вядомасьць і больш за сорак год ішла на сцэнах тэатраў Рэчы Паспалітай. Лiбрэта да опэры "«Агатка"» стварыў князь [[Мацей Радзiвiл]], якi сам быў музыкантам-аматарам. Опэра адрозьніваецца кампазіцыйнакампазыцыйна-драматургічнай дасканаласьцю, найбольшую эмацыянальную нагрузку ў ёй нясе музыка. Арыентаваная на клясычны стыль, яна разам з тым насычананасычаная мясцовым нясьвіскім фальклорамфальклёрам.
 
Другая опэра Голанда «''"Чужое багацьце нікому неня служыць"'»' была пастаўленапастаўленая ў 1785 годзе. Гэта быў таксама забаўляльны спэктакльспэктакаль з павучальным лірыка-камэдыйным сюжэтам. Зь яе зьнік "«добры пан"» і з'явіўсязmявіўся спрытны юнак, які ўласным розумам будуе сваё шчасьце й свой лёс.
 
У Нясьвіжы Голанд таксама сачыніў балеты «''"Арфэй і Эўрыдыка"''» (альбо «''"Арфэй у пекле"''») і "«''Сялянскі разарый"разары''», кантату "«''Сьмелы, мужны Караль Другі"''», прысьвечаную Каралю Радзівілу, шэраг вакальных твораў і клавірных п'есесаў.
 
Амаль дваццаць год працаваў Я. Голанд у Нясьвіжы. Пасля [[Падзелы_Рэчы_Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] і заняпаду магнацкіх дынастыйдынастыяў Голанд страціў заробак, але не пакінуў краіну. Ён пераехаў у [[Вільня|Вільню]], дзе на працягу 23 гадоў выкладаў у [[Віленскі унівэрсітэтунівэрсытэт|Віленскім унівэрсітэцеунівэрсытэце]] фартэпіяна й тэорыю музыкі, кіраваў унівэрсітэцкімунівэрсытэцкім хорам і аркестрам, працягваў пісаць музыку. Тут ён напісаў і сваё самае значнае тэарэтычнае дасьледаваньне - падручнік «''"Акадэмічны трактат абпра сапраўднымсапраўднае мастацтвемастацтва музыкі"''», у свой час шырока вядомы й папулярны сярод музыкантаў.
 
== Творчая спадчына ==
[[ImageФайл:Cyjoebagacce.jpg|thumb|Прэм'ера опэры "«''Чужое багацьце нікому неня служыць"''» у [[Тэатар_опэры_і_балету_(Менск)|Нацыянальным тэатру опэры і балета]]]]
 
Творчасьць Яна Давіда Голанда ў канцы XVIII — пачатку XIX ст. аказала значны ўплыў на разьвіцьцё беларускай музычнай школы эпохі клясыцызму.
 
Да 2006 г. было завершанае аднаўленьне камiчнай опэры кампазiтаракампазытара «''"Чужое багацьце нiкому неня служыць"''». Сюжэт твора, упершыню пастаўленага ў 1785 г. у Нясьвiскiм тэатры магнацкага роду Радзiвiлаў, уяўляе сабой клясычны ўзор камiчнай опэры свайго часу. Кася — дачка багатага ўдаўца Чужапанка — пакахала парабка Янака. Аднак прагны бацька не жадае аддаваць дачку з зайздросным пасагам свайму халопу. Але дзякуючы фантазii Янака, Чужапанак дае згоду на шлюб. Да нашых дзён дайшлi толькi партыi першай скрыпкi i кантрабаса, а таксама вакалу з тэкстам. Пераклад арыйарыяў i дуэтаў з польскай на беларускую мову зрабiў [[Васiль Сёмуха]], а драматург Сяргей Кавалёў аднавiў згубленыя дыялогiдыялёгi. Мастацкi кiраўнiк ансамбля салiстаў "Класiк«Клясык-авангард"» УладзiмiрУладзiмер Байдаў стварыў аркестровыя аранжыроўкi, паводле складу нясьвiскага аркестра апошняй трэцi XVIII ст. Камэрная партытура опэры, дзейныя асобы ў якой усяго тры пэрсанажы, робяць твор прывабным для сучаснага тэатральнага жыцьця. 7 ліпеня 2009 г. у [[Тэатар_опэры_і_балету_(Менск)|Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры опэры і балета]] адбылася прэм'ера опэрнага спектакля "«''Чужое багаццебагацьце нікому неня служыць"''».
 
Раней на беларускай мове гучала ўжо опэра Я.Голанда «''"Агатка"''», адноўленая ў [[1995]] "«Беларускай капэлай"».
 
== Літаратура ==
* Голанд Ян Давід // Беларуская энцыклапедыя : у 18 тамах. Т. 5 : Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоу (гал. рэд.) i iнш. — Мн., 1997. — 576 с. : мал., фота, партр, каляр.iл. — ISBN 985-11-0090-0. — С. 322.
 
* Голанд Ян Давід // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / Беларуская Энцыклапедыя; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 527 с. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 55.
* Голанд Ян Давід // Бел. энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1997. Т. 5. С. 322.
* Голанд Ян Давід // Энцыкл.Беларусь гісторыі: БеларусіЭнцыклапедычны :даведнік у/ 6БелЭН т/ пад рэд. Мінск,Сачанка 1996Б.I. — ТМн. 3: БелЭн, 1995. — 799 с. — С. 55231.
* Голанд Ян Давід // Тэатральная Беларусь: Энцыклапедыя: у 2 Т. Т. 2: Л—Я / пад агульнай рэд. А. В. Сабалеўскi; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў, Т. Я. Гаробчанка, Л. В. Календа. — Мн. : БелЭн, 2003. — 576 с. — ISBN 985-11-0259-8. — С. 270.
* Голанд Ян Давід // Беларусь : энцыкл. давед. Мінск, 1995. С. 231.
* Дадзіёмава, В.У. Музычная культура Беларусі XVIII стагоддзя : гіст.-тэарэт. даслед. / В.У. Дадзіёмава. - Мінск : [Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі], 2002. — 383 с. — С. 171—186.
* Голанд Ян Давід // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / пад агул. рэд. А.В. Сабалеўскага. Мінск, 2002. Т. 1. С. 270.
* Дадзіёмава, В.У. МузычнаяЯн культура Беларусі XVIII стагоддзя : гіст.-тэарэт. даслед.Голанд / В.У. Дадзіёмава. -// МінскНарысы гісторыі музычнай культуры Беларусі: Навучальны дапаможнік. — Мн.: [Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі], 20022001. - 383256 с. Пра ЯISBN 5-7815-0299-8. Голанда глС. с. 171-186149—168.
* Дадзіёмава, В. ЯнЕўрапейская Голандславутасць, якая належыць і нам / В.У.Вольга Дадзіёмава // НарысыБеларусь. гісторыі1996. музычнай культуры Беларусі3. - Мінск, 2001. С. 149-16820—21.
* Кавальчук, Н. Опера Я.Д. Голанда "«Чужое багацце нікому не на карысць"» у яе сувязях з заходнееўрапейскім музычным мастацтвам / Н. Кавальчук // Музычная культура Беларусі : гіст. шлях, кантакты : матэрыялы X Навук. чытанняў памяці Л.С. Мухарынскай (1906-1987) (Мінск, 5-6 крас. 2001 г.) - Мінск, 2002. С. 67-7167—71.
* Дадзіёмава, В. Еўрапейская славутасць, якая належыць і нам / Вольга Дадзіёмава // Беларусь. 1996. № 3. С. 20-21.
* Куляшова, Г.Р. "«Агатка, или Приезд пана"» Я.Д. Голланда в контексте европейского и белорусского оперного творчества / Куляшова Галіна Рыгораўна // Пяты фестываль камернай музыкі "Музы Нясвіжа" : матэрыялы навук. канф. на тэму : "«Помнікі мастацкай культуры Беларусі : гісторыя і сучаснасць"», 13 мая 2000 г. Нясвіж, 2000. С. 21-2721—27.
* Кавальчук, Н. Опера Я.Д. Голанда "Чужое багацце нікому не на карысць" у яе сувязях з заходнееўрапейскім музычным мастацтвам / Н. Кавальчук // Музычная культура Беларусі : гіст. шлях, кантакты : матэрыялы X Навук. чытанняў памяці Л.С. Мухарынскай (1906-1987) (Мінск, 5-6 крас. 2001 г.) - Мінск, 2002. С. 67-71.
* Нікуліна, А. "«Акадэмічны трактат аб сапраўдным мастацтве музыкі"» Я.Д. Голанда / А. Нікуліна // Музычная культура Беларусі : дыялог часоў : матэрыялы VI Навук. чытанняў памяці Л.С. Мухарынскай (1906-19871906—1987) (г. Мінск, 4 крас. 1997 г.). - Мінск, 1997. С. 121-126121—126.
* Куляшова, Г.Р. "Агатка, или Приезд пана" Я.Д. Голланда в контексте европейского и белорусского оперного творчества / Куляшова Галіна Рыгораўна // Пяты фестываль камернай музыкі "Музы Нясвіжа" : матэрыялы навук. канф. на тэму : "Помнікі мастацкай культуры Беларусі : гісторыя і сучаснасць", 13 мая 2000 г. Нясвіж, 2000. С. 21-27.
* Скарабагатаў, В. Беларуская Агатка ды аўстрыйскі Фігара : (оперна-гіст. параўнанні) / Віктар Скарабагатаў // Зайгралі спадчынныя куранты : цыкл нарысаў з гісторыі прафесійнай муз. культуры Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 31—36.
* Нікуліна, А. "Акадэмічны трактат аб сапраўдным мастацтве музыкі" Я.Д. Голанда / А. Нікуліна // Музычная культура Беларусі : дыялог часоў : матэрыялы VI Навук. чытанняў памяці Л.С. Мухарынскай (1906-1987) (г. Мінск, 4 крас. 1997 г.). - Мінск, 1997. С. 121-126.
* Скарабагатаў, В. БеларускаяЯн АгаткаДавід дыГоланд аўстрыйскіі Фігараягоная :опера (оперна-гіст.«Агатка, параўнанні)або Прыезд пана» / Віктар Скарабагатаў // ЗайграліРоднае спадчынныяслова. куранты1996. : цыкл4. нарысаў з гісторыі прафесійнай музС. культуры Беларусі165—166. -(Анталогія Мінск,беларускага 1998. С. 31-36раманса).
* Скарабагатаў, В. Ян Давід Голанд і ягоная опера "Агатка, або Прыезд пана" / Віктар Скарабагатаў // Роднае слова. 1996. № 4. С. 165-166. (Анталогія беларускага раманса).
 
{{DEFAULTSORT:Голанд Ян Давід}}