Розьніца паміж вэрсіямі «Канстанцкі сабор»

артаграфія, афармленьне
д (робат дадаў: bg:Констанцки събор)
(артаграфія, афармленьне)
'''Канстанцкі сабо́рсабор 1414-14181414—1418 гадоў''' — сабор [[каталіцкая царквакаталіцтва|каталіцкай царквы]] (афіцыйна — 16-тыы ўсяленскі) ў паўднёванямецкім горадзе [[Канстанц]], скліканы з мэтай пакласціпакласьці канец яе расколу.
 
== Агульная інфармацыя ==
На момант пачатку сабору дзейнічалі тры папы і асаблівы размах набылі розныя «[[ерась|ерасі]]» — паслядоўнікаў [[Ян Гус|Яна Гуса]] ў [[Чэхія|Чэхіі]], Дж. Уікліфа ў [[Англія|Англіі]] і г. д., барацьба ззь якімі з ініцыятывы германскага імператараімпэратара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта (Сігізмунда)]] і антыпапы [[Ян XXIII|Яна XXIII]] выйшла на першы планплян у дзейнасцідзейнасьці Канстанцкага сабору. У [[1415]] годзе на саборы быў асуджаны і спалены Ян Гус, што стала штуршком да серыісэрыі [[гусіцкія войны|гусіцкіх войнаў]] у [[Цэнтральная ЕўропаЭўропа|Цэнтральнай ЕўропеЭўропе]]. У [[1417]] годзе скасаваныя паўнамоцтвы ўсіх ранейшых папаў і абраны адзіны папа [[Марцін V]]. На шостай сэссіісэсіі сабору было абвешчана вяршынства сабораў над папамі, правы і даходы якіх мусілі быць істотна ўрэзаныя.
 
З пункту гледжаннягледжаньня каталіцкага кананічнага права тое, што гісторыкі называюць Канстанцкім саборам, гэта два розныхрозныя паслядоўныхпаслядоўныя біскупскіхбіскупскія сабраннясабраньні. Першае зь іх, сабранае імператарамімпэратарам і антыпапам, лічыцца нядзейсным, таксама і ўсе яго пастановы, уключаючы пастанову пра вяршынства сабораў над папамі. Сапраўдны сабор з гэтага пункту гледжаннягледжаньня пачынаецца ззь яго афіцыйнага аб'яўленняаб’яўленьня сапраўдным Папампапам [[Рыгор XII (папа рымскі)|Рыгорам XII]]. Рыгор XII пагадзіўся з тым, што толькі адмова ўсіх старых прэтэндэнтаў ад папскага пасаду можа прымірыць Царкву, і пакінуў пасад, такім чынам даўшы дарогу выбарам новага Папы.
На момант пачатку сабору дзейнічалі тры папы і асаблівы размах набылі розныя “[[ерась|ерасі]]” — паслядоўнікаў [[Ян Гус|Яна Гуса]] ў [[Чэхія|Чэхіі]], Дж. Уікліфа ў [[Англія|Англіі]] і г.д., барацьба з якімі з ініцыятывы германскага імператара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта (Сігізмунда)]] і антыпапы [[Ян XXIII|Яна XXIII]] выйшла на першы план у дзейнасці Канстанцкага сабору. У [[1415]] годзе на саборы быў асуджаны і спалены Ян Гус, што стала штуршком да серыі [[гусіцкія войны|гусіцкіх войнаў]] у [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропе]]. У [[1417]] годзе скасаваныя паўнамоцтвы ўсіх ранейшых папаў і абраны адзіны папа [[Марцін V]]. На шостай сэссіі сабору было абвешчана вяршынства сабораў над папамі, правы і даходы якіх мусілі быць істотна ўрэзаныя.
 
З пункту гледжання каталіцкага кананічнага права тое, што гісторыкі называюць Канстанцкім саборам, гэта два розных паслядоўных біскупскіх сабрання. Першае зь іх, сабранае імператарам і антыпапам, лічыцца нядзейсным, таксама і ўсе яго пастановы, уключаючы пастанову пра вяршынства сабораў над папамі. Сапраўдны сабор з гэтага пункту гледжання пачынаецца з яго афіцыйнага аб'яўлення сапраўдным Папам [[Рыгор XII (папа рымскі)|Рыгорам XII]]. Рыгор XII пагадзіўся з тым, што толькі адмова ўсіх старых прэтэндэнтаў ад папскага пасаду можа прымірыць Царкву, і пакінуў пасад, такім чынам даўшы дарогу выбарам новага Папы.
 
== Удзел ВКЛ ==
Канстанцкі сабор быў і буйнейшым дыпламатычным кангрэсам, на якім вырашаліся важнейшыя міжнародныя пытанніпытаньні, перш за ўсё звязаныязьвязаныя з прэтэнзіямі імператараімпэратара Сігізмунда на палітычную гегемонію ў [[ЕўропаЭўропа|ЕўропеЭўропе]]. Актыўны ўдзел у працы Канстанцкага сабору прымала [[Вялікае княства Літоўскае|ВКЛ]], аўтарытэт якога пасляпасьля [[Вялікая вайна 1409-14111409—1411 гадоў|Вялікай вайны 1409-14111409—1411 гадоў]] значна ўзрос. Вялікі князь [[Вітаўт]] некалькі разразоў накіроўваў у Канстанц свае дэлегацыі. Так, у 1415 годзе падольскі стараста Гедыгольд прапаноўваў перавесціперавесьці [[Тэўтонскі Ордэн]], які згубіў фармальныя падставы для сваёй дзейнасцідзейнасьці ў [[Прыбалтыка|Прыбалтыцы]] пасляпасьля хрышчэнняхрышчэньня [[Жмудзь|Жмудзі]] ў [[1413]] годзе, бліжэй да [[Асманская імперыяімпэрыя|Асманскай імперыіімпэрыі]] — у [[Паўночнае Прычарнамор'еПрычарнамор’е]] ці на [[Кіпр]] і абвяргаў абвінавачванніабвінавачваньні ў патаемным супрацоўніцтве Вітаўта з асманамі.
 
=== 1416—1417 ===
Канстанцкі сабор быў і буйнейшым дыпламатычным кангрэсам, на якім вырашаліся важнейшыя міжнародныя пытанні, перш за ўсё звязаныя з прэтэнзіямі імператара Сігізмунда на палітычную гегемонію ў [[Еўропа|Еўропе]]. Актыўны ўдзел у працы Канстанцкага сабору прымала [[ВКЛ]], аўтарытэт якога пасля [[Вялікая вайна 1409-1411 гадоў|Вялікай вайны 1409-1411 гадоў]] значна ўзрос. Вялікі князь [[Вітаўт]] некалькі раз накіроўваў у Канстанц свае дэлегацыі. Так, у 1415 годзе падольскі стараста Гедыгольд прапаноўваў перавесці [[Тэўтонскі Ордэн]], які згубіў фармальныя падставы для сваёй дзейнасці ў [[Прыбалтыка|Прыбалтыцы]] пасля хрышчэння [[Жмудзь|Жмудзі]] ў [[1413]] годзе, бліжэй да [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] — у [[Паўночнае Прычарнамор'е]] ці на [[Кіпр]] і абвяргаў абвінавачванні ў патаемным супрацоўніцтве Вітаўта з асманамі.
У [[1416]] годзе значная ўвага была ўдзеленая Канстанцкім саборам спрэчкам паміж ВКЛ і Ордэнам за Жмудзь: [[13 лютага]] разглядалася скарга (''Proposіcіo Samaytarum'') ахрышчаных [[жмудзіны|жмудзінаў]] на ўціск з боку [[крыжакі|крыжакоў]], якія працягвалі свае рабаўнічыя наезды, апрацаваная польскім юрыстам [[Павал Уладковіч|Паўлам Уладковічам]], прафесарампрафэсарам [[Кракаўская акадэмія|Кракаўскай акадэміі]]. [[17 чэрвеня]] 1416 году сабор прыняў кампраміснае рашэннерашэньне па справе Жмудзі, паводле якога ў адміністрацыйным дачыненнідачыненьні яна падпарадкоўвалася імператаруімпэратару Сігізмунду (гэта значыла фактычна Ордэну), а ў царкоўным — польскім і літоўскім біскупам (было вырашана стварыць асобную [[дыяцэзія|дыяцэзію]]). [[11 жніўня]] 1416 году [[Львоў|львоўскі]] арцыбіскуп [[Ян Жэшоўскі]] і [[Вільня|віленскі]] біскуп [[ПётрПётар Ястрэмбец]] былі прызначаныя дэлегатамі Канстанцкага сабору, якія мусілі здзейсніцьзьдзейсьніць гэтыя рашэннірашэньні на месцы, працягнуць хрышчэннехрышчэньне жмудзінаў, арганізаваць дыяцэзію і пачаць пабудову кафедральнагакафэдральнага касцёлукасьцёлу. У 1417 годзе на Канстанцкім саборы прысутнічаў “герцаг«герцаг Павел з сапраўднай Русі, падначалены герцагу Вітаўту”Вітаўту» і гэтак далей.
 
=== 1416 – 1417 ===
 
У [[1416]] годзе значная ўвага была ўдзеленая Канстанцкім саборам спрэчкам паміж ВКЛ і Ордэнам за Жмудзь: [[13 лютага]] разглядалася скарга (''Proposіcіo Samaytarum'') ахрышчаных [[жмудзіны|жмудзінаў]] на ўціск з боку [[крыжакі|крыжакоў]], якія працягвалі свае рабаўнічыя наезды, апрацаваная польскім юрыстам [[Павал Уладковіч|Паўлам Уладковічам]], прафесарам [[Кракаўская акадэмія|Кракаўскай акадэміі]]. [[17 чэрвеня]] 1416 году сабор прыняў кампраміснае рашэнне па справе Жмудзі, паводле якога ў адміністрацыйным дачыненні яна падпарадкоўвалася імператару Сігізмунду (гэта значыла фактычна Ордэну), а ў царкоўным — польскім і літоўскім біскупам (было вырашана стварыць асобную [[дыяцэзія|дыяцэзію]]). [[11 жніўня]] 1416 году [[Львоў|львоўскі]] арцыбіскуп [[Ян Жэшоўскі]] і [[Вільня|віленскі]] біскуп [[Пётр Ястрэмбец]] былі прызначаныя дэлегатамі Канстанцкага сабору, якія мусілі здзейсніць гэтыя рашэнні на месцы, працягнуць хрышчэнне жмудзінаў, арганізаваць дыяцэзію і пачаць пабудову кафедральнага касцёлу. У 1417 годзе на Канстанцкім саборы прысутнічаў “герцаг Павел з сапраўднай Русі, падначалены герцагу Вітаўту” і гэтак далей.
 
=== 1418 ===
Асабліва прадстаўнічая дэлегацыя на чале з кіеўскім мітрапалітам [[Цамблак|Цамблакам]]ам была накіраваная ў Канстанц у [[1418]] годзе. У яе ўваходзілі праваслаўныя епіскапы з розных епархійепархіяў ВКЛ і [[Малдова|Малдовы]], а таксама свецкіясьвецкія прадстаўнікі [[Кіеў|Кіева]], [[Смаленск|Смаленска]]у, [[Ноўгарад|Вялікага НоўгарадаНоўгараду]] і іншых гарадоў. Яе мэтай было заключэннезаключэньне ўнііуніі паміж [[праваслаўная царква|праваслаўнай]] і каталіцкай цэрквамі на тэрыторыі ВКЛ, а таксама прызнаннепрызнаньне сюзэрэнітэта Вітаўта над Малдовай і Вялікі Ноўгарадам. (Уу выніку гэтых захадаў Марцін V прызначыў яго генеральнымгенэральным вікарыем НоўгарадаНоўгараду). У [[люты|лютым]]м 1418 Цамблак прысягнуў Марціну V ад імя праваслаўнай царквы ВКЛ. Спроба ўнііуніі, аднак, засталася нерэалізаванай з-за супраціўленнясупраціўленьня праваслаўнага духавенства ВКЛ і пазіцыіпазыцыі [[канстантынопальскі патрыярхат|канстантынопальскага патрыярхату]].
 
== “Хроніка«Хроніка Канстанцскага сабору”сабору» ==
Асабліва прадстаўнічая дэлегацыя на чале з кіеўскім мітрапалітам [[Цамблак|Цамблакам]] была накіраваная ў Канстанц у [[1418]] годзе. У яе ўваходзілі праваслаўныя епіскапы з розных епархій ВКЛ і [[Малдова|Малдовы]], а таксама свецкія прадстаўнікі [[Кіеў|Кіева]], [[Смаленск|Смаленска]], [[Ноўгарад|Вялікага Ноўгарада]] і іншых гарадоў. Яе мэтай было заключэнне ўніі паміж [[праваслаўная царква|праваслаўнай]] і каталіцкай цэрквамі на тэрыторыі ВКЛ, а таксама прызнанне сюзэрэнітэта Вітаўта над Малдовай і Вялікі Ноўгарадам. (У выніку гэтых захадаў Марцін V прызначыў яго генеральным вікарыем Ноўгарада). У [[люты|лютым]] 1418 Цамблак прысягнуў Марціну V ад імя праваслаўнай царквы ВКЛ. Спроба ўніі, аднак, засталася нерэалізаванай з-за супраціўлення праваслаўнага духавенства ВКЛ і пазіцыі [[канстантынопальскі патрыярхат|канстантынопальскага патрыярхату]].
Каштоўнай крыніцай для вывучэннявывучэньня гісторыі [[Беларусь|Беларусі]] і ВКЛ з'яуляеццазьяўляецца «[[Хроніка Канстанцскага сабору]]» баварца [[Ульрых фон Рыхенталь|Ульрыха фон Рыхенталя]], у якой, у прыватнасціпрыватнасьці, неаднакратна згадваецца [[Белая Русь]]. Так, апісваючы ўрачысты ўезд дэлегацыі Цамблака [[19 лютага]] 1418 году, храніст занатаваў: “У«У суботу, на 19 дзень месяца лютага, прыехаў высакародны пан Георг, арцыбіскуп Кіеўскі, з краіны Белай Русі, са Смаленска”Смаленску». Пазбаўлены Вітаўтам улады апошні нашчадак вялікага смаленскага княжаннякняжаньня [[Фёдар Юр'евічЮр’евіч]], у [[1404]][[1412]] гадах служылы князь Вялікага НоўгарадаНоўгараду, фігуруе ў хроніцы як “Фёдар«Фёдар, герцаг Белай Русі і гаспадар Смаленска”Смаленску». Яшчэ ў адным месцы Рыхенталь вылучае тры “катэгорыі”«катэгорыі» рускіх: «сапраўдныя рускія, чырвоныя рускія, белыя рускія; краіна і горад Вялікі Ноўгарад, якія ёсцьёсьць хрысціянскімі”хрысьціянскімі». Хроніка Рыхенталя пацвярджаепацьвярджае разуменнеразуменьне Белай Русі як сінонімусыноніму Вялікага НоўгарадаНоўгараду, характэрнае перш за ўсё для нямецкамоўнай літаратуры [[XIII стагодзьдзе|XIII]][[XVI стагодзьдзе|XVI]] стагодзьдзяў. У дададзеным да хронікі гербоўніку змешчаныязьмешчаныя каляровыя выявы гербоў Фёдара і Вітаўта.
 
== “Хроніка Канстанцскага сабору” ==
 
Каштоўнай крыніцай для вывучэння гісторыі [[Беларусь|Беларусі]] і ВКЛ з'яуляецца “[[Хроніка Канстанцскага сабору]]” баварца [[Ульрых фон Рыхенталь|Ульрыха фон Рыхенталя]], у якой, у прыватнасці, неаднакратна згадваецца [[Белая Русь]]. Так, апісваючы ўрачысты ўезд дэлегацыі Цамблака [[19 лютага]] 1418 году, храніст занатаваў: “У суботу, на 19 дзень месяца лютага, прыехаў высакародны пан Георг, арцыбіскуп Кіеўскі, з краіны Белай Русі, са Смаленска”. Пазбаўлены Вітаўтам улады апошні нашчадак вялікага смаленскага княжання [[Фёдар Юр'евіч]], у [[1404]] – [[1412]] гадах служылы князь Вялікага Ноўгарада, фігуруе ў хроніцы як “Фёдар, герцаг Белай Русі і гаспадар Смаленска”. Яшчэ ў адным месцы Рыхенталь вылучае тры “катэгорыі” рускіх: сапраўдныя рускія, чырвоныя рускія, белыя рускія; краіна і горад Вялікі Ноўгарад, якія ёсць хрысціянскімі”. Хроніка Рыхенталя пацвярджае разуменне Белай Русі як сіноніму Вялікага Ноўгарада, характэрнае перш за ўсё для нямецкамоўнай літаратуры [[XIII стагодзьдзе|XIII]] – [[XVI стагодзьдзе|XVI]] стагодзьдзяў. У дададзеным да хронікі гербоўніку змешчаныя каляровыя выявы гербоў Фёдара і Вітаўта.
 
 
=== Літаратура ===
{{Крыніца ЭГБ|[[Алесь Белы]]}}
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Council of Constance|выгляд=міні}}
* [http://www.kamunikat.net.iig.pl/autary/biely/www/encyklapedyja/k.htm#2 Арыгінальны артыкул]
 
=== Літаратура ===
* Ulrichs von Richental Chronik des Constanzer Concils 1414 bis 1418. Herausgegeben von M. R. Buck. Tuebingen, 1882.
* Piekosinski F. Gosci polscy na soborze Konstancyiskim // Rozprawy Akademii umiejetnosci. Wydzial historyczno-filozoficzny. Ser. II, T. 12 (37). Krakow, 1899.
* Begunov Ju. “Weisse Rus und Weissrussen in einer Deutschen Chronik des 15. Jahrhunderts // Forschungen zur Osteuropaeischen Geschichte. B. 27. Berlin, 1980.
* Blaszczyk Gr. Diecezja zmudzka od XV w. do poczatku XVII w. Ustroj // Universitet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ser. Historia. Nr 180. Poznan, 1993.
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Council of Constance|выгляд=міні}}
* [http://www.kamunikat.net.iig.pl/autary/biely/www/encyklapedyja/k.htm#2 Арыгінальны артыкул]
 
[[Катэгорыя:Гісторыя Эўропы]]
159 568

зьменаў